مرضیه دباغ
 | |
| شناسنامه | |
|---|---|
| زادروز | ۱۳۱۸ش |
| تاریخ درگذشت | ۱۳۹۵ش |
| آرامگاه | حرم امام خمینی |
| نام همسر | دباغ |
| اطلاعات سیاسی | |
| مناصب | فرماندهی سپاه، نمایندگی مجلس |
مرضیه دباغ (۱۳۱۸ش - ۱۳۹۵ش) از زنان فعال در انقلاب اسلامی ایران. او در دورهای مسئولیت سپاه همدان را بر عهده گرفت و تبدیل به تنها زن فرمانده سپاه در جمهوری اسلامی ایران گردید. مرضیه دباغ همچنین تنها عضو زن در هیئت اعزامی بود که نامه امام خمینی را به گورباچف، رهبر وقت اتحاد جماهیر شوروی، ابلاغ کردند. سه دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی از دیگر فعالیتهای سیاسی دباغ بوده است. وی در سال ۱۳۸۳ش نشان دولتی درجه سه ایثار را دریافت کرد.
نخستین فعالیتهای انقلابی دباغ با پخش اعلامیههای امام خمینی آغاز شد. دباغ در سال ۱۳۴۶ش با آیتالله سعیدی آشنا شد و فعالیتهای انقلابی خود را زیر نظر وی انجام میداد. ساواک او را در دو دوره دستگیر کرد. وی شکنجههای روحی و جسمی بسیاری در ساواک دید. او پس از مدتی، با گذرنامه جعلی از این خارج شد و در سوریه و لبنان و در پایگاههای [سازمان آزادیبخش فلسطین آموزش نظامی دید.
معرفی
مرضیه حدیدچی که در ایران با نامهای طاهره دباغ و مرضیه دباغ[۱] و در خارج از ایران با اسامی زینت احمدی نیلی و خواهر طاهری نیز شناخته میشد،[۲] از معدود زنانی بود که پیش و پس از انقلاب اسلامی ایران، فعالیتهای نظامی و سیاسی گسترده داشت.[۳] سید علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی ایران وی را «بانوی مبارز و انقلابی خستگیناپذیر» توصیف کرده است.[۴] برخی او را مادربزرگ انقلاب اسلامی ایران لقب دادهاند.[۵] دباغ در سال ۱۳۸۳ش نشان دولتی درجه سه ایثار را دریافت کرد.[۶] او در دومین (سال ۱۳۶۳ش)، سومین (سال ۱۳۶۷ش) و پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی (سال ۱۳۷۴ش) با رأی مردم به مجلس راه پیدا کرد.[۷] دباغ از مؤسسان جمعیت زنان جمهوری اسلامی بود[۸] و در دورههایی در دانشگاه علم و صنعت و مدرسه عالی شهید مطهری تدریس داشت.[۹]
تنها فرمانده زن در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
مرضیه دباغ پس از انقلاب اسلامی ایران، به دلیل سابقه در آموزشهای نظامی و رزمی، در تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نقش داشت.[۱۰] او تنها زن از اعضای بنیانگذاران سپاه پاسداران بود.[۱۱] او به همراه سه نفر دیگر مأمور راه اندازی تشکیلات نظامی سپاه در غرب ایران گردید.[۱۲] دباغ فرماندهی سپاه همدان را نیز در کارنامه اجرایی خود دارد.[۱۳] او تنها زن فرمانده سپاه در ایران بوده است.[۱۴] وی در
خاطرات خود نقل می کند که با پیشنهاد آیت الله مدنی مسئولیت سپاه همدان را بر عهده گرفت.[۱۵] او در دوره فرماندهی خود بر سپاه همدان از سال ۱۳۵۹ش تا سال ۱۳۶۱ش، حضوری مستقیم در مبارزه با شورشها، فرقههای ضدانقلاب، دموکراتها و قاچاقچیان داشت و دو بار مورد سوء قصد قرار گرفت.[۱۶]
نامه امام خمینی به گورباچف
امام خمینی در ۱۱ دی ۱۳۶۷ش نامه ای را به نگارش درآورد[۱۷] که در ۱۴ دی سال ۱۳۶۷ش توسط هیئتی به ریاست عبدالله جوادی آملی، به گورباچف، رهبر وقت اتحاد شوروی، ابلاغ شد.[۱۸] پیام امام خمینی به گورباچف را نه در مسائل سیاسی بلکه دعوت به اسلام دانستهاند.[۱۹] مرضیه دباغ تنها عضو زن در این هیئت اعزامی بوده است.[۲۰]
فعالیتها پیش از انقلاب اسلامی ایران
