قبولی اعمال
| مرگ | |
|---|---|
| احتضار • عزرائیل • غسل میت • کفن • نماز میت • تدفین • شهادت | |
| برزخ | |
| شب اول قبر • سؤال قبر • نکیر و منکر • حیات برزخی • بدن برزخی | |
| قیامت | |
| اسرافیل • معاد جسمانی • نفخ صور • نامه اعمال • صراط • صحرای محشر • اصحاب یمین • اصحاب شمال | |
| بهشت | |
| درهای بهشت • حور العین • غلمان • رضوان • نعمتهای بهشت | |
| جهنم | |
| درهای جهنم • درکات جهنم • زقوم • اسفل سافلین • هاویه • جحیم • غساق | |
| مفاهیم وابسته | |
| شفاعت • تجسم اعمال • رقیب و عتید • تناسخ • رجعت • روح • باقیات صالحات | |
قبولی اعمال بهمعنای پذیرفتهشدن عمل نزد خدا یا رسیدن آن به مرتبه کامل است. در روایات، قبولی عمل مهمتر از خود عمل دانسته شده؛ زیرا تنها عملِ مقبول سبب رستگاری انسان میشود.
در متون دینی میان صحّت و قبول عمل تفاوت گذاشته شده است. عمل باید از نظر فقهی صحیح باشد تا امکان قبولی داشته باشد، اما هر عمل صحیحی لزوماً مقبول نیست. گفته شده عمل صحیح تنها تکلیف را برمیدارد اما ثواب کامل مربوط به عمل مقبول است.
هرچند عمل باید از نظر فقهی صحیح باشد تا امکان قبولی داشته باشد، اما هر عمل صحیحی لزوماً مقبول نیست. گفته شده عمل صحیح فقط تکلیف را برمیدارد، اما ثواب برای عمل مقبول است. برخی نیز معتقدند عمل صحیح دارای ثواب است، اما عمل مقبول مرتبه برتر همان عمل بهشمار میآید.
ایمان، ولایت، تقوا، اخلاص و رفتار نیک از شرایط قبولی اعمال شمرده شدهاند و در مقابل، شرک، نفاق، ریا و انکار حق از عوامل عدم قبولی یا نابودی اعمال دانسته شدهاند. حَبط عمل بهمعنای از بین رفتن پاداش عمل نیک بر اثر برخی گناهان است.
جایگاه و اهمیت
قبولی اعمال بهمعنای بالا رفتن عمل و پذیرش آن نزد خدا[۱] یا زسیدن آن به مرتبه عالی دانسته شده است.[۲] بر اساس روایات،[۳] قبولی عمل از خود عمل مهمتر است؛[۴] زیرا تنها عمل پذیرفتهشده موجب رستگاری میشود.[۵] درخواست قبولی اعمال از دعاهای پیامبران[۶] و به عنوان نهایت خواسته مؤمنان معرفی شده است.[۷]
فرق عمل صحیح و عمل مقبول
هرچند عملی که از نظر فقهی صحیح و دارای همه اجزا و شرایط باشد قابلیت پذیرش دارد، اما هر عمل صحیحی، لزوما پذیرفته نیست و قبولی آن شرایط دیگری نیز دارد.[۸] در تبیین تفاوت میان عمل صحیح و عمل مقبول چند دیدگاه بیان شده است:
- عملِ صحیح موجب امتثال و برداشته شدن تکلیف میشود؛ اما استحقاق ثواب تنها برای عملِ مقبول است.[۹]
- عمل صحیح پاداش دارد و عمل مقبول مرتبه بالاتری از همان عمل است.[۱۰]
- اگر عمل صحیح نباشد شخص مستحق عقاب است؛ اما اگر صحیح باشد و مقبول نشود، هرچند عقابی ندارد، انسان را به خدا نزدیک نمیکند و این محرومیت از تقرب نوعی کیفر محسوب میشود.[۱۱]
شرایط قبولی اعمال
بر پایه آیات و روایات، برخی باورها و رفتارها[۱۲] شرط قبولی دانسته شدهاند؛[۱۳] از جمله ایمان،[۱۴] ولایت اهلبیت(ع)،[۱۵] تقوا،[۱۶] اخلاص،[۱۷] نماز شب،[۱۸] لقمه حلال[۱۹] و خوشرفتاری با خانواده.[۲۰]
در مقابل، اموری مانند ارتداد،[۲۱] شرک،[۲۲] کشتن آمران به معروف،[۲۳] تکذیب معاد و آیات الهی،[۲۴] نفاق،[۲۵] انکار ولایت امام علی(ع)،[۲۶] بیصبری در مصیبت،[۲۷] تهمت زنا،[۲۸] سوءظن،[۲۹] ریا[۳۰] و مجادله[۳۱] از عوامل نابودی یا پذیرفتهنشدن اعمال معرفی شدهاند.[۳۲]
تفاوت قبولنشدن با حبط اعمال
حبط عمل به معنای از بین رفتن آثار و پاداش عمل است؛[۳۳] یعنی برخی گناهان سبب بیاثر شدن اعمال نیک میشوند.[۳۴] برای نمونه چون ایمان هنگام مرگ شرط اساسی قبولی اعمال شمرده شده، اعمال فردی که با کفر یا شرک از دنیا برود، ارزشی نخواهد داشت.[۳۵]
علامه مجلسی، حبط در بسیاری از روایات را به معنای نابودی واقعی ثواب نمیداند؛ بلکه آن را نشانه فقدان شرایط قبولی تفسیر میکند؛ بدین معنا که ارتکاب گناه بعدی نشان میدهد عمل صالح از ابتدا با شرایط کامل انجام نشده و شخص اساساً مستحق ثواب نبوده است.[۳۶] این دیدگاه به عنوان نظر مشهور شیعیان معرفی شده است.[۳۷]
پانویس
- ↑ به عنوان نمونه: سوره فاطر، آیه ۱۰؛ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۳۵۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۳۴۳.
