احادیث بنی الاسلام

احادیث بنی السلام
اطلاعات روایت
موضوع	پایه‌های اسلام
صادره از	پیامبر(ص)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع)
راویان	ابوحمزه ثمالی، فضیل بن یسار، زراره بن اعین، مفضل بن عمر و عبدالله بن عمر
اعتبار سند	صحیح
منابع شیعه	الکافی، الامالی (شیخ صدوق)،‌ الخصال و الامالی (شیخ طوسی)
منابع سنی	صحیح بخاری و صحیح مسلم
احادیث مشهور
	حدیث سلسلةالذهب • حدیث ثقلین • حدیث کساء • مقبوله عمر بن حنظلة • حدیث قرب نوافل • حدیث معراج • حدیث ولایت • حدیث وصایت • حدیث جنود عقل و جهل • حدیث شجره

احادیث بُنِیَ الاسلام یا پایه‌های اسلام یا ارکان اسلام به پایه‌های پنج‌گانه اسلام یعنی نماز، زکات، حج، روزه و ولایت اشاره می‌کند. این احادیث از پیامبراسلام(ص) و امامان شیعه(ع)، در منابع شیعه و اهل سنت آمده است. در بعضی از روایات به جای ولایت، شهادتین ذکر شده و در برخی نیز هر دو باهم آمده است.

در روایات شیعی بر اهمیت ولایت تأکید شده و برتر از سایر ارکان اسلام شمرده شده است. ناصر مکارم شیرازی، کنار هم قرار گرفتن ارکان پنج‌گانه اسلام را به‌دلیل ارتباط میان آنها می‌داند و توضیح می‌دهد که هر رکن، رابطه خاصی با انسان و خداوند یا دیگران دارد: نماز رابطه خلق با خالق، زکات رابطه خلق با خلق، روزه رابطه انسان با خودش، حج رابطه مسلمانان با یکدیگر و ولایت نیز تبیین‌کننده احکام این ارکان و ضامن اجرای صحیح آن‌ها است.

این روایات از راویانی همچون ابوحَمْزَه ثُمالی، فُضَیْل بن یَسار، زُرَاره بن اَعْیَن، مُفَضَّل بن عُمَر و عبدالله بن عُمَر نقل شده است و بسیاری از آنها از دیدگاه علمای شیعه و اهل سنت صحیح هستند.

راویان و متن حدیث

روایات بنی الاسلام از راویانی چون ابوحَمْزه ثُمالی،^[۱] فُضَیْل بن یَسار ،^[۲] زُرَاره بن اَعْیَن،^[۳] و عَبْدالله بن عَجْلَان‏ از امام باقر(ع)^[۴] و عِیسَى بن السَّرِی،‏^[۵] و مُفَضَّل بن عُمَر از امام صادق(ع)^[۶] و عبدالله بن عُمَر از پیامبر(ص)^[۷] نقل شده است.

علامه مجلسی سند برخی از روایات بنی الاسلام مانند روایت عیسی بن سری، زراره و فضیل بن یسار را صحیح و برخی را ضعیف دانسته است.^[۸] در میان علمای اهل سنت، روایت عبدالله بن عمر افزون بر اینکه در صحیح بخاری^[۹] و صحیح مسلم^[۱۰] آمده است، برخی مانند ترمذی، نسائی و نووی به صحت آن تصریح کرده‌اند.^[۱۱]