نخستین فعالیتهای انقلابی دباغ با پخش اعلامیههای امام خمینی آغاز شد.[۲۱] دباغ در سال ۱۳۴۶ش با آیتالله سعیدی آشنا شد و فعالیتهای انقلابی خود را زیر نظر وی انجام میداد.[۲۲] با گسترش فعالیتهای دباغ، همسر وی مخالفتهایی با فعالیتهای او پیدا کرد که با سفارش آیتالله سعیدی، با فعالیتهای او موافقت کرد.[۲۳] دباغ در دورههایی برای توزیع اعلامیه و رساله امام خمینی به شهرهای مختلف میرفت.[۲۴]
وی در دورهای با جامعه روحانیت مبارز همکاری داشت.[۲۵] او برای درمان بیماری قلبی فرزندش سفری به انگلستان کرد و در این مسیر با اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان اروپا و آمریکا آشنا شد.[۲۶] مجموع فعالیتهای وی سبب شد ساواک او را در سال ۱۳۵۲ش دستگیر کند.[۲۷] پس از گذشت مدتی آزاد شد و سپس دوباره در سال ۱۳۵۳ش بازداشت و زندانی گردید.[۲۸] دخترش رضوانه دباغ نیز از مبارزان بود که در همان دوره در سن ۱۴ سالگی توسط ساواک دستگیر شد.[۲۹] مرضیه دباغ شکنجههای روحی و جسمی بسیاری در ساواک دید و در خاطرات و گفتگوهای خود آنها را به صورت مفصل بیان داشته است.[۳۰] در نهایت او به جهت بیماری، آزاد شد و پس از گذشت مدتی با کمک محمد منتظری و با پاسپورت جعلی از کشور خارج شد.[۳۱] او به انگلستان رفت و پس از مدتی اقامت، ضمن فعالیتهای اجتماعی و کار در هتل، با جلسات سخنرانی عبدالکریم سروش آشنا شد. پس از مدتی، به همراه محمد منتظری برای گذراندن دورههای جنگی به سوریه و لبنان رفت. او با هویت جعلی لیبیایی به عربستان رفت و پس از بازگشت، نماینده گروه منتظری برای دیدار با امام خمینی در نجف شد.[۳۲] او با اجازه امام خمینی، در پایگاههای سازمان آزادیبخش فلسطین آموزش نظامی دید و با شخصیتهایی چون امام موسی صدر و مصطفی چمران نیز همکاری داشت.[۳۳] وی در این دوره چند سال از خانواده خود دور بود و از ترس ساواک هیچ ارتباطی با خانواده نداشت.[۳۴]
وی در زمان حضور امام خمینی در فرانسه، نخستین و تنها محافظ زن امام خمینی بود. و همچنین وظایف داخل خانه از جمله خرید، شتسشو و امور منزل را نیز برعهده داشت.[۳۵] امام خمینی وی را خواهر طاهره خطاب میکردند.[۳۶]
زندگینامه
مرضیه حدیدچی در سال ۱۳۱۸ش در همدان به دنیا آمد.[۳۷] وقتی هفتساله شد پدرش او را به مکتب فرستاد اما تنها اجازه داد که خواندن بیاموزد و از یادگیریِ نوشتن منع شده بود، با این حال بعدها خواندن را نیز آموخت.[۳۸] او قرآن و نهجالبلاغه را از پدرش آموخت.[۳۹] دباغ در سال۱۳۳۳ش با محمدحسن دباغ که ۱۵ سال از وی بزرگتر بود، ازدواج کرد[۴۰] و پس از ازدواج به جهت شغل همسر به تهران مهاجرت کردند.[۴۱] ثمره این ازدواج هفت دختر و یک پسر بود.[۴۲] مرضیه حدیدچی، بعد از ازدواج به واسطه فامیلی شوهرش به نام مرضیه دباغ نیز شناخته میشد.[۴۳]
مرضیه دباغ در سال ۱۳۹۵ش پس از گذراندن دورهای بیماری درگذشت[۴۴] و در حرم امام خمینی به خاک سپرده شد.[۴۵]
تکنگاری
- کتاب «خاطرات مرضیه حدیدچی (دباغ)» به کوشش محسن کاظمی در انتشارات سوره مهر توسط دفتر ادبیات انقلاب اسلامی منتشر گردید.[۴۶]
- «پرواز با نور دو روایت از زندگی خانم مرضیه حدیدچی (دباغ) خاطرات و مبارزات» نوشته عالیه شفیعی توسط موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی به چاپ رسید.[۴۷]
- «نقش خانم مرضیه دباغ در عرصه فرهنگ ایثار و شهادت» نوشته زاهد غفاری و زهرا حیدری در سال ۱۳۹۳ به چاپ رسید.[۴۸]
- «زنی از تبار الوند: گذری بر سفر خانم دباغ به شوروی سابق و ابلاغ پیام حضرت امام» نوشته فاطمه احمدوند و مونا اسکندری.[۴۹]
- «خواهر طاهره: خاطرات خانم مرضیه حدیدچی (دباغ)» تألیف رضا رییسی در سال ۱۳۹۲ به چاپ رسید.[۵۰]
پانویس
- ↑ «(طاهره دباغ) مرضیه حدیدچی»، جماران.
