مقاله متوسط
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
شناسه ارزیابی نشده

چهار قل

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
تصویر چهار قل

چهار قُل یا چارقل، که به سُوَر قل و ذات القلاقل نیز مشهورند چهار سوره کوتاه از قرآن مجيد را گويند كه هريك از آنها پس ازبسم الله الرحمن الرحیم با كلمۀ «قل» آغاز مى‌شوند.این سوره ها عبارتند از:سوره کافرون كه با «قُلْ يٰا أَيُّهَا اَلْكٰافِرُونَ»، سوره اخلاص كه با «قُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌ»، سوره فلق كه با «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ اَلْفَلَقِ» و سوره ناس كه با «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ اَلنّٰاسِ» شروع مى‌شوند.در حدیثی از پیامبر(ص)، مشهور به‌ حدیث‌ ذات‌القلاقل‌، برای‌ تعویذ و در امان‌ ماندن‌ خود و فرزند و مال‌ از آسیب‌، خواندن‌ این‌ چهار سوره‌ توصیه‌ شده‌ است‌.

تعریف

چارقل‌، مخفف‌ چهارقل‌، به‌ چهار سوره از قرآن کریم‌ که‌ با فعل‌ امر «قل‌» آغاز می‌شوند، اشاره‌ دارد که‌ عبارت‌اند از: کافرون‌: «قل‌ یا ایهاالکافرون‌»، اخلاص‌: «قل‌ هو اللّه‌ احد»، فلق‌: «قل‌ اعوذ برب‌الفلق‌» و ناس‌: «قل‌ اعوذ برب‌الناس‌».[۱] از این‌ چهار سوره‌ با نامهای‌ سُوَرقل‌،[۲] قَلاقِل‌ و ذات‌ القلاقِل‌ نیز یاد شده‌ است‌. هر چند در قرآن‌ کریم‌ سوره جن‌ نیز با قل‌ آغاز می‌شود،[۳] ولی‌ فقط‌ این‌ چهار سوره کوتاه‌ را در شمار این‌ عنوان‌ گنجانده‌اند.

در روایات

در حوزه فضائل‌القرآن‌ و خواص‌ قرآن‌ ‌ثواب یا فضیلت خاصی برای‌ قرائت‌ این‌ چهار سوره باهم‌ ذکر نشده‌ است اما در برخی‌ احادیث‌ خواندن‌ سوره‌های‌ اخلاص‌، فلق‌ و ناس‌ به‌ همراه‌ سوره حمد،‌[۴] یا آیة الکرسی‌[۵] و این‌ چهار سوره‌ به‌ همراه‌ سوره نصر[۶] به‌ عنوان‌ حرز و ذکر و تعویذ توصیه‌ شده‌ است‌. علاوه‌ بر این‌، در برخی‌ نماز‌ها، مانند نماز شب‌ و نمازهای‌ مستحب‌ در شب‌های‌ ماه‌ رجب‌، خواندن‌ این‌ چهار سوره‌ سفارش‌ شده‌ است‌.‌[۷]

در ادبیات فارسی

خواندن‌ این‌ چهار سوره‌ برای‌ تعویذ در مناسبت‌های‌ مختلف‌، از قدیم‌الایام‌ تاکنون‌ در میان‌ فارسی‌‌زبانان‌ رایج‌ بوده‌ و در متون‌ نظم‌ و نثر گاهی‌ این‌ تعبیر به‌کار رفته‌ است‌.‌[۸]

خواص چهار قل

در حدیثی از پیامبر(ص)، مشهور به‌ حدیث‌ ذات‌القلاقل‌، برای‌ تعویذ و در امان‌ ماندن‌ خود و فرزند و مال‌ از آسیب‌، خواندن‌ این‌ چهار سوره‌ توصیه‌ شده‌ است‌.[۹]

تفسیر القلاقل

ابن‌ سینا در تفسیری‌ با نام‌ تفسیرالقلاقل‌ به‌ تفسیر سه‌ سوره‌ از چارقل‌ (سوره‌های‌ اخلاص‌، فلق‌ و ناس‌) پرداخته‌ است‌. این‌ اثر به‌کوشش‌ احسان‌ یارشاطر با عنوان‌ تفسیر سوره توحید، تفسیر سوره فلق‌ و تفسیر سوره ناس‌ در پنج‌ رساله‌[۱۰] به ‌چاپ‌ رسیده‌ است‌ و ابوالمکارم‌ محمودبن‌ محمد حسنی‌ واعظ‌ نیز در تفسیری‌ با نام‌ بلابل‌ القلاقل‌‌[۱۱] به‌ تفسیر آیاتی‌ که‌ با فعل‌ امر قل‌ آغاز می‌شود پرداخته‌ است‌.