امام باقر(ع): «بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلى‏ خَمْسٍ‏: عَلَی الصَّلَاةِ وَ الزَّکَاةِ وَ الْحَجِّ وَ الصَّوْمِ‏ وَ الْوِلَایَةِ؛ اسلام بر پنج چیز استوار و بنا شده است: نماز، زکات، حج، روزه و ولایت».^[۱۲] در روایتی ولایت رکن اول ذکر شده است.^[۱۳]
«... بَنَى الْإِسْلَامَ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً ص عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ إِقَامِ الصَّلَاةِ وَ إِیتَاءِ الزَّکاةِ وَ حِجِّ الْبَیتِ وَ صِیامِ شَهْرِ رَمَضَان‏...؛‌ خداوند اسلام را بر پنج چیز بنا کرد: گواهی به اینکه خدایی جز الله نیست و اینکه محمد(ص) بنده و رسول اوست و برپایی نماز، پرداخت زکات، حج و روزه ماه رمضان.». این روایت در منابع اهل سنت از پیامبر(ص)^[۱۴]و در منابع شیعی از امام باقر(ع)^[۱۵] نقل شده است.
امام صادق(ع) در پاسخ عیسى بن سَرِی که از ارکان اسلام پرسیده بود، فرمود: «شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ ص وَ الْإِقْرَارُ بِمَا جَاءَ بِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ حَقٌّ فِی الْأَمْوَالِ مِنَ الزَّکاةِ وَ الْوَلَایةُ الَّتِی أَمَرَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ بِهَا وَلَایةُ آلِ مُحَمَّدٍ ص‏؛‌ گواهى دادن به یگانگى خدا و اینكه محمد(ص) رسول خداست و اقرار نمودن به آنچه از جانب خدا آورده و اینكه حقی به عنوان زکات در اموالست و ولایتى که خدای عزوجل به آن امر فرموده و آن ولایت آل محمد(ع) است.»^[۱۶]
امام صادق(ع): «أَثَافِیُّ الْإِسْلَامِ ثَلَاثَةٌ الصَّلَاةُ وَ الزَّکَاةُ وَ الْوَلَایَةُ لَاتَصِحُّ وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ إِلَّا بِصَاحِبَتَیْهَا؛ پایه‌های اسلام سه چیز است: نماز، زکات و ولایت. هیچ یک از اینها بدون همراهی دوتای دیگر صحیح نیست».^[۱۷]

در بعضی از روایات شیعی بنی الاسلام، افزوده‌هایی در تأکید بر ولایت آمده است؛‌ از جمله:

«...وَ لَمْ یُنَادَ بِشَیْ‏ءٍ کَمَا نُودِیَ بِالْوِلَایَةِ، فَأَخَذَ النَّاسُ بِأَرْبَعٍ وَ تَرَکُوا هذِهِ يَعْنِي الْوَلَايَةَ؛ آنگونه که به ولایت ندا شده، به چیزی ندا داده نشده است. اما مردم چهار رکن را پذیرفته اند؛ ولی این، یعنی ولایت را رها کرد ه اند»،^[۱۸]
«...قَالَ زُرَارَةُ فَقُلْتُ وَ أَيُّ شَیْ‏ءٍ مِنْ ذَلِکَ أَفْضَلُ. فَقَالَ: الْوَلَایَةُ أَفْضَلُ...؛ زراره گوید گفتم کدام یک از ارکان پنج‌گانه افضل و برتر است؛ فرمود: ولایت»^[۱۹]
«وَ لَمْ یُنَادَ بِشَیْءٍ مَا نُودِیَ بِالْوَلَایَةِ یَوْمَ الْغَدِیر»^[۲۰]

در برخی روایات بنی الاسلام، به ولایت امام علی(ع) و ائمه(ع) تصریح شده و «وَلَایَةِ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ(ع)» آمده است.^[۲۱]

معنا و مراد حدیث

براساس برخی روایات، ارکان پنج‌گانه اسلام پایه‌های اساسی دین هستند که کوتاهی در شناخت و عمل به آن‌ها باعث تباهی دین و پذیرفته نشدن اعمال می‌شود.^[۲۲] در مقابل، شناخت آنها و عمل به آنها موجب قبولی اعمال و شایسته بودن دین می‌گردد.^[۲۳] این ارکان به ساختمان اسلام تشبیه شده‌اند که با استواری ستون‌هایش برپا می‌ماند.^[۲۴] پنج رکن اصلی اسلام شامل شهادتین، نماز، روزه، زکات و حج است^[۲۵] که سایر واجبات و مستحبات مکمل آنها به شمار می‌روند.^[۲۶] علامه مجلسی احتمال داده که ولایت ممکن است شامل شهادتین نیز باشد و عدم ذکر شهادتین در برخی روایات به دلیل وضوح آن‌ها است.^[۲۷] او در توجیه ذکر ولایت به جای دیگر ارکان، سه دلیل بیان کرده است: همراهی با اهل سنت، مراد از ولایت محبت و پیروی، و اینکه در صورت اعتقاد به چهار رکن دیگر، این‌ها از اصول دین و ضروریات مذهب خواهند بود.^[۲۸]