- ↑ صدوق، خصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۱۴.
- ↑ قاضیان، عبادت، نماز و دعا، ۱۳۹۹ش، ص۶۷.
- ↑ یگانه و حجت، «موانع قبولی عمل از منظر قرآن و روایات»، مجله کتاب و سنت.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۲۷.
- ↑ ملکی تبریزی، اسرار الصلاة، ۱۴۲۰ق، ص۱۶۸.
- ↑ شهید ثانی، روض الجنان، ۱۴۰۲ق، ج۱، ص۹۵؛ رفیعی، «شروط قبولی اعمال چیست؟»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ شهید ثانی، روض الجنان، ۱۴۰۲ق، ج۱، ص۹۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۳۴۳.
- ↑ «فرق قبول شدن اعمال و صحیح نبودن آن چیست؟»، پایگاه اطلاعرسانی استاد حسین انصاریان.
- ↑ یگانه و حجت، «موانع قبولی عمل از منظر قرآن و روایات»، مجله کتاب و سنت.
- ↑ رفیعی، «شروط قبولی اعمال چیست؟»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه؛ قاضیان، عبادت، نماز و دعا، ۱۳۹۹ش، ص۶۷-۶۸.
- ↑ سوره مائده، آیه ۵؛ سوره نحل، آیه ۹۷؛ استرآبادی، آیات الاحکام، ۱۳۹۴ق، ص۱۷۸.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۳۰؛ حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۲۳؛ اشتهاردی، مدارک العروة، ۱۴۱۷ق، ج۲۲، ص۴۷۴.
- ↑ سوره مائده، آیه ۲۷؛ تمیمی، غرر الحکم، ۱۴۱۰ق، ص۴۲۳.
- ↑ سوره انعام، آیه ۱۳۶؛ تمیمی، غرر الحکم، ۱۴۱۰ق، ص۴۲۳.
- ↑ ملکی تبریزی، اسرار الصلاة، ۱۴۲۰ق، ص۴۵۴.
- ↑ حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۹، ص۲۵.
- ↑ حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۲۰، ص۱۶۳.
- ↑ سوره بقره، آیه ۲۱۷.
- ↑ سوره زمر، آیه ۶۵.
- ↑ سوره آلعمران، آیات ۲۱-۲۲.
- ↑ سوره اعراف، آیه ۱۴۷.
- ↑ سوره احزاب، آیه ۱۹.
- ↑ صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۷۷.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۲۲۴.
- ↑ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ۱۴۰۶ق، ص۲۸۵.
- ↑ ابنحیون، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ق، ج۲، ص۳۵۲.
- ↑ صدوق، الأمالی، ۱۳۷۶ش، ص۵۸۲.
- ↑ ابنشعبه حرّانی، تحف العقول، ۱۴۰۴ق، ص۳۰۹.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، ۱۳۹۰ش، ج۸، ص۵۱۹-۵۳۲؛ یگانه و حجت، «موانع قبولی عمل از منظر قرآن و روایات»، مجله کتاب و سنت.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۵۵۰.
- ↑ حلی، کشف المراد، ۱۳۸۲ش، ص۲۷۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۲۹۹ وج۲۲، ص۲۱۹.
- ↑ نگاه کنید به: مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۳۳۲-۳۳۴.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۳۳۲.
منابع
- ابنحیون، نعمان بن محمد، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الأحکام، قم، مؤسسه آلالبیت(ع)، ۱۳۸۵ق.
- ابنشعبه حرّانی، حسن بن علی، تحف العقول، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۴ق.
- استرآبادی، محمد بن علی بن ابراهیم، آیات الاحکام فی تفسیر کلام الملک العلّام، تهران، کتابفروشی معراجی، ۱۳۹۴ق.
- اشتهاردی، علیپناه، مدارک العروة، تهران، دار الاسوه للطباعة و النشر، ۱۴۱۷ق.
- تمیمی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۱۰ق.
- حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل البیت(ع)، ۱۴۰۹ق.
- حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد فی شرح تجرید الإعتقاد، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، ۱۳۸۲ش.
- حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، قم، نشر اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- رفیعی، ناصر، «شروط قبولی اعمال چیست؟»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۱۸ دی ۱۴۰۴ش.
- سبحانی، جعفر، منشور جاوید، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، ۱۳۹۰ش.
- شهید ثانی، زینالدین بن علی، روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۰۲ق.
- صدوق، محمد بن علی بن بابویه، الأمالی، تهران، کتابچی، ۱۳۷۶ش.
- صدوق، محمد بن علی بن بابویه، ثواب الأعمال و عِقاب الأعمال، قم، دار الشریف الرضی، ۱۴۰۶ق.
- صدوق، محمد بن علی بن بابویه، الخصال، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۶۲ش.
- صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد(ص)، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی(ره)، ۱۴۰۴ق.
- «فرق قبول شدن اعمال و صحیح نبودن آن چیست؟»، پایگاه اطلاعرسانی استاد حسین انصاریان، تاریخ بازدید مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
- قاضیان، رحمتالله، عبادت، نماز و دعا، تهران، انتشارات افروغ، ۱۳۹۹ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحار الأنوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
- ملکی تبریزی، میرزا جواد، اسرار الصلاة، تهران، پیام آزادی، ۱۴۲۰ق.
- یگانه، فاطمه و حجت، هادی، «موانع قبولی عمل از منظر قرآن و روایات»، مجله کتاب و سنت، شماره 9، بهار و تابستان 1395ش.