- ↑ «(طاهره دباغ) مرضیه حدیدچی»، جماران.
- ↑ «(طاهره دباغ) مرضیه حدیدچی»، جماران.
- ↑ «مرضیه دباغ؛ پرچمدار زن انقلابی در تاریخ ایران»، khamenei.ir.
- ↑ «خلاصه زندگی مرضیه حدیدچی دباغ»، فراکتاب.
- ↑ حیدری و دیگران، «بررسی نقش مدیریتی خانم مرضیه دباغ در عرصه فرهنگ ایثار و شهادت (مطالعه موردی: مدیریت معنوی)، ص۲۴۵.
- ↑ «78 خانم مجلس نشین در 9 دوره پارلمان»، تبیان.
- ↑ «زنی با هشت فرزند که فرمانده سپاه بود»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).
- ↑ «مرضیه حدیدچی دباغ کیست»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «مرضیه دباغ؛ پرچمدار زن انقلابی در تاریخ ایران»، khamenei.ir.
- ↑ ایمانزاده و دیگران، «تبیین جایگاه زن در انقلاب ونقش آفرینی مادر انقلاب(مرضیه حدیدچی دباغ) در دوران بحرانی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس»، ص۵۴۲.
- ↑ ایمانزاده و دیگران، «تبیین جایگاه زن در انقلاب ونقش آفرینی مادر انقلاب(مرضیه حدیدچی دباغ) در دوران بحرانی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس»، ص۵۴۲.
- ↑ ««خواهر طاهرۀ» امام(ره)»، صراط.
- ↑ «زنی با هشت فرزند که فرمانده سپاه بود»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).
- ↑ «خلاصه زندگی مرضیه حدیدچی دباغ»، فراکتاب.
- ↑ «مرضیه دباغ؛ پرچمدار زن انقلابی در تاریخ ایران»، khamenei.ir.
- ↑ خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۲۱، ص۲۲۰.
- ↑ «ماجرای نامه امام به گورباچف»، پرتال امام خمینی.
- ↑ «ماجرای نامه امام به گورباچف»، پرتال امام خمینی.
- ↑ «مرضیه حدیدچی دباغ کیست»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «مرضیه دباغ؛ پرچمدار زن انقلابی در تاریخ ایران»، khamenei.ir.
- ↑ «زنی با هشت فرزند که فرمانده سپاه بود»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).
- ↑ «زنی با هشت فرزند که فرمانده سپاه بود»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).
- ↑ «مرضیه دباغ؛ پرچمدار زن انقلابی در تاریخ ایران»، khamenei.ir.
- ↑ «خلاصه زندگی مرضیه حدیدچی دباغ»، فراکتاب.
- ↑ «مرضیه دباغ؛ پرچمدار زن انقلابی در تاریخ ایران»، khamenei.ir.
- ↑ «مرضیه دباغ؛ پرچمدار زن انقلابی در تاریخ ایران»، khamenei.ir.
- ↑ «خلاصه زندگی مرضیه حدیدچی دباغ»، فراکتاب.
- ↑ «خلاصه زندگی مرضیه حدیدچی دباغ»، فراکتاب.
- ↑ «روایت تکان دهنده مرضیه دباغ از شکنجه گاه ساواک: یکی گفت «کجاست آن خمینی که شما را نجات دهد»»، خبرآنلاین.
- ↑ «خلاصه زندگی مرضیه حدیدچی دباغ»، فراکتاب.
- ↑ «مرضیه دباغ؛ پرچمدار زن انقلابی در تاریخ ایران»، khamenei.ir.
- ↑ «مرضیه دباغ؛ پرچمدار زن انقلابی در تاریخ ایران»، khamenei.ir.
