جزء (قرآن)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

جزء از معیارهای تقسیم قرآن است. هر جزء معادل یک سی‌ام قرآن کریم و تقریباً معادل بیست صفحه از آن به خط عثمان طه است. هر جزء به چهار حزب تقسیم می‌شود. جزء سی‌ام با داشتن ۳۷ سوره بیشترین تعداد سوره را دارا است. در برخی فرهنگ‌ها، جزء‌های قرآنی را به نام شماره آن جزء یا به نام کلمه آغازکننده جزء می‌خوانند.

مفهوم شناسی

«جزء» از تقسیمات قرآنی است. مسلمانان قرآن را به سی جزء، یعنی سی بخش تقسیم کرده‌اند.[۱] در برخی فرهنگ‌ها، جزء‌های قرآنی را به نام شماره آن جزء یا به نام کلمه آغازکننده جزء می‌خوانند؛ مثلا «عَمّ جُزء» به معنای جزء سی‌ام است که با «عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ» آغاز می‌شود.[۲] هر جزء شامل ۴ حِزب است و در رسم‌الخط عثمان طه، بیست صفحه را شامل می‌شود.[نیازمند منبع]

تاریخچه

تقسیم‌بندی ابتدایی قرآن بر اساس روایتی از پیامبر(ص) بوده که قرآن را به چهار قسمت تقسیم می‌کند: «سَبعُ طِوال»، «سُنَن»، «مَثانی» و «مُفَصَّل». درباره تاریخِ شروعِ تقسیم‌بندی قرآن به سی جزء، بین صاحب نظران اختلاف است. گفته شده است این تقسیم‌بندی در زمان حجاج بن یوسف ثقفی آغاز شده است.[۳] برخی نیز گفته‌اند مأمون عباسی امر کرد که قرآن را اینگونه تقسیم‌بندی کنند. معروف است تقسیم قرآن به ۱۲۰ حزب و سی جزء برای آسان شدن قرائت در مدارس یا مراکز دیگر بوده است.[۴] البته تقسیم قرآن به جزء و حزب منشأ قرآنی و روایی ندارد.[نیازمند منبع]

فرهنگ جزء خوانی

در ایران و برخی کشورها، مسلمانان در ماه رمضان ختم قرآن می‌کنند. به همین جهت در هر روز یک جزء از قرآن را می‌خوانند که به این خواندن روزانه، جزءخوانی گفته می‌شود. تلویزیون ایران برخی جزءخوانی‌‎ها در اماکن متبرکه را، به صورت مستقیم از شبکه‌های مختلف صدا و سیما پخش می‌کند.[۵]

