سبع المثانی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سورهٔ فاتحه بقره
سوره فاتحه.jpg
شماره سوره: ۱
جزء : ۱
نزول
ترتیب نزول: ۵
مکی/مدنی: مکی
اطلاعات آماری
تعداد آیات: ۷
تعداد کلمات: ۲۹
تعداد حروف: ۱۴۳

سَبْع الْمَثانِى یا سَبْعاً مِنَ الْمَثانِى از نام‌های سوره حمد که در قرآن به آن اشاره شده است. سبع به معنای هفت و مثانی به معنای دوتایی است. از آن جا که این سوره از هفت آیه تشکیل شده و در نماز دوبار خوانده می‌شود، یا بنا به روایتی، دوبار نازل شده است، به آن سبع‌المثانی گفته می‌شود. البته نظرات دیگری وجود دارد مانند اینکه همه قرآن را مثانی و سبع هفت سوره بزرگ ابتدای آن است.

نام سوره حمد

«سَبْع» در لغت به معنى هفت و «مَثانِى» به معنى دوتاها است. بیشتر مفسران و روایات، «سَبْعاً مِنَ الْمَثانِى» را کنایه از سوره حمد گرفته‌اند. زیرا این سوره، هفت آیه دارد و به جهت محتوایش، دو بار(یک بار در مکه و یک بار در مدینه) بر پیامبر نازل گردیده و یا این که از دو بخش (نیمى از آن، حمد و ثناى خداست و نیمى از آن، تقاضاهاى بندگان) تشکیل شده است.[۱] یا این که در هر نماز دوبار خوانده مى‌شود.[۲]

نگاه مفسران

این واژه در سوره حجر آمده «وَ لَقَدْ آتَیناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانی‏ وَ الْقُرْآنَ الْعَظیمَ؛ و به راستى كه هفت آیه از مثانى و قرآن بزرگ را به تو عطا كردیم».[۳]

در شأن نزول این آیه آمده «هفت قافله براى یهود بنى‌قریظه و بنى‌نضیر با بار پارچه، عطر و جواهر و... وارد مدینه شد. مسلمانان گفتند اگر این اموال برای ما بود، قوى و توانگر می‌شدیم و در راه خدا انفاق می‌كردیم. پس از آن، آیه ۷۸ سوره حجر (در تسلّى مؤمنان‏) نازل شد و پیامبر(ص) فرمود: هفت آیه به شما دادم كه از این هفت قافله بهتر است.[۴]

لوح سوره حمد.jpg

در مورد اينكه منظور از سبع مثانى چيست، مفسران نظریات متفاوتی بیان کرده‌اند، از جمله:

  1. سوره حمد؛[۵] در روايات متعددى به آن اشاره شده[۶] دلايل گوناگونى نيز براى اين نام‌گذارى بيان شده، از جمله امام صادق(ع) علت آن را دوبار خواندن در نماز دانسته‌اند.[۷]
  2. هفت سوره طولانى اوّل قرآن (از سوره بقره تا سوره توبه)؛ به دليل اينكه داستان‌هاى عبرت‌آموز در آن، دو به دو آمده است.[۸]
  3. کل قرآن؛ سبع المثانی از اسامی و اوصاف قرآن است.[۹]
  4. هفت صحیفه‌ای است که از آسمان بر انبیاء نازل شده است.[۱۰]

نام آثار

آثاری به نام سبع‌المثانی وجود دارد برخی از آنها عبارتند از:

کتاب سبع المثانی، نام کتاب نجیب‌الدین رضا تبریزی که منظومه‌ای عرفانی به فارسی است.[۱۱] همچنین سبع المثانی (تفسیر سوره حمد) تألیف سیدعلی رئیسی، فاطمه اکبری، انتشارات وثوق، در سال۱۳۸۵ش چاپ شده است.[۱۲]

لوح براساس سوره حمد لوح طلسم سبع المَثانی ساخته شده است. در آن قواعد علم اعداد و افق‌های دوازده‌گانه برج‌ها مندرج است.[۱۳]

پانویس

  1. طبرسی، مجمع البيان، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۱۷.
  2. مکارم شيرازي، تفسیر نمونه، ۱۳۷۳ش، ج۱۱، ص۱۴۸.
  3. سوره حجر،آیه ۷۸.
  4. واحدی نیشابوری، اسباب النزول، ۱۳۸۳ش، ص۱۴۷.
  5. طبرسی، مجمع البيان، ۱۴۰۸ق، ج۵، ص۵۳۰.
  6. طباطبایی، الميزان، ۱۳۹۴ق، ج۱۲، ص۱۹۱.
  7. عیاشی، تفسير عيّاشى، ۱۳۸۰ ق، ج۱، ص۱۹.
  8. عیاشی، تفسير عيّاشى، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۱۹.
  9. ابوعبيده، مجاز القرآن، ۱۹۶۲م، ج۱، ص ۳۵۵.
  10. آلوسی، روح المعاني، ج۱۴، ص۷۸.
  11. خاوری، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۲۸۱.
  12. ویستا؛ سبع المثانی (تفسیر سوره حمد)، بازبینی: ۲۶ مرداد ۱۳۹۶ش.
  13. کلیات آثار و اشعار شیخ بهایی - بدون تحریف ؛ خواب‌نامه (تعبیر خواب منظوم شیخ بهائی)؛ بازبینی: ۲۶ مرداد ۱۳۹۶ش.

منابع

  • ابوعبيده، معمر بن مثنی، مجاز القرآن، تحقيق فؤاد سزگين، قاهره، ۱۹۶۲م.
  • آلوسي، محمود، روح المعانی، افست بيروت، بی‏‌تا.
  • خاوری، اسداللّه، ذهبیه: تصوف علمی ـ آثار ادبی، ج۱، تهران ۱۳۶۲ش.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسه اعلمی، بیروت، ۱۳۹۴ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی التفسیر القرآن، دارالمعرفة، بیروت، ۱۴۰۸ق.
  • عیاشی، محمد بن مسعود ،تفسیر العياشي،تهران مکتبه العلمیه، ۱۳۸۰ق.
  • مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه‌، تهران، دارالكتب الاسلامية، ۱۳۷۳ش.
  • واحدی نیشابوری، علی بن حمد، اسباب النزول، ترجمه: ذکاوتی قراگزلو، علیرضا، نشر نی، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.