تفسیر تاریخی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
علم تفسیر
تفسیرهای مهم

شیعی:

سنی:

گرایش‌های تفسیری
روش‌های تفسیری
شیوه‌های نگارش تفسیر
اصطلاحات علم تفسیر

تفسیر تاریخی، ممکن است اشاره به یکی از دو رویکرد ذیل در تفسیر قرآن باشد:

  1. بیان مسائل تاریخی و بیان حوادث و وقایع و تفسیر و تحلیل تاریخ ملتها و عوامل تعالی و تکامل و سقوط و انحطاط آنها.
  2. پرداختن به تبیین و توضیح واژه‌ها، کلمات و پیامهای قرآن با گرایش تاریخی یعنی تفسیر قرآن با توجه به ترتیب و اسباب نزول آیات.

مقصود از تفسیر تاریخی

از تفسیر تاریخی قرآن دو حرکت متفاوت برداشت می شود:

  1. مفسرانی که صبغه تفسیری آنان بر مسائل تاریخی و بیان حوادث و وقایع و تفسیر و تحلیل تاریخ ملتها و عوامل تعالی و تکامل و سقوط و انحطاط آنهاست. از این رو، به یادکرد حوادث تاریخی، به ویژه زندگی پیامبران بسیار می پردازند و در ضمن بخشی از آیات قرآن که به گذشته ها نظر دارند، افزون بر نقل و قایع و قصص پیامبران به تحلیل و بیان فلسفه تاریخ و نکته ها عبرت آموز اشاره می کنند. در گذشته های دور این دسته از تفاسیر در شکل محدود عمدتاً بر محور نقل قصه های قرآن می چرخید و افرادی چون ثعالبی نیشابوری (۳۵۰-۴۲۹ق) در تفسیر الکشف و البیان و ابوالفتوح رازی (میان سالهای ۴۸۰-۵۳۵ق) در تفسیر روض الجنان و مانند آنها را به خود مشغول کرده بود. آلودگی این دسته از تفسیرها به اسرائیلیات و روایات جعلی و خرافی از آسیبهای آنها شمرده شده است.[۱]
  2. مفسرانی که با گرایش تاریخی به تبیین و توضیح واژه ها، کلمات و پیامهای قرآن می پردازند و در روند تفسیر پابه‌پای نزول وحی حوادث مربوط به آیات را پیگیری می کنند و در نزول هر آیه و سوره به دنبال شناخت اسباب و شأن نزول و دیگر حوادث، معرفت احکام همچون آگاهی از موقعیت، فرهنگ، عقاید و آداب و رسوم مردمی هستند که قرآن در خطاب به آنان سخن گفته است. به همین دلیل این تفسیرها به ترتیب نزول نگارش یافته است. واژه ها، نوع استعمال، بررسی ریشه کلمات و سیر تطور دلالت کلام و همچنین بررسی مثلها، تشبیهات و استعارات قرآن به لحاظ تاریخی بررسی می شود. نمونه این دسته از تفاسیر، تفسیر الحدیث محمد عزه دروزه (۱۳۰۵-۱۴۰۴ق)، و بیان المعانی عبدالقادر ملاحویش آل غازی (زنده در ۱۳۸۴ق) و پابه‌پای وحی مهدی بازرگان (۱۲۸۶-۱۳۷۳ش) است که همگی به ترتیب نزول قرآن نگارش یافته و صبغه و تأکید آنان بر مسائل تاریخی در فهم پیام قرآن است. از اینرو، از سوره علق شروع می کنند و به آخرین سوره نازل شده قرآن به پایان می برند و شیوه کارشان چنین است که در آغاز هر سوره به تاریخچه نزول، موقعیت نزول، سیاق و ترکیب پیامها و حوادث مربوط به نزول اشاره می کنند.[۲]

پانویس

  1. انصاری، تفسیر قرآن، ص۶۴۳.
  2. انصاری، تفسیر قرآن، ص۶۴۳.

منابع

  • انصاری، تفسیر قرآن، در دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ج۱، به کوشش بهاء الدین خرمشاهی، تهران: دوستان-ناهید، ۱۳۷۷.