شمس الشموس (لقب)
شَمسُالشُّموس بهمعنای «خورشیدِ خورشیدها»،[۱] یکی از القاب امام رضا(ع) است.[۲] این لقب بهصراحت در برخی منابع متقدم شیعی برای امام رضا(ع) ذکر نشده،[۳] اما در کتاب مصباح کفعمی، در بخشی از توسل به امام رضا(ع) تعبیر شمسالشموس آمده است: «شَمْسِ الشَّمُوسِ وَ أُنْسِ النُّفُوسِ الْمَدْفُونِ بِأَرْضِ طُوسَ الرِّضَا الْمُرْتَضَی»«خورشید خورشیدها، مایه اُنس جانها، بخاک سپرده شده در زمین طوس، رضای مرتضی».[۴] گفته شده این لقب به درخشش بیمانند و برتری نور وجودی امام رضا(ع) نسبت به دیگران اشاره دارد.[۵]
تعبیر شمسالشموس در توصیف جایگاه معنوی و علمی امام رضا(ع) استفاده میشود. گفته شده، این لقب بهدلیل نقش آن امام در مواجهه با مکاتب فکری، در معرفی سایر ائمه و رفع اختلافات فرقهای در آن دوره، به وی اعطا شده است.[۶] در دورهای که جریانهای انحرافی مانند واقفیه به پایان رسیدند و شیعیان به پذیرش کامل امامت تا امام دوازدهم رسیدند. از این منظر، لقب «شمسالشموس» نمادی از نوری دانسته شده که مسیر امامت را برای شیعیان روشن ساخت.[۷]
هرچند این لقب، بیشتر برای امام رضا(ع) شناخته شده، اما در برخی منابع، برای امام علی(ع) هم بهکار رفته است.[۸] در مصباح الزائر نیز در زیارتنامهای برای امام مهدی(عج) آمده است: «السَّلَامُ عَلَیکَ یا شَمْسَ الشُّمُوسِ السَّلَامُ عَلَیکَ یا مَهْدِیَّ الْأَرْضِ وَ مُبِینَ عَینِ الْفَرْضِ السَّلَامُ عَلَیکَ یا مَوْلَای یا صَاحِبَ الزَّمَان...».[۹]
تعبیر «شمسالشموس»، در آثار ادبی، اشعار و نامگذاری کتابها نیز کاربرد دارد[۱۰] و در سرودههای شاعران فارسیزبان دیده میشود.[۱۱] شاعران بسیاری در مدح امام رضا(ع) از این تعبیر بهره بردهاند.
[۱۵] همچنین، کتابهایی با عنوان «شمسالشموس» منتشر شدهاند که به زندگی، سیره و کرامات امام رضا(ع) میپردازند.[۱۶] هفتمین عنوان از مجموعه نرمافزارهای «کتابخانه معصومان(ع)» که در سال ۱۳۸۹ش توسط مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان تولید شده، به نام «شمسالشموس: کتابخانه حضرت امام رضا علیهالسلام»، نامگذاری شده است.[۱۷]
پانویس
- ↑ معنای «شمس الشموس» چیست؟، پایگاه جامع اطلاعرسانی امامت.
- ↑ زرندی حنفی، معارج الوصول، ۱۳۸۳ش، ص۱۵۷؛ تیموری، کولهپشتی زائر، ۱۳۸۴ش، ص۱۰۴.
- ↑ «معنای شمس الشموس چیست؟»، پایگاه جامع اطلاعرسانی امامت.
- ↑ کفعمی، مصباح الکفعمی، ۱۴۰۵ق، ص۷۱۹.
- ↑ «معنای شمس الشموس چیست؟»، پایگاه جامع اطلاعرسانی امامت.
- ↑ «چرا امام رضا(ع) را شمس الشموس میخوانند؟»، قدسآنلاین؛ «فلسفه شمسالشموس بودن امام رضا(ع)»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ «چرا امام رضا(ع) را شمس الشموس میخوانند؟»، خبرگزاری شفقنا.
- ↑ زاهد، أسماء أمیرالمؤمنین الإمام علی بن أبیطالب علیهالسلام، ۱۴۲۳ق، ص۱۶؛ زینالدین، معجم أسماء و ألقاب أمیرالمؤمنین علیهالسلام، ۱۴۳۲ق، ص۲۴۶.
- ↑ ابنطاووس، مصباح الزائر، ۱۳۷۵ش، ص۴۲۱.
- ↑ ربانی، گزیده کتابشناسی امام رضا(ع)، ۱۳۹۳ش، ص۹۱.
- ↑ اداره تولیدات فرهنگی آستان قدس رضوی، مدایح رضوی، ۱۳۸۵ش، ص۵۶؛ غفورزاده، سلام بر خورشید، ۱۳۹۰ش، ص۵۱؛ جمعی از نویسندگان، کوچههای اجابت، ۱۳۸۵ش، ص۲۶.
