مقاله نامزد خوبیدگی

هارون (پیامبر)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
هارون
مقبره هارون.jpg
مقبره منسوب به هارون بر قله کوه هور در غرب اردن
اطلاعات پیامبر
نام در قرآن: هارون
آرامگاه: کوه هور در غرب اردن
خویشاوندان مهم: حضرت موسی(ع) یوکابد
پیامبران هم‌عصر: حضرت موسی(ع)
پیروان: بنی‌اسرائیل
دین: یهود
سن: ۱۲۳ سال
تکرار نام در قرآن: ۱۹ یا ۲۰
حوادث مهم: دعوت فرعون به توحید،‌ ماجرای گوساله سامری
-
پیامبران حضرت محمد(ص)ابراهیمنوحعیسیموسیسایر پیامبران

هارون بن عمران از پیامبران الهی، برادر، جانشین و همراه حضرت موسی(ع) بود که در قرآن از قول موسی به فصاحت وی در سخن گفتن اشاره شده است. در حدیثی از پیامبر اکرم، جایگاه امام علی(ع) نسبت به پیامبر اکرم به جایگاه هارون نسبت به موسی تشبیه شده است. این حدیث در منابع شیعه و سنی نقل شده و به حدیث منزلت شناخته می‌شود.

هنگامی که موسی برای گرفتن الواح به طور سینا رفت، هارون را جانشین خود قرار داد. در این مدت، فردی به نام سامری گوساله‌ای ساخت و بنی‌اسرائیل را به پرستش آن دعوت کرد و هارون نتوانست مانع آنها شود؛ البته تورات، ساخت گوساله را به هارون نسبت داده است.

هارون در ۱۲۳ سالگی در طور سینا از دنیا رفت، در کوه هور اردن که به جبل هارون شهرت دارد، مقبره‌ای به او منسوب است.

خاندان

هارون، برادر حضرت موسی بود، پدرش عمران و مادرش یوکابد نام داشت.[۱] نسب صفیه دختر حیی بن اخطب از همسران پیامبر که از یهودیان بنی نضیر بود، به وی می‌رسد.[۲]

پیامبری

یهودیان، مسیحیان[۳] و مسلمانان[۴] معتقد به پیامبری هارون هستند. بر پایه روایتی از پیامبر اکرم، نبوت از طریق نسل وی ادامه یافته است[۵] و پیامبرانی از جمله الیاس از نوادگان وی به شمار می‌آیند.[۶]

بنا بر آیات قرآن، حضرت موسی هنگام مبعوث شدن به پیامبری، از خدا خواست که هارون را وزیر و همراه او قرار دهد، چرا که او بهتر از وی سخن می‌گوید.[۷] همچنین در آیات قرآن از همراهی هارون با موسی در دعوت فرعون به یکتاپرستی سخن به میان آمده است.[۸] از امام علی(ع) در وصف حالات موسی و هارون نقل شده که حضرت موسی به همراه هارون، در حالی نزد فرعون رفتند که لباس پشمین بر تن و عصای چوبین در دست داشتند.[۹] در اشعار فارسی نیز از وی در کنار موسی یاد شده است:

گلیم موسی و هارون به از مال و زر قارون چرا شاید که بفروشی تو دیداری به دیناری[۱۰]

در قرآن به پیامبری هارون اشاره شده است.[۱۱] در سوره صافات، موسی و هارون در بهره‌مندی از کتاب الهی، هدایت به صراط مستقیم و نیکوکار بودن، شریک معرفی شده‌اند.[۱۲]

در روایتی از امام صادق(ع) به نقل از پیامبر(ص) آمده است که در جریان معراج، وقتی پیامبر به آسمان پنجم صعود کرد، در آنجا مردی تنومند با چشمانی درشت را مشاهده کرد که پیرامون او گروهی از امت وی بودند. پیامبر از کثرت آنها متعجب شده و از جبرئیل پرسید این مرد کیست؟ جبرئیل او را هارون پسر عمران معرفی کرد. سپس پیامبر بر او سلام داد و برایش استغفار کرد و او نیز به پیامبر سلام داد و برایش استغفار نمود.[۱۳]

