دانیال (پیامبر)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
مقبره دانیال تصویر جدید.jpg
مقبره دانیال نبی در شوش
اطلاعات پیامبر
نام در کتاب مقدس: دانیال
محل تولد: بیت المقدس
محل زندگی: بیت المقدس، بابل، ایران
آرامگاه: شوش
نام قوم: بنی اسرائیل
پیش از: عیسی
پس از: موسی
نام کتاب: کتاب دانیال در تورات
خویشاوندان مهم: یعقوب
معجزات: تعبیر خواب بخت النصر
پیامبران هم‌عصر: ارمیا
پیروان: بنی اسرائیل
تکرار نام در قرآن: ندارد
حوادث مهم: اسارت بابلی بنی اسرائیل
-
پیامبران حضرت محمد(ص)ابراهیمنوحعیسیموسیسایر پیامبران

دانیال از پیامبران بنی اسرائیل است. نام این پیامبر در قرآن ذکر نشده، اما روایات اسلامی و منابع تاریخی مسلمین به‌ویژه در ماجرای معروف اسارت بنی اسرائیل، به او اشاره کرده‌اند. دانیال نبی به علم تعبیر خواب و قضاوت‌های ممتاز شهرت داشته است. بنا بر قول مشهور، مقبره او در شوش قرار دارد.

سرگذشت

مطابق روایتی مشهور، در حمله نبوکد نصر(بخت النصر) به بیت المقدس چند جوان برگزیده قوم یهود مطابق رسم آن دوران به اسارت فاتحان جنگ در آمدند، که یکی از آن‌ها دانیال بود. دانیال با تعبیر خواب پادشاه بابل، به مقام وزارت رسید. پس از آن، پادشاه سرزمین پارس به بابل حمله کرد و اسیران بنی اسرائیل را آزاد ساخت. دانیال به دربار پارسیان رفت و آن‌جا نیز به مقام بالایی دست یافت. سرانجام در شوش- پایتخت زمستانی هخامنشیان- درگذشت و در همان مکان به خاک سپرده شد.[۱]

شماری از مفسران در تفسیر آیات نخست سوره اسراء، که به طغیان و مجازات بنی اسرائیل اشاره دارد، ماجرای حمله بخت النصر به بیت المقدس و اسارت یهودیان به دست وی را ذکر کرده‌اند.[۲] علامه طباطبایی در بحثی نسبتا مفصل و بدون اشاره به نام دانیال، حمله کورش به بابل را عامل نجات یهودیان، بازگشت آنان به بیت المقدس و رونق گرفتن دوباره آئین آنان معرفی می‌کند. به گفته علامه طباطبایی، زمان وقوع این حوادث «چهارصد و پنجاه قبل از میلاد بوده است.»[۳]

علامه مجلسی با ذکر روایات مختلف به سرگذشت دانیال می‌پردازد. شماری از این روایات در جهت تأیید روایت مشهور (اسارت دانیال در حمله بخت النصر به بیت المقدس) قرار دارند و شماری دیگر با آن متفاوت‌اند.[۴] راوندی نیز ماجرای اسارت دانیال به دست بخت النصر را بیان کرده و ماجرای خواب بخت النصر و تعبیر آن توسط دانیال را با چند روایت مختلف نقل کرده است.[۵]

با این حال، قصه دانیال و بخت النصر به شکل کاملاً متفاوتی هم روایت شده است. در روایتی که نیشابوری در قصص الانبیاء خود بیان کرده، دانیال در عهد کودکی بخت النصر به وی گفته است: «تو را با من عهدی باید کرد که چون پادشاه گردی کسان مرا نیازاری.» در ادامه این روایت آمده است که «پس چون [بخت النصر] به بیت المقدس آمد دانیال را طلب کرد نیافت، چه او از دنیا رحیل کرده بود. نبیره او را بخواند و ندیم خویش کرد.»[۶]

در عهد عتیق کتابی به نام دانیال وجود دارد که به سرگذشت وی می‌پردازد. وقایع این کتاب با روایت مشهور منطبق است.[۷]

قضاوت و تعبیر خواب

در مورد علم تعبیر خواب دانیال اختلافی نیست. با آن‌که کتاب مستقلی از وی در این موضوع به جا نمانده است، تقریبا در تمام کتاب‌هایی که مسلمانان درباره تعبیر خواب نگاشته‌اند، به تعابیر دانیال نبی اشاره شده است. گفته می‌شود کتاب تعبیر خواب دانیال به زبان عبری موجود بوده و در عهد عباسیان به عربی ترجمه شده است.[۸] مورخان در کنار تعبیر خواب، مواردی از قضاوت‌های ممتاز این پیامبر را نیز ثبت کرده‌اند.[۹]

مقبره

بنا بر قول مشهور میان مورخان، مقبره کنونی واقع در شوش، محل دفن دانیال نبی است. اما در کنار این قول مشهور، اقوال دیگری نیز مطرح شده است که طبق آن‌ها عراق و مصر و ترکیه به عنوان مدفن دانیال معرفی می‌شود. بنا بر یک قول دیگر، تیمور لنگ پس از حمله به ایران، بقایای جسد دانیال را با خود به سمرقند برده و مقبره کنونی منسوب به این پیامبر را در سمرقند بنا نهاده است.[۱۰]

پانویس

  1. راوندی، قصص الانبیاء، ۱۴۰۹ ق، ص۲۲۴و۲۲۶.
  2. طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۲۲۰؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۳۰ق، ج۱۳، ص۴۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۰ش، ج۱۲، ص۲۶.
  3. طباطبایی، المیزان، ۱۴۳۰ق، ج۱۳، ص۴۴.
  4. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۳۵۱-۳۷۹.
  5. راوندی، قصص الانبیاء، ۱۴۰۹ق، ص۲۲۴و۲۲۶.
  6. نیسابوری، قصص الانبیاء، ۱۳۸۲ش، ص۳۶۰و۳۶۱.
  7. عهد عتیق، ۱۹۲۰م، ص۱۲۸۴و۱۳۱۰.
  8. تفلیسی، تعبیر خواب، ۱۳۸۴ش، ص۵.
  9. راوندی، قصص الانبیاء، ۱۴۰۹ق، ص۲۲۸.
  10. نک: بلاذری، ۱۳۶۴ش، ص۱۳۴؛ مستوفی، ۱۳۳۶ش، ص۱۰۹.

منابع

  • بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان (بخش مربوط به ایران)، ترجمه آذرتاش آذرنوش، تهران، سروش، ۱۳۶۴ش.
  • تفلیسی، حبیش بن ابراهیم، تعبیر خواب، گردآوری فاطمه امانی، قم، قدس، ۱۳۸۴ش.
  • راوندی، قطب الدین، قصص الانبیاء، تحقیق: غلامرضا عرفانیان، مشهد، مجمع البحوث الاسلامیة، ۱۴۰۹ق.
  • طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، منشورات جماعة المدرسین، ۱۴۳۰ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
  • کتاب مقدس، عهد عتیق، ترجمه فارسی از چاپ لندن، ۱۹۲۰م.
  • ‌ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۱۴، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • مستوفی، حمدالله، نزهة القلوب، تصحیح محمد دبیرسیاقی، تهران، طهوری، ۱۳۳۶ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، قم، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۰ش.
  • نیسابوری، ابواسحق، قصص الانبیاء، به اهتمام حبیب یغمایی، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۸۲ش.

پیوند به بیرون