ناصر مکارم شیرازی، کنار هم قرار گرفتن ارکان پنج‌گانه اسلام را به دلیل ارتباط میان آنها می‌داند و توضیح می‌دهد که هر رکن، رابطه خاصی با انسان و خداوند یا دیگران دارد: نماز رابطه خلق با خالق، زکات رابطه خلق با خلق، روزه رابطه انسان با خودش، حج رابطه مسلمانان با یکدیگر و ولایت نیز تبیین‌کننده احکام این ارکان و ضامن اجرای صحیح آن‌ها است.^[۲۹] برخی روایات ترتیب ارکان پنج‌گانه را براساس اهمیت این‌گونه بیان کرده‌اند: ولایت به عنوان برترین رکن چون کلید سایر ارکان است، سپس نماز که عمود دین است، زکات به دلیل همراهی با نماز در قرآن و از بین بردن گناهان، و در نهایت حج و روزه در مرتبه‌های بعدی.^[۳۰] برتری ولایت از این جهت است که تحقق‌بخش سایر ارکان است؛ بدون ولایت، سایر ارکان همچون نقشی بر کاغذ و نسخه طبیب بدون عمل به آن است.^[۳۱]

پانویس

↑ صدوق، خصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۲۷۸، ح۲۱؛ طوسی، امالی، ۱۴۱۴ق، ص۱۲۴.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸، ح۳.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸،‌ح۵.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۱،‌ح۷.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۹،‌ح۶، ص۱۹و۲۱، ح۶و۹.
↑ صدوق، امالی، ۱۳۷۶ش، ص۲۶۸.
↑ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۱، ح۸ و ج۶، ص۲۶؛ مسلم، صحیح مسلم، دار احیاء التراث العربی، ج۱، ص۴۵.
↑ مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۷، ص۱۰۰-۱۱۳.
↑ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۱، ح۸ و ج۶، ص۲۶.
↑ مسلم، صحیح مسلم، دار احیاء التراث العربی، ج۱، ص۴۵.
↑ ترمذی، سنن ترمذی، ۱۳۹۵ق، ج۵، ص۵؛‌ نسائی،‌ سنن نسائی، ۱۴۰۶ق، ج۸، ص۱۰۷؛‌ نووی، شرح متن الاربعین النوویة فی الاحادیث الصحیحة النبویة، ۱۴۰۴ق، ص۲۵، ح۳.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸، ح۳،۱و۵ و ص۲۱، ح۸؛ صدوق، خصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۲۷۸، ح۲۱؛ طوسی، امالی، ۱۴۱۴ق، ص۱۲۴.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۱، ح۷.
↑ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۱، ح۸ و ج۶، ص۲۶؛ مسلم، صحیح مسلم، دار احیاء التراث العربی، ج۱، ص۴۵؛ ترمذی، سنن ترمذی، ۱۳۹۵ق، ج۵، ص۵.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۱، ح۱.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۹-۲۱، ح۶و۹؛ طوسی، امالی، ۱۴۱۴ق، ص۵۱۸، ح۴۱.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸، ح۴.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸، ح۱و۳.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸، ح۵.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۱، ح۸.
↑ صدوق، امالی، ۱۳۷۶ش، ص۲۶۸، ح۱۴.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۹و۲۰، ح۶.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۹و۲۰، ح۶.
↑ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۱؛ نووی، شرح متن الاربعین النوویة فی الاحادیث الصحیحة النبویة، ۱۴۰۴ق، ص۲۵.
↑ مازندرانی، شرح الکافی، ۱۳۸۲ق، ج۸، ص۵۷؛ نووی، شرح متن الاربعین النوویة فی الاحادیث الصحیحة النبویة، ۱۴۰۴ق، ص۲۶.
↑ نووی، شرح متن الاربعین النوویة فی الاحادیث الصحیحة النبویة، ۱۴۰۴ق، ص۲۶.
↑ مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۷، ص۱۰۰.
↑ مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۷، ص۱۰۰.
↑ مکارم شیرازی، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش، ص۷۰.
↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸ و۱۹، ح۵؛ مازندرانی، شرح الکافی، ۱۳۸۲ق، ج۸، ص۵۹-۶۱.
↑ مکارم شیرازی، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش، ص۷۱.