- ↑ الهی قمشهای، دیوان حکیم الهی قمشهای، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۶۶.
- ↑ در منقبت امام هشتم(ع)، سایت گنجور.
- ↑ مهرپرور، گلنغمههای عزاداری، ۱۳۹۷ش، ص۲۲.
- ↑ دیوان نشاط اصفهانی، ۱۳۷۹ش،ص۲۵۴.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: «شمس الشموس: سیری در زندگانی و فضایل حضرت علی بن موسی الرضا(ع)»، کتابخانه دیجیتال قائمیه؛ «کتاب شمس الشموس»، مؤسسه علمیه السلطان علی بن موسی الرضا(ع).
- ↑ ربانی، گزیده کتابشناسی امام رضا(ع)، ۱۳۹۳ش، ص۹۱.
منابع
- ابنطاووس، علی بن موسی، مصباح الزائر، قم، مؤسسه آلالبیت، ۱۳۷۵ش.
- اداره تولیدات فرهنگی آستان قدس رضوی، مدایح رضوی، مشهد، معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی، ۱۳۸۵ش.
- تیموری، قنبرعلی، کولهپشتی زائر، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۸۴ش.
- جمعی از نویسندگان، کوچههای اجابت، مشهد، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، ۱۳۸۵ش.
- «چرا امام رضا(ع) را شمس الشموس میخوانند؟»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ انتشار مطلب: ۱۲ تیر ۱۳۹۹ش.
- «چرا امام رضا(ع) را شمس الشموس میخوانند؟»، قدسآنلاین، تاریخ انتشار مطلب: ۲۸ مرداد ۱۳۹۵ش.
- در منقبت امام هشتم(ع)، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۹ آبان ۱۴۰۴ش.
- ربانی، هادی، گزیده کتابشناسی امام رضا(ع)، قم، موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۳ش.
- زاهد، عبد الله بن محمد، أسماء أمیرالمؤمنین الإمام علی بن أبی طالب علیهالسلام، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۲۳ق.
- زینالدین، عبد الرسولف، معجم أسماء و ألقاب أمیر المؤمنین علیهالسلام، بیروت، الأیام، ۱۴۳۲ق.
- شمس الشموس السلطان علی بن موسی الرضا(ع)، کتاب جمکران، تاریخ بازدید: ۱۲ آبان ۱۴۰۴ش.
- «شمس الشموس: سیری در زندگانی و فضایل حضرت علی بن موسی الرضا(ع)»، کتابخانه دیجیتال قائمیه، تاریخ بازدید: ۱۲ آبان ۱۴۰۴ش.
- غفورزاده (شفق)، محمدجواد، سلام بر خورشید، مشهد، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، ۱۳۹۰ش.
- «فلسفه شمسالشموس بودن امام رضا(ع)»، خبرگزاری شبستان، تاریخ انتشار مطلب: ۲۰ تیر ۱۳۹۸ش.
- «کتاب شمس الشموس»، مؤسسه علمیه السلطان علی بن موسی الرضا(ع)، تاریخ بازدید: ۱۲ آبان ۱۴۰۴ش.
- کفعمی، ابراهیم بن علی، المصباح (جنة الأمان الواقیة و جنة الإیمان الباقیة)، قم، دار الرضی، ۱۴۰۵ق.
- «معنای شمس الشموس چیست؟»، پایگاه جامع اطلاعرسانی امامت، تاریخ انتشار مطلب: ۶ تیر ۱۴۰۱ش.
- مهرپرور، علیرضا، گلنغمههای عزاداری، اصفهان، مرکز تحقیقات رایانهای قائمیه اصفهان، ۱۳۹۷ش.
- نشاط اصفهانی، عبدالوهاب، دیوان نشاط اصفهانی،مقابله، تصحیح و مقدمه حسین نخعی، نشر گل آرا، تهران ۱۳۷۹ش.
| بستگان | امام کاظم(ع) (پدر) • نجمه (مادر) • سبیکه (همسر) • امام جواد (فرزند) • فاطمه معصومه(س) (خواهر) • حمزة بن موسی (برادر) • شاهچراغ (برادر) • سید میر محمد عابد (برادر) • قاسم بن موسی (برادر) • زید النار (برادر) | .jpg) |
|---|---|---|
| القاب | ||
| کنیهها | ||
| سخنان | ||
| مناظرات | ||
| اصحاب | ||
| خلفای معاصر | ||
| مسیر حرکت | ||
| شعر و هنر مرتبط | ||
| مکانها و بناهای مرتبط و منسوب | ||
| کتابشناسی | ||
| وابسته | ||