پانویس

  1. فرهنگ اصطلاحات قرآنی، ص۱۱۸
  2. رامیار، ص‌۵۹۷
  3. رجوع کنید به جن‌: ۱
  4. حویزی‌، ج‌‌۵، ص‌‌۷۰۵
  5. حویزی‌، ج‌۵، ص‌۷۰۲
  6. طبرسی‌، ج‌۱۰، ص‌۸۳۹؛ ابوالفتوح‌ رازی‌، ج‌۲۰، ص‌۴۳۳؛ سیوطی‌، ج‌۸، ص‌۶۰۰
  7. رجوع کنید به خطیب‌ شربینی‌، ج‌‌۱، ص‌‌۲۲۱؛ حرّعاملی‌، ج‌‌۸، ص‌‌۹۲؛ دمیاطی‌، ج‌‌۱، ص‌‌۲۹۰
  8. برای‌ نمونه‌ رجوع کنید به سنایی‌، ص‌‌۴۰۴، ۵۶۷؛ جامی‌، ج‌‌۲، ص‌‌۴۹۴؛ نظیری‌، ص‌‌۳۱۷؛ آل‌احمد، ص‌‌۱۹؛ کتیرائی‌، ص‌‌۴۶
  9. رجوع کنید به قطب‌ راوندی‌، ص‌۸۵؛ مجلسی‌، ج‌۵۱، ص‌۲۶۰، ج‌۸۹، ص‌۳۴۱؛ برای‌ نسخه‌ای‌ از روایت‌ این‌ حدیث‌ رجوع کنید به آقابزرگ‌ طهرانی‌، ج‌۶، ص‌۳۷۶
  10. تهران‌، ۱۳۸۳‌ش‌
  11. تهران‌، ۱۳۷۵‌ش‌

منابع

  • حریری، محمد یوسف، فرهنگ اصطلاحات قرآنی، جلد‌  ١ ، هجرت، قم،  ١٣٨۴ش .
  • جلال‌ آل‌احمد، دید و بازدید، تهران‌، ۱۳۴۹‌ش‌.
  • ابوالفتوح‌ رازی‌، روض‌الجنان‌ و روح‌الجنان‌ فی‌ تفسیر القرآن‌، چاپ‌ محمدجعفر یاحقی‌ و محمد مهدی‌ ناصح‌، مشهد، ۱۳۶۵ـ۱۳۷۶‌ش‌.
  • عبدالرحمان‌بن‌ احمد جامی‌، دیوان، چاپ‌ اعلاخان‌ افصح‌زاد، تهران‌، ۱۳۷۸‌ش‌.
  • حرّ عاملی‌.
  • عبدعلی‌بن‌ جمعه‌ حویزی‌، تفسیر نورالثقلین، چاپ‌ هاشم‌ رسولی‌ محلاتی‌، قم‌، ۱۳۷۰‌ش‌.
  • محمدبن‌ احمد خطیب‌ شربینی‌، مغنی‌المحتاج‌ الی‌ معرفه معانی‌ الفاظ‌ المنهاج، [قاهره‌] ۱۳۷۷/۱۹۵۸.
  • عثمان‌بن‌ محمد شطا دمیاطی‌، اعانه الطالبین، بیروت‌، ۱۴۱۸ق.
  • محمود رامیار، تاریخ‌ قرآن‌، تهران‌، ۱۳۶۲‌ش‌.
  • مجدودبن‌ آدم‌ سنایی‌، حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه، چاپ‌ مدرس‌ رضوی‌، تهران‌، ۱۳۵۹‌ش‌.
  • سیوطی‌.
  • طبرسی‌.
  • سعیدبن‌ هبهاللّه‌ قطب‌ راوندی‌، کتاب‌ سلوه الحزین‌، المعروف‌ ب الدعوات‌، قم‌، ۱۴۰۷ق.
  • محمود کتیرائی‌، از خشت‌ تا خشت‌، تهران‌، ۱۳۷۸‌ش‌.
  • مجلسی‌.
  • محمدحسین‌ نظیری‌، دیوان، چاپ‌ محمدرضا طاهری‌ (حسرت‌)، تهران‌، ۱۳۷۹‌ش‌.

پیوند به بیرون