منابع

بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، تحقیق محمد زهیر بن ناصر الناصر، دار طوق النجاة، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
ترمذی، محمد بن عیسی، سنن ترمذی، تحقیق احمد محمد شاکر و محمد فؤاد عبدالباقی و ابراهیم عطوه، مصر، مصطفی البابی الحلبی، چاپ دوم، ۱۳۹۵ق-۱۹۷۵م.
حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آل البیت، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه، امالی، تهران، کتابچی، چاپ ششم، ۱۳۷۶ش.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه، خصال، تحقیق علی اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
طوسی، محمد بن حسن، امالی، قم، دارالثقافة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
کلینى، محمد بن یعقوب‌، الکافی، تحقیق علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
مازندرانی، محمد صالح بن احمد، شرح الکافی(اصول و فروع)، تحقیق و تصحیح ابوالحسن شعرانی، تهران، مکتبة الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۸۲ق.
مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول فی شرح آل الرسول(ع)، تحقیق و تصحیح سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، دالکتب الاسلامیه، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
مسلم، مسلم بن حجاج نیشابوری، صحیح مسلم، تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
مکارم شیرازی، ناصر، آیات ولایت در قرآن، تهیه و تنظیم ابوالقاسم علیان‌نژادی، قم، نسل جوان، ۱۳۸۶ش.
نسائی،‌ احمد بن شعیب، سنن نسائی، تحقیق عبدالفتاح ابوغده، حلب، مکتب المطبوعات الاسلامیة، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.
نووی، یحیی بن شرف الدین، شرح متن الاربعین النوویة فی الاحادیث الصحیحة النبویة، دمشق، نشر مکتبة دارالفتح، چاپ چهارم، ۱۴۰۴ق-۱۹۸۴م.

[1] صدوق، خصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۲۷۸، ح۲۱؛ طوسی، امالی، ۱۴۱۴ق، ص۱۲۴.

[2] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸، ح۳.

[3] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸،‌ح۵.

[4] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۱،‌ح۷.

[5] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۹،‌ح۶، ص۱۹و۲۱، ح۶و۹.

[6] صدوق، امالی، ۱۳۷۶ش، ص۲۶۸.

[7] بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۱، ح۸ و ج۶، ص۲۶؛ مسلم، صحیح مسلم، دار احیاء التراث العربی، ج۱، ص۴۵.

[8] مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۷، ص۱۰۰-۱۱۳.

[9] بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۱، ح۸ و ج۶، ص۲۶.

[10] مسلم، صحیح مسلم، دار احیاء التراث العربی، ج۱، ص۴۵.

[11] ترمذی، سنن ترمذی، ۱۳۹۵ق، ج۵، ص۵؛‌ نسائی،‌ سنن نسائی، ۱۴۰۶ق، ج۸، ص۱۰۷؛‌ نووی، شرح متن الاربعین النوویة فی الاحادیث الصحیحة النبویة، ۱۴۰۴ق، ص۲۵، ح۳.

[12] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸، ح۳،۱و۵ و ص۲۱، ح۸؛ صدوق، خصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۲۷۸، ح۲۱؛ طوسی، امالی، ۱۴۱۴ق، ص۱۲۴.

[13] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۱، ح۷.

[14] بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۱، ح۸ و ج۶، ص۲۶؛ مسلم، صحیح مسلم، دار احیاء التراث العربی، ج۱، ص۴۵؛ ترمذی، سنن ترمذی، ۱۳۹۵ق، ج۵، ص۵.

[15] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۱، ح۱.

[16] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۹-۲۱، ح۶و۹؛ طوسی، امالی، ۱۴۱۴ق، ص۵۱۸، ح۴۱.

[17] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸، ح۴.

[18] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸، ح۱و۳.

[19] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸، ح۵.

[20] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۱، ح۸.

[21] صدوق، امالی، ۱۳۷۶ش، ص۲۶۸، ح۱۴.

[22] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۹و۲۰، ح۶.

[23] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۹و۲۰، ح۶.

[24] بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۱؛ نووی، شرح متن الاربعین النوویة فی الاحادیث الصحیحة النبویة، ۱۴۰۴ق، ص۲۵.

[25] مازندرانی، شرح الکافی، ۱۳۸۲ق، ج۸، ص۵۷؛ نووی، شرح متن الاربعین النوویة فی الاحادیث الصحیحة النبویة، ۱۴۰۴ق، ص۲۶.

[26] نووی، شرح متن الاربعین النوویة فی الاحادیث الصحیحة النبویة، ۱۴۰۴ق، ص۲۶.

[27] مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۷، ص۱۰۰.

[28] مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۷، ص۱۰۰.

[29] مکارم شیرازی، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش، ص۷۰.