جانشینی موسی و ماجرای گوساله سامری

هنگامی که موسی برای گرفتن الواح به طور سیناء رفت، هارون را جانشین خود در میان بنی‌اسرائیل قرار داد.[۱۴] در این مدت سامری با طلاهایی که قوم موسی از فرعونیان با خود به همراه آورده بودند، گوساله‌ای ساخت[۱۵] و قوم موسی را به پرستش آن دعوت نمود.[۱۶] تلاش‌ هارون برای جلوگیری از پرستش گوساله فایده‌ای نداشت.[۱۷] موسی پس از بازگشت، به سختی با هارون سخن گفت که چرا مانع آنها نشده است. هارون گفت که قوم نزدیک بوده او را به قتل برسانند، و از موسی درخواست کرد که او را دشمن‌شاد نکند و با ظالمان یکسان نپندارد.[۱۸] از این رو موسی برای خود و برادرش از خداوند طلب بخشش کرد.[۱۹]

بنابر آیات قرآن، گوساله‌‌پرستی بنی‌اسرائیل، کار سامری بود[۲۰] و هارون با آن مبارزه کرد؛[۲۱] اما تورات، کتاب مقدس یهودیان، گوساله‌سازی و دعوت به بت‌پرستی را به هارون نسبت داده است.[۲۲] هرچند برخی از مفسرانِ یهود در صدد توجیه و تأویل سخن تورات در این زمینه برآمده‌اند.[۲۳]

تشبیه جایگاه امام علی(ع) به هارون

نوشتار اصلی: حدیث منزلت

در حدیثی از پیامبر اکرم(ص)، جایگاه امام علی(ع) نسبت به پیامبر(ص) همانند جایگاه هارون نسبت به موسی معرفی شده است[۲۴] این حدیث در منابع شیعه[۲۵] و سنی[۲۶] نقل شده و به حدیث منزلت شناخته می‌شود. بر اساس این حدیث پیامبر اکرم(ص) خطاب به علی(ع) فرمود: «أنتَ مِنّی بِمَنزلةِ هارونَ مِنْ مُوسی؛ تو نسبت به من به منزله هارون هستی نسبت به موسی با این تفاوت که پس از من پیامبری نیست.»[۲۷]

درگذشت و آرامگاه

قبر منسوب به حضرت هارون در روستای کاترین اردن

بنا به گفته یعقوبی، هارون در ۱۲۳ سالگی و در زمان حیات حضرت موسی(ع) از دنیا رفته است.[۲۸] هرچند سن او را به هنگام مرگ ۱۳۳ سال نیز گفته‌اند.[۲۹] بر پایه روایتی، موسی هارون را به کوه طور سینا برد و در آنجا ملک الموت او را قبض روح کرد.[۳۰] مطابق حدیث مذکور، موسی به همراه هارون به طور سینا رفتند و در آنجا اتاقی را دیدند که بر درِ آن درختی بود و بر آن درخت دو لباس آویزان بود، موسی به هارون گفت: «جامه‌ات را بیرون آر و این دو جامه را بپوش و داخل اتاق شو و روی تختی که در آن قرار دارد بخواب» چون هارون روی تخت خوابید مرگش فرا رسید. موسی به نزد بنی‌اسرائیل بازگشت و خبر مرگ هارون را به آنها داد. بنی ‌اسرائیل موسی را تکذیب کردند و گفتند: تو او را کشته‌ای. خدا به فرشتگان دستور داد جنازه هارون را روی تختی در هوا حاضر کردند و بنی اسرائیل او را دیدند و دانستند که هارون از دنیا رفته است.[۳۱] بنا به گزارش یعقوبی، الیعازر فرزند هارون نیز در جریان مرگ پدرش به همراه موسی بوده است.[۳۲]

در غرب اردن بر قله کوه هور مقبره‌ای منسوب به هارون است.[۳۳] این کوه به نام «پترا» و «جبل هارون» نیز شهرت دارد.[۳۴] بنای این مقبره به قرن هشتم قمری برمی‌گردد.[۳۵] همچنین مقبره دیگری در روستای «کاترین السیاحیه» در اردن - در حاشیه ساحلی خیلج عقبه- بر روی تپه کوچکی به وی منسوب است.[۳۶]