- ↑ «زنی با هشت فرزند که فرمانده سپاه بود»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).
- ↑ «خلاصه زندگی مرضیه حدیدچی دباغ»، فراکتاب.
- ↑ ««خواهر طاهرۀ» امام(ره)»، صراط.
- ↑ «زنی با هشت فرزند که فرمانده سپاه بود»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).
- ↑ «زنی با هشت فرزند که فرمانده سپاه بود»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).
- ↑ «(طاهره دباغ) مرضیه حدیدچی»، جماران.
- ↑ «خلاصه زندگی مرضیه حدیدچی دباغ»، فراکتاب.
- ↑ ابراهیمزاده گرجی، «معرفی و بررسی کتاب: در سایه خاطرات مرضیه حدیدچی (دباغ)»، ص۵۵.
- ↑ «خلاصه زندگی مرضیه حدیدچی دباغ»، فراکتاب.
- ↑ «زنی با هشت فرزند که فرمانده سپاه بود»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).
- ↑ ««خواهر طاهرۀ» امام(ره)»، صراط.
- ↑ «مرضیه دباغ در حرم بنیانگذار جمهوری اسلامی آرام گرفت»، روزنامه فرهیختگان.
- ↑ «کتاب خاطرات مرضیه حدیدچی (دباغ)»، ایران کتاب.
- ↑ «پرواز با نور»، مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگ و ادب پایداری.
- ↑ «نقش خانم مرضیه دباغ در عرصه فرهنگ ایثار و شهادت»، خانه کتاب و ادبیات ایران.
- ↑ «زنی از تبار الوند: گذری بر سفر خانم دباغ به شوروی سابق و ابلاغ پیام حضرت امام (ره)»، خانه کتاب و ادبیات ایران.
- ↑ «خواهر طاهره: خاطرات خانم مرضیه حدیدچی (دباغ)»، پرتال امام خمینی.
منابع
- ابراهیمزاده گرجی، رمضانعلی، «معرفی و بررسی کتاب: در سایه خاطرات مرضیه حدیدچی (دباغ)»، کیهان فرهنگی، شماره ۳۶۱ و ۳۶۲، دی و بهمن ۱۳۹۵ش.
- ایمانزاده، فریبا، مهتاب مجنونپور، فرزانه شریفیکیا، «تبیین جایگاه زن در انقلاب ونقش آفرینی مادر انقلاب (مرضیه حدیدچی دباغ) در دوران بحرانی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس»، کنفرانس ملی پژوهشهای مدیریت و علوم انسانی در ایران، ۱۴۰۳ش.
- «پرواز با نور»، مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگ و ادب پایداری، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- حیدری، زهرا، ناهید حیدری، «بررسی نقش مدیریتی خانم مرضیه دباغ در عرصه فرهنگ ایثار و شهادت (مطالعه موردی: مدیریت معنوی)، فصلنامه علمی مطالعات انقلاب اسلامی، دوره ۲۱، شماره ۷۹، ۱۴۰۳ش.
- «خلاصه زندگی مرضیه حدیدچی دباغ»، فراکتاب، تاریخ درج مطلب: تیر ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، ۱۳۸۹ش.
- ««خواهر طاهرۀ» امام(ره)»، صراط، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آبان ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «خواهر طاهره: خاطرات خانم مرضیه حدیدچی (دباغ)»، پرتال امام خمینی، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «روایت تکان دهنده مرضیه دباغ از شکنجه گاه ساواک: یکی گفت «کجاست آن خمینی که شما را نجات دهد»»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آبان ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «زنی از تبار الوند: گذری بر سفر خانم دباغ به شوروی سابق و ابلاغ پیام حضرت امام (ره)»، خانه کتاب و ادبیات ایران، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «زنی با هشت فرزند که فرمانده سپاه بود»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: ۱۷ بهمن ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «(طاهره دباغ) مرضیه حدیدچی»، جماران، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «کتاب خاطرات مرضیه حدیدچی (دباغ)»، ایران کتاب، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «مرضیه حدیدچی دباغ کیست»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آبان ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «مرضیه دباغ؛ پرچمدار زن انقلابی در تاریخ ایران»، khamenei.ir، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آبان ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «مرضیه دباغ در حرم بنیانگذار جمهوری اسلامی آرام گرفت»، روزنامه فرهیختگان، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «نقش خانم مرضیه دباغ در عرصه فرهنگ ایثار و شهادت»، خانه کتاب و ادبیات ایران، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.