سوره شرح

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
ضحی سورهٔ شرح تین
سوره شرح.jpg
شماره سوره: ۹۴
جزء : ۳۰
نزول
ترتیب نزول: ۱۲
مکی/مدنی: مکی
اطلاعات آماری
تعداد آیات: ۸
تعداد کلمات: ۲۷
تعداد حروف: ۱۰۲

سوره شرح یا انشراح، نود و چهارمین سوره و از سوره‌های مَکّی قرآن که در جزء ۳۰ قرآن جای گرفته است. این سوره به این دلیل شرح نامیده شده که آیه اول آن، از شرح صدر پیامبر(ص) سخن گفته است. آیات مشهور این سوره، آیات ۵ و ۶ است که وعده می‌دهد بی‌گمان در کنار دشواری، آسانی خواهد بود. سوره شرح در دنباله و ادامه سوره ضحی آمده و به مناسبت پیوند محتوایی این دو سوره، خواندن یکی از آن دو در نماز از نظر فقهی به‌ تنهایی کافی نیست؛ و کامل بودن هرکدام از این دو سوره به‌تنهایی، در بین علما و مفسران مورد اختلاف است.

در فضیلت تلاوت این سوره از پیامبر (ص)، نقل شده که هر كس سوره انشراح را قرائت نماید، مانند كسی است كه پیامبر را دیدار كرده است.

مشخصات سوره

پس [بدان كه‌] با دشوارى، آسانى است. آرى، با دشوارى، آسانى است (شرح: ۵-۶).
  • نام‌ها

این سوره را «شرح» و همچنین «انشراح» می‌نامند، به این مناسبت که در آغاز آن از انشراح یعنی شرح‌صدر پیامبر(ص) به نور ایمان، سخن گفته است. نام سوم این سوره، «الم نشرح» است و هرسه نام به آیه اول این سوه (الم نشرح لک صدرک: آیا سینه‌ات را برایت گشاده نداشتیم؟) مربوط است.

  • تعداد آیات و ترتیب

به اتفاق آرای قاریان و مفسران، دارای ۸ آیه است. ۲۷ کلمه و ۱۰۲ حرف دارد. به ترتیب مصحف نود و چهارمین و به ترتیب نزول دوازدهمین سوره قرآن و مکی است. از نظر حجم از سوره‌های مفصلات و گروه سوره‌های اوساط یعنی از سوره‌های کوچک است.

محتوی

در این سوره، خداوند برای تسلی خاطر پیامبر(ص) نعمت‌های خود را از انشراح دل و سبک کردن بار و بلند کردن نام او یادآور می‌شود و می‌گوید بی‌گمان در جنب دشواری، آسانی خواهد بود. همان‌طور که در سوره ضحی، خداوند نعمت‌ها و الطافش را نسبت به رسول خدا برمی‌شمارد، این سوره نیز الطاف و عنایات دیگر الهی را که شامل رسول خداست و مهم‌ترین آن‌ها شرح‌صدر است بیان می‌کند. در واقع، سوره انشراح در دنباله و ادامه سوره ضحی آمده است و به مناسبت پیوند محتوایی این دو سوره، خواندن یکی از آن دو در نماز از نظر فقهی به‌تنهایی کافی نیست؛ و کامل بودن هرکدام از این دو سوره به‌تنهایی، در بین علما و مفسران مورد اختلاف است.[۱]

محتوای سوره شرح[۲]
 
 
در راه تبلیغ دین خدا، از رویارویی با مشکلات نهراسید
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
نکته دوم: آیه ۵ - ۸
دو درس از نعمت‌های خدا به پیامبر، پس از تحمل سختی
 
نکته اول: آیه ۱ - ۴
نعمت‌های خدا به پیامبر پس از تحمل مشکلات رسالت آیه
 
 
 
 
 
 
 
 
درس اول: آیه ۵ - ۶
در دل هر سختی، گشایشی وجود دارد
 
نعمت اول: آیه ۱
افزایش ظرفیت و تحمل روحی پیامبر
 
 
 
 
 
 
 
 
درس دوم: آیه ۷ - ۸
در راه تبلیغ دین خدا باید از سختی‌ها استقبال کرد
 
نعمت دوم: آیه ۲ - ۳
سبک‌کردن سنگینی بار رسالت
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
نعمت سوم: آیه ۴
بالابردن نام و آوازه پیامبر

تفسیر

  • «أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ (١)» "آيا براى تو سينه‌ات را نگشاده‌ايم؟"

منظور از «شرح صدر» در آیه اول گسترش روح و فکر پیامبر به وسیله نور الهی و آرامش خداداد است.[۳]

  • «وَوَضَعْنَا عَنكَ وِزْرَكَ (٢) الَّذِي أَنقَضَ ظَهْرَكَ (٣)» "و بار گرانت را از [دوش‌] تو برنداشتيم؟ (۲) [بارى‌] كه [گويى‌] پشت تو را شكست. (۳) "

منظور از «بارگران» در این آیات، مشکلات رسالت و نبوت و دعوت به سوی یکتاپرستی و برچیدن آثار فساد از آن محیط بسیار آلوده است.