پانویس

  1. کتاب مقدس، کتاب خروج، باب ۶، آیه ۲۰.
  2. ابن عبد البر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۷۱.
  3. کتاب مقدس، کتاب خروج، باب ۳۲، آیه ۲-۶.
  4. سوره مریم، آیه ۵۳.
  5. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳‌ق، ج۲۳، ص۷۰.
  6. ابن منظور، مختصر تاریخ دمشق، ۱۴۰۲ق، ج۵، ص۲۳.
  7. سوره فرقان، آیه ۳۵؛ سوره قصص، آیه ۳۴.
  8. سوره طه، آیه ۴۲-۴۸.
  9. شیخی، پیامبر از نگاه قرآن و اهل بیت، ۱۳۸۶ش، ص۱۴۴.
  10. مولوی، دیوان شمس، غزل شماره۲۵۳۴.
  11. سوره مریم، آیه ۵۳.
  12. سوره صافات، آیه ۱۱۴-۱۲۲.
  13. مشایخ، قصص انبیاء، ۱۳۸۱ش، ص۳۳۰.
  14. سوره اعراف، آیه ۱۴۲.
  15. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۱۹۲.
  16. سوره طه، آیه ۸۷.
  17. سوره طه، آیه ۹۰-۹۱.
  18. سوره اعراف، آیه ۱۵۰.
  19. سوره اعراف، آیه ۱۵۱.
  20. سوره طه، آیه ۸۵.
  21. سوره طه، آیه ۹۰.
  22. کتاب مقدس، کتاب خروج، باب ۳۲.
  23. کتاب مقدس، کتاب خروج، باب ۳۲، آیه ۲-۶.
  24. بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۰۱ق، ج۴، ص۲۰۸.
  25. برای نمونه نگاه کنید به:‌ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۴، ص۱۴.
  26. برای نمونه نگاه کنید به بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۰۱ق، ج۴، ص۲۰۸؛ مسلم، صحیح مسلم، دار الجیل/دار الأفاق الجدیدة، ج۷، باب من فضائل علی بن ابی‌طالب، ص۱۲۰.
  27. مسلم، صحیح مسلم، دار الجیل/دار الأفاق الجدیدة، ج۷، باب من فضائل علی بن ابی‌طالب، ص۱۲۰؛ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۴، ص۱۴.
  28. یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، دار صادر، ج۱، ص۴۱.
  29. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳‌ق، ج۱۳، ص۳۷۰.
  30. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳‌ق، ج۱۳، ص۳۶۸.
  31. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳‌ق، ج۱۳، ص۳۶۸.
  32. یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، دار صادر، ج۱، ص۴۱.
  33. هاکس، قاموس کتاب مقدس، ۱۳۷۷ش، ص۱۱۴.
  34. «مقام النبی هارون علیه‌السلام»، ارث الاردن.
  35. «مقام النبی هارون علیه‌السلام»، ارث الاردن.
  36. رامین‌نژاد، «مزار حضرت هارون (علیه‌السلام)»، راسخون.

منابع

  • قرآن کریم.
  • کتاب مقدس.
  • ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق علی محمد البجاوی، بیروت، دارالجیل، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م.
  • ابن منظور، محمد بن مکرم، مختصر تاریخ دمشق، تحقیق:‌روحیة النحاس و ریاض عبدالحمید مراد و محمد مطیع، دمشق، دار الفکر، ۱۴۰۲ق/۱۹۸۴م.
  • بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م.
  • رامین‌نژاد، رامین، «مزار حضرت هارون (علیه‌السلام)»، راسخون، تاریخ بازدید ۲۸ فروردین ۱۳۹۸ش.
  • شیخی، حمیدرضا، پیامبر از نگاه قرآن و اهل بیت، قم، دارالحدیث، چاپ سوم، ۱۳۸۶ش.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
  • مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳‌ق.
  • مسلم، صحیح مسلم، بیروت، دار الجیل/دار الأفاق الجدیدة، بی‌تا.
  • مشایخ، فاطمه، قصص انبیاء، تهران، انتشارات فرحان، ۱۳۸۱ش.
  • « مقام النبی هارون علیه‌السلام»، ارث الاردن.، تاریخ بازدید ۲۸ فروردین ۱۳۹۸ش.
  • هاکس، جیمز، قاموس کتاب مقدس، تهران، انتشارات اساطیر، ۱۳۷۷ش.
  • یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا.