مقاله قابل قبول
استناد ناقص
شناسه ارزیابی نشده
نارسا
نیازمند خلاصه‌سازی

سبع المثانی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سورهٔ فاتحه بقره
سوره فاتحه.jpg
شماره سوره: ۱
جزء : ۱
نزول
ترتیب نزول: ۵
مکی/مدنی: مکی
اطلاعات آماری
تعداد آیات: ۷
تعداد کلمات: ۲۹
تعداد حروف: ۱۴۳

سَبْع الْمَثانِی تعبیری است قرآنی و از نام‌های سوره حمد. از آن جا که سوره حمد از هفت آیه تشکیل شده و در نماز دوبار خوانده می‌شود، به آن سبع مثانی گفته می‌شود. البته نظرات دیگری نیز وجود دارد مانند اینکه همه قرآن را مثانی و سبع هفت سوره بزرگ ابتدای آن است.

شأن نزول

تعبیر «سَبْعاً مِنَ الْمَثانی» در سوره حجر آمده «وَ لَقَدْ آتَیناک سَبْعاً مِنَ الْمَثانی وَ الْقُرْآنَ الْعَظیمَ؛ و به راستی که هفت آیه از مثانی و قرآن بزرگ را به تو عطا کردیم».[۱]

در شأن نزول این آیه آمده «هفت قافله برای یهود بنی‌قریظه و بنی‌نضیر با بار پارچه، عطر و جواهر و... وارد مدینه شد. مسلمانان گفتند اگر این اموال برای ما بود، قوی و توانگر می‌شدیم و در راه خدا انفاق می‌کردیم. پس از آن، آیه ۷۸ سوره حجر (در تسلّی مؤمنان) نازل شد و پیامبر(ص) فرمود: هفت آیه به شما دادم که از این هفت قافله بهتر است.[۲]

لوح سوره حمد.jpg

معنا

در مورد اینکه منظور از سبع مثانی چیست، مفسران نظریات متفاوتی بیان کرده‌اند:

نام سوره حمد

بیشتر مفسران و روایات، «سَبْعاً مِنَ الْمَثانِی» را کنایه از سوره حمد گرفته‌اند.[نیازمند منبع] در روایات متعددی به این معنا اشاره شده است.[۳] دلایل گوناگونی نیز برای این نام‌گذاری بیان شده، از جمله:

  • امام صادق(ع) علت آن را دوبار خواندن در نماز دانسته‌اند.[۴]
  • این سوره، هفت آیه دارد و به جهت محتوایش، دو بار(یک بار در مکه و یک بار در مدینه) بر پیامبر نازل گردیده است.
  • این سوره از دو بخش (نیمی از آن، حمد و ثنای خداست و نیمی از آن، تقاضاهای بندگان) تشکیل شده است.[۵]


هفت سوره اول قرآن

هفت سوره طولانی اوّل قرآن (از سوره بقره تا سوره توبه)؛ به دلیل اینکه داستان‌های عبرت‌آموز در آن، دو به دو آمده است.[۶]

معانی دیگر

  1. کل قرآن؛ سبع المثانی از اسامی و اوصاف قرآن است.[۷]
  2. هفت صحیفه‌ای است که از آسمان بر انبیاء نازل شده است.[۸]

نام آثار

آثاری به نام سبع‌المثانی وجود دارد برخی از آنها عبارتند از:

کتاب
سبع المثانی، نام کتاب نجیب‌الدین رضا تبریزی که منظومه‌ای عرفانی به فارسی است.[۹] همچنین سبع المثانی (تفسیر سوره حمد) تألیف سیدعلی رئیسی، فاطمه اکبری، انتشارات وثوق، در سال۱۳۸۵ش چاپ شده است.[۱۰]

لوح
براساس سوره حمد لوح طلسم سبع المَثانی ساخته شده است. در آن قواعد علم اعداد و افق‌های دوازده‌گانه برج‌ها مندرج است.[۱۱]

پانویس

  1. سوره حجر،آیه ۷۸.
  2. واحدی نیشابوری، اسباب النزول، ۱۳۸۳ش، ص۱۴۷.
  3. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۱۲، ص۱۹۱.
  4. عیاشی، تفسیر عیاشی، ۱۳۸۰ ق، ج۱، ص۱۹.
  5. طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۱۷.
  6. عیاشی، تفسیر عیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۱۹.
  7. ابوعبیده، مجاز القرآن، ۱۹۶۲م، ج۱، ص۳۵۵.
  8. آلوسی، روح المعانی، ج۱۴، ص۷۸.
  9. خاوری، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۲۸۱.
  10. ویستا؛ سبع المثانی (تفسیر سوره حمد)، بازبینی: ۲۶ مرداد ۱۳۹۶ش.
  11. کلیات آثار و اشعار شیخ بهایی - بدون تحریف ؛ خواب‌نامه (تعبیر خواب منظوم شیخ بهائی)؛ بازبینی: ۲۶ مرداد ۱۳۹۶ش.

منابع

  • ابوعبیده، معمر بن مثنی، مجاز القرآن، تحقیق فؤاد سزگین، قاهره، ۱۹۶۲م.
  • آلوسی، محمود، روح المعانی، افست بیروت، بی‌تا.
  • خاوری، اسداللّه، ذهبیه: تصوف علمی آثار ادبی، ج۱، تهران ۱۳۶۲ش.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسه اعلمی، بیروت، ۱۳۹۴ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی التفسیر القرآن، دارالمعرفة، بیروت، ۱۴۰۸ق.
  • عیاشی، محمد بن مسعود،تفسیر العیاشی،تهران مکتبه العلمیه، ۱۳۸۰ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه‌، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۳ش.
  • واحدی نیشابوری، علی بن حمد، اسباب النزول، ترجمه: ذکاوتی قراگزلو، علیرضا، نشر نی، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.