  • «وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ (٤)» "و نامت را براى تو بلند گردانيديم."

در نقلی از پیامبر در تفسیر این آیه آمده که جبرییل به من گفت: در عظمت نام تو همین بس که خداوند متعال می گوید: هنگامی که نام من برده می شود نام تو نیز همراه با آن ذکر می شود.

  • «فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا (٥) إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا (٦)» "پس [بدان كه‌] با دشوارى، آسانى است. (۵) آرى، با دشوارى، آسانى است. (۶)"

این وعده صریح خداوند به پیامبر است که مشکلات و سختی ها و کارشکنی ها برای همیشه تداوم ندارد و محرومیت ها به پایان می رسد. گفتنی است که این دو آیه اختصاص به شخص یا زمان پیامبر ندارد و به صورت یک قاعده کلی مطرح شده است.

  • «فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ (٧) وَإِلَىٰ رَبِّكَ فَارْغَب (٨)» "پس چون فراغت يافتى، به طاعت دركوش؛ (۷) و با اشتياق، به سوى پروردگارت روى آور. (۸)"

مفهوم این دو آیه تاکید می کند که جهت گیری تمام تلاش ها باید به سمت پروردگار باشد.[۴]

آیات مشهور

  • فإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا
  • إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا

آیه ۵ و ۶ سوره انشراح مشهورترین آیات این سوره است. در این آیات، خداوند به پیامبر(ص) تاکید می کند که بی‌گمان در جنب دشواری، آسانی خواهد بود. این تعبیر قرآنی‌ از هنگام‌ نزول‌، همواره‌ ضرب‌المثل‌ بوده‌ و همه‌ جا در مقام‌ دلداری‌ به‌ ستم‌دیدگان‌، امید بخشیدن‌ به‌ گرفتاران‌ و تقویت‌ روحیه نومیدان‌ به‌ کار می‌رود.

فضیلت

در فضیلت این سوره از پیامبر اسلام (ص) آمده هر كس سوره انشراح را قرائت نماید مانند كسی است كه مرا دیدار كرده.[۵] امام صادق (ع) فرمودند: هر كس سوره انشراح را در شب و روز زیاد قرائت كند، هیچ چیزی از اجزای بدن او و اطراف او نیست مگر اینكه در روز قیامت به سود او شهادت می دهند.[۶] در نقلی از پیامبر آمده هر كس این سوره را بخواند خداوند به او یقین و عافیت عطا می كند.[۷]

همچنین در تفسیر برهان برای این سوره خواصی ذکر شده که شفای درد سینه.[۸] آسانی وضع حمل[۹] و رفع ترس و حفاظت در مسافرت دریایی[۱۰] از جمله آنهاست.

متن و ترجمه سوره

سوره شرح
متن
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ
أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ ﴿١﴾ وَوَضَعْنَا عَنكَ وِزْرَكَ ﴿٢﴾ الَّذِي أَنقَضَ ظَهْرَكَ ﴿٣﴾ وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ ﴿٤﴾ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا ﴿٥﴾ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا ﴿٦﴾ فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ ﴿٧﴾ وَإِلَىٰ رَبِّكَ فَارْغَب ﴿٨﴾
ترجمه
به نام خداوند رحمتگر مهربان
آيا براى تو سينه‌ات را نگشاده‌ايم؟ (۱) و بار گرانت را از [دوش‌] تو برنداشتيم؟ (۲) [بارى‌] كه [گويى‌] پشت تو را شكست. (۳) و نامت را براى تو بلند گردانيديم. (۴) پس [بدان كه‌] با دشوارى، آسانى است. (۵) آرى، با دشوارى، آسانى است. (۶) پس چون فراغت يافتى، به طاعت دركوش؛ (۷) و با اشتياق، به سوى پروردگارت روى آور. (۸)