[30] کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸ و۱۹، ح۵؛ مازندرانی، شرح الکافی، ۱۳۸۲ق، ج۸، ص۵۹-۶۱.

[31] مکارم شیرازی، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش، ص۷۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]

[۲۵]

[۲۶]

[۲۷]

[۲۸]

[۲۹]

[۳۰]

[۳۱]

ن ب و احادیث مشهور
اعتقادی	احادیث بنی الاسلام • حدیث سلسلةالذهب • حدیث دوازده خلیفه • حدیث لوح • حدیث من مات • حدیث وصایت • حدیث اعتلا • حدیث غدیر • حدیث من عرف نفسه • احادیث طینت • ما منا الا مقتول شهید • الحسن و الحسین امامان قاما او قعدا
اخلاقی	حدیث مکارم الاخلاق • حدیث جنود عقل و جهل • حدیث قرب نوافل • خطبه متقین • الجار ثم الدار • حدیث جهاد المرأة حسن التبعّل
فقهی	مقبوله عمر بن حنظلة • مشهوره ابی‌خدیجه • اخبار من بلغ • حدیث رفع • انما الاعمال بالنیات • الناس مسلطون علی اموالهم • توقیع اما الحوادث الواقعه
فضائل	حدیث شجره • حدیث ثقلین • حدیث یوم الدار • حدیث منزلت • حدیث سفینه • حدیث رایت • حدیث طیر مشوی • حدیث امان • حدیث لولاک • حدیث ولایت • حدیث کساء • قسیم النار و الجنة • حدیث تشبیه • خلقت نوری اهل بیت(ع)• حدیث بضعه • حسین منی و انا من حسین • احادیث خاصف النعل • ان الحسین مصباح الهدی و سفینة النجاة • سیدا شباب اهل الجنة • حدیث العلماء ورثة الانبیاء • حدیث ذکر علی عبادة • حدیث نقطه • سلمان منا اهل البیت
عبارت‌های منسوب به معصومان	اطلبوا العلم من المهد الی اللحد • النظافة من الایمان • حب الوطن من الایمان • مداد العلماء افضل من دماء الشهداء • من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق • الجنة تحت اقدام الامهات • الکافی کاف لشیعتنا • من علمنی حرفا فقد صیرنی عبدا • ما قام الاسلام الا بسیف علی و مال خدیجه • خیر الامور اوسطها
سایر	حدیث معراج • حدیث افتراق • حدیث شد رحال • حدیث قاروره‌ • حدیث سبعة احرف • حدیث اصحابی کالنجوم • حدیث ریان بن شبیب • حدیث حقیقت • اطلبوا العلم و لو بالصین • حدیث رفع القلم • حدیث صوموا تصحوا • حدیث الفئة الباغیه • حدیث حلال محمد حلال الی یوم القیامة • حدیث مرو

ن ب و امام محمدِ باقر علیه‌السلام
بستگان	امام سجاد(ع) (پدر) • فاطمه دختر امام حسن(ع) (مادر) • امام صادق(ع) (فرزند) • علی بن محمد باقر(ع) (فرزند) • ام فروه (همسر)
القاب و کنیه‌ها	باقرالعلوم • صادقین • ابوجعفر اول • کنیه‌ها و لقب‌ها
اصحاب	زرارة بن اعین • محمد بن مسلم • فضیل بن یسار • برید بن معاویه عجلی • ابوالجارود • اصحاب امام باقر
خلفای معاصر	ولید بن عبدالملک • سلیمان بن عبدالملک • عمر بن عبدالعزیز • یزید بن عبدالملک • هشام بن عبدالملک
روایات	دعای سمات • دعای سحر • زیارت عاشورا • احادیث بنی الاسلام
کتاب‌شناسی	تفسیر الباقر • حیاة الامام محمد الباقر • مسند الامام الباقر
مناظرات	مناظره با اسقف مسیحیان • مناظره با حسن بصری • مناظره با هشام بن عبدالملک • مناظره با محمد بن منکدر • مناظره با نافع بن ازرق • مناظره با عبدالله بن معمّر لیثی • مناظره با قتادة بن دعامة
وابسته	اسیران کربلا • جابر بن عبدالله انصاری • ائمه بقیع • امامان شیعه • امامت • اهل‌بیت(ع)
امامان شیعه(ع) • یاران امام باقر علیه السلام