ثقل اکبر

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

ثِقْل اکبر وصفی که پیامبر(ص) برای قرآن به کار برده است. بر اساس حدیث ثقلین، پيامبر(ص)، قرآن و عترت را برای هدایت امت خود به یادگار گذاشت. در برخی از نقل‌های این حدیث، قرآن، ثقل اکبر و عترت، ثقل اصغر معرفی شده است.

وصف قرآن

ثِقْل به معنای سنگین و بار گران است. ثَقَل به معنای هر چیز با ارزش وگران‌بهاست. [۱]

پیامبر در حدیث ثقلین فرمود: من در ميان شما دو ذخيره نفيس بر جاى می‌گذارم: ذخيره بزرگ‌تر و ذخيره كوچك‌تر. اما بزرگ‌تر كتاب پروردگار من است، و اما كوچك‌‎ترعترت من است، يعنى اهل بيتم. حرمت مرا درباره آنها نگاه داريد، كه اگر به آنها تمسك جوييد، هرگز گمراه نخواهيد شد.[۲]

همچنین پیامبر در خطبه غدیر، قرآن را به عنوان ثقل اکبر و عترت را به عنوان ثقل اصغر معرفی کرد و فرمود این دو هرگز از هم جدا نخواهند شد تا این که در حوض کوثر بر من وارد شوند. [۳]

امام على(ع) ، نیز در دو مورد از قرآن به عنوان ثقل اکبر یاد کرده است:

  • در خطبه‌ای فرمود: «به ثقل أکبر، یعنی قرآن عمل کردم و ثقل أصغر را در میان شما گذاردم»[۴]
  • در توصیه به کمیل نیز فرمود:« اى كمیل ما ثقل اصغریم و قرآن، ثقل اكبر است. ثقل اكبر گواه ثقل اصغر و ثقل اصغر شاهد ثقل اكبر است. هر یك از این دو ملازم دیگرى است و از هم جدا نمى‌شود تا آنكه بر خداوند متعال وارد شوند و او بین این دو ثقل و بین بندگان خود حكم كند».[۵]

حکمت توصیف

دانشمندان شیعه درباره این‌که چرا پيامبر(ص)، كتاب خدا را با عنوان «ثقل اكبر» و عترت را با عنوان «ثقل اصغر» نامیده است، آورده‌اند: قرآن، بزرگ‌تر از عترت است؛ زيرا عترت تابع و پيرو قرآن است.[۶] برخی هم نوشته‌اند: چون قرآن معجزه رسالت و اساس دين به حساب می‌آید؛ از عترت بزرگ‌تر است.[۷]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ابن منظور، لسان العرب، ج۲، ص۱۱۲؛ فیروزآبادی، القاموس المحیط، ج۳، ص۴۶۸؛ حسینی دشتی، معارف و معاریف،۱۳۷۹ش، ج۴،ص ۱۵.
  2. عیاشی، تفسیرالعیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۵
  3. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص ۱۱۲
  4. نهج البلاغه، خطبه۸۷.
  5. مجلسی، بحارالانوار، ۱۳۹۰ق، ج۷۴، ص۳۷۵
  6. بحرانی، شرح نهج البلاغه،۱۴۰۴ق، ج۲،ص ۱۸۷
  7. خویی، مِنْهاجُ البَراعه، ۱۴۰۰ق، ج۵ ص۲۳۴

منابع

  • ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب ، بیروت، دار احیاء التراث العربی بیروت ۱۴۱۱ ق.
  • بحرانی، ابن میثم، شرح نهج البلاغه ، قم مطبعه حیدری، ۱۴۰۴ق.
  • حسینی دشتی،سید مصطفی، معارف ومعاریف دایره‌المعارف جامع اسلامی، تهران، موسسه فرهنگی آرایه، ۱۳۷۹ ش.
  • خویی،میرزا حبیب الله، مِنْهاجُ البَراعه فی شَرْح نَهجُ البَلاغَة، تصحیح سید ابراهیم میانجی ، تهران مکتبة الاسلامیة،۱۴۰۰ ق.
  • عیاشی،محمّد بن ‏مسعود، تفسیرالعیاشی، تحقیق: سید هاشم رسولى محلاتى‏، چاپخانه علمیه‏، تهران‏، ۱۳۸۰ق.
  • فیروز آبادی، القاموس المحیط، دار احیاء التراث العربی، بیروت ۱۴۱۲.
  • مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۹۰ ق.
  • یعقوبی، احمد، تاریخ یعقوبی، بیروت، دار صادر، (بی تا).