سوره پیشین:
سوره ضحی
سوره شرح سوره پسین:
سوره تین

سوره‌های مکیسوره‌های مدنی
١.فاتحه ٢.بقره ٣.آل‌عمران ٤.نساء ٥.مائده ٦.انعام ٧.اعراف ٨.انفال ٩.توبه ١٠.یونس ١١.هود ١٢.یوسف ١٣.رعد ١٤.ابراهیم ١٥.حجر ١٦.نحل ١٧.اسراء ١٨.کهف ١٩.مریم ٢٠.طه ٢١.انبیاء ٢٢.حج ٢٣.مؤمنون ٢٤.نور ٢٥.فرقان ٢٦.شعراء ٢٧.نمل ٢٨.قصص ٢٩.عنکبوت ٣٠.روم ٣١.لقمان ٣٢.سجده ٣٣.احزاب ٣٤.سبأ ٣٥.فاطر ٣٦.یس ٣٧.صافات ٣٨.ص ٣٩.زمر ٤٠.غافر ٤١.فصلت ٤٢.شوری ٤٣.زخرف ٤٤.دخان ٤٥.جاثیه ٤٦.احقاف ٤٧.محمد ٤٨.فتح ٤٩.حجرات ٥٠.ق ٥١.ذاریات ٥٢.طور ٥٣.نجم ٥٤.قمر ٥٥.الرحمن ٥٦.واقعه ٥٧.حدید ٥٨.مجادله ٥٩.حشر ٦٠.ممتحنه ٦١.صف ٦٢.جمعه ٦٣.منافقون ٦٤.تغابن ٦٥.طلاق ٦٦.تحریم ٦٧.ملک ٦٨.قلم ٦٩.حاقه ٧٠.معارج ٧١.نوح ٧٢.جن ٧٣.مزمل ٧٤.مدثر ٧٥.قیامه ٧٦.انسان ٧٧.مرسلات ٧٨.نبأ ٧٩.نازعات ٨٠.عبس ٨١.تکویر ٨٢.انفطار ٨٣.مطففین ٨٤.انشقاق ٨٥.بروج ٨٦.طارق ٨٧.اعلی ٨٨.غاشیه ٨٩.فجر ٩٠.بلد ٩١.شمس ٩٢.لیل ٩٣.ضحی ٩٤.شرح ٩٥.تین ٩٦.علق ٩٧.قدر ٩٨.بینه ٩٩.زلزله ١٠٠.عادیات ١٠١.قارعه ١٠٢.تکاثر ١٠٣.عصر ١٠٤.همزه ١٠٥.فیل ١٠٦.قریش ١٠٧.ماعون ١٠٨.کوثر ١٠٩.کافرون ١١٠.نصر ١١١.مسد ١١٢.اخلاص ١١٣.فلق ١١٤.ناس


پیوند به بیرون

قرائت سوره شرح

پانویس

  1. دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ج۲، ص۱۲۶۵
  2. خامه‌گر، محمد، ساختار سوره‌های قرآن کریم، تهیه مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت نورالثقلین، قم، نشر نشرا، چ۱، ۱۳۹۲ش.
  3. مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، ۱۳۸۲ش،ج۵٬ص ۵۳۷
  4. مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، ۱۳۸۲ش،ج۵٬ص ۵۳۸ و ۵۳۹
  5. طبرسی، مجمع البیان، ج۱۰، ص۳۸۷
  6. ابن بابویه، ثواب الاعمال،۱۳۸۲ش،ص۱۲۳
  7. بحرانی،البرهان٬ ۱۴۱۶ق،ج۵،ص۶۸۷
  8. بحرانی،البرهان٬ ۱۴۱۶ق،ج۵،ص۶۸۷
  9. بحرانی،البرهان٬ ۱۴۱۶ق،ج۵،ص۶۸۷
  10. میرزا حسین نوری، مستدرک الوسائل، ج۸، ص۲۳۶

منابع

  • ابن بابویه، محمد بن علی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، تحقیق: صادق حسن زاده، تهران، ارمغان طوبی، ۱۳۸۲ش.
  • بحرانی، سیدهاشم، البرهان، ترجمه رضا ناظمیان، علی گنجیان و صادق خورشا، تهران، کتاب صبح، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، ۱۳۸۸ش.
  • دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ج۲، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران، دوستان-ناهید، ۱۳۷۷ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: بیستونی، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۹۰ش.
  • قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، تهران، دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۸ق/۱۳۷۶ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، برگزیده تفسیر نمونه، احمد علی‌بابایی، تهران،‌دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۲ش.
  • نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، بیروت، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۸ ه‍.ق.