جزءها و سوره‌ها

جزءها و سوره‌ها
جزء آیه شروع جزء شامل سوره‌های
۱ آیه ۱ سوره فاتحه: «الحمد لله...» سوره فاتحه و بقره (۱۴۱ آیه نخست)
۲ آیه ۱۴۲ سوره بقره: «سیقول السفهاء...» بقره (آیه‌های ۱۴۲ـ۲۵۳)
۳ آیه ۲۵۳ سوره بقره: «تلک الرسل...» بقره (آیه ۲۵۳ تا پایان سوره) و آل‌عمران (۹۲ آیه نخست)
۴ آیه ۹۳ سوره آل‌عمران: «کل الطعام...» آل‌عمران (آیه ۹۳ تا پایان) و نساء (۲۳ آیه نخست)
۵ آیه ۲۴ سوره نساء: «و المحصنات...» نساء (آیه ۲۴ تا ۱۴۸)
۶ آیه ۱۴۸ سوره نساء: «لا یحب الله...» نساء (آیه ۱۴۸ تا پایان) و مائده (۸۱ آیه نخست)
۷ آیه ۸۲ سوره مائده: «لتجدن...» مائده (آیه ۸۲ تا پایان) و انعام (۱۱۱ آیه نخست)
۸ آیه ۱۱۲ سوره انعام: «و لو أننا نزلنا...» انعام (آیه ۱۱۲ تا پایان) و اعراف (۸۸ آیه نخست)
۹ آیه ۸۹ سوره اعراف: «قال الملأ...» اعراف (آیه ۹۰ تا پایان) و انفال (۴۰ آیه نخست)
۱۰ آیه ۴۱ سوره انفال: «و اعلموا...» انفال (آیه ۴۱ تا پایان) و توبه (۹۲ آیه نخست)
۱۱ آیه ۹۳ سوره توبه: «إنما السبیل...» توبه (آیه ۹۳ تا پایان) ، یونس و هود (۵ آیه نخست)
۱۲ آیه ۶ سوره هود: «و ما من دابة...» هود (آیه ۶ تا پایان) و یوسف (۵۳ آیه نخست)
۱۳ آیه ۵۴ سوره یوسف: «و ما أبرئ...» یوسف (آیه ۵۴ تا پایان) ، رعد و ابراهیم
۱۴ آیه ۱ سوره حجر: «الر...» حِجر و نحل
۱۵ آیه ۱ سوره اسراء: «سبحان الذی...» اِسراء و کهف (۷۴ آیه نخست)
۱۶ آیه ۷۵ سوره کهف: «قال ألم...» کهف، مریم و طه
۱۷ آیه ۱ سوره انبیاء: «اقترب للناس...» انبیاء و حج
۱۸ آیه ۱ سوره مؤمنون: «قد أفلح...» مؤمنون، نور و فرقان (۲۰ آیه نخست)
۱۹ آیه ۲۱ سوره فرقان: «و قال الذين...» فرقان (آیه ۲۱ تا پایان)، شعراء و نمل (۵۵ آیه نخست)
۲۰ آیه ۵۶ سوره نمل: «فما کان...» نمل، قصص و عنکبوت (۴۵ آیه نخست)
۲۱ آیه ۴۶ سوره عنکبوت: «و لا تجادلوا...» عنکبوت (آیه ۴۶ تا پایان)، روم، لقمان، سجده و احزاب (۳۰ آیه نخست)
۲۲ آیه ۳۱ سوره احزاب: «و من یقنت...» احزاب (آیه ۳۱ تا پایان)، سبأ، فاطر و یس (۲۷ آیه نخست)
۲۳ آیه ۲۸ سوره یس: «و ما أنزلنا...» یس، صافات، ص و زمر (۳۱ آیه نخست)
۲۴ آیه ۳۲ سوره زمر: «فمن أظلم...» زمر (آیه ۳۲ تا پایان)، غافر و فصلت (۴۶ آیه نخست)
۲۵ آیه ۴۷ سوره فصلت: «إلیه یرد...» فصلت (آیه ۴۷ تا پایان)، شوری، زُخرُف، دخان و جاثیه
۲۶ آیه ۱ سوره احقاف: «حـم...» احقاف، محمد، فتح، حُجُرات، ق، ذاریات (۳۰ آیه نخست)
۲۷ آیه ۳۱ سوره ذاریات: «قال فما خطبکم...» ذاریات (آیه ۳۱ تا پایان)، طور، نجم، قمر، الرحمن، واقعه و حدید
۲۸ آیه ۱ سوره مجادله: «قد سمع...» حشر، ممتحنه، صف، جمعه، منافقون، تغابُن، طلاق و تحریم
۲۹ آیه ۱ سوره ملک: «تبارک الذی...» قلم، حاقه، معارج، نوح، جن، مُزَّمِل، مُدَّثِّر‌، قیامت، انسان و مُرسَلات
۳۰ آیه ۱ سوره نبأ: «عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ...» نازعات، عَبَس، تَکویر، اِنفِطار، مُطَفِّفین، اِنشِقاق، بروج، طارِق، اَعلی،

غاشیه، فَجر، بَلَد، شَمس، لیل، ضُحی، شَرح، تین، عَلَق، قَدر، بَیِّنه،

زلزله، عادیات، قارعه، تَکاثُر، عصر، هُمَزه، فیل، قُرَیش، ماعون، کوثر،

کافرون، نَصر، مَسَد، اخلاص، فلق، ناس

پانویس

  1. دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۸۳۶.
  2. دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۸۳۶.
  3. فیض کاشانی، المحجة البیضاء، بی‌تا، ج ۲، ص۲۲۴.
  4. معرفت، التمهید، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۶۴.
  5. برنامه جزءخوانی صدا و سیما

منابع

  • فیض کاشانی، محسن، المحجة البیضاء، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، بی‌تا
  • معرفت، محمد هادی، التمهید، قم، موسسة النشر الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۲ق

پیوند به بیرون