حدیث ضعیف
حدیث ضعیف یا حدیث مجروح[۱] حدیثی است که به دلایل مختلفی مانند متهم بودن راویان به دروغگویی، داشتن عقاید انحرافی، یا ناقص بودن سند، ویژگیهای حدیث صحیح یا حسن را ندارد.[۲] جعفر سبحانی، از عالمان علم رجال، معتقد است که حدیث ضعیف با حدیث جعلی تفاوت دارد. حدیث جعلی نقل نمیشود، ولی حدیث ضعیف میتواند بهعنوان کمکفهم برای درک حدیث صحیح استفاده شود.[۳]
در درجات حدیث ضعیف گفته شده است که هرچه حدیث از شرایط صحت دورتر باشد؛ مثلاً تعداد راویان بیشتر باشد، ضعیفتر خواهد بود.[۴] نمونهای از احادیث ضعیف، روایتی است که در کتاب الغیبه شیخ طوسی آمده و بر اساس آن پس از دوازده امام، دوازده مهدی(عج) میآید.[۵] عالمان شیعه از جمله فضل بن حسن طبرسی و محمدباقر مجلسی این روایت را ضعیف دانستهاند.[۶]
بخ گفته عالمان علم رجال، در اهل سنت نیز تعریف حدیث ضعیف مشابه تعریف شیعه است، اما در روش و مصداقهای راوی تفاوت دارند.[۷]
در مورد عمل به حدیث ضعیف، اختلافنظر وجود دارد.[۸] برخی معتقدند اگر حدیث ضعیف مشهور باشد، میتوان به آن عمل کرد.[۹] برای مثال، روایت عمر بن حنظله از روایات ضعیف مقبول است.[۱۰] به باور شهید ثانی عمل به حدیث ضعیف در زمینههای موعظه یا داستانهای اخلاقی بلامانع است.[۱۱]
حدیث ضعیف براساس ویژگیهای راویان و شرایط نقل به انواع مختلفی مانند حدیث موقوف و حدیث مرسل تقسیم میشود.[۱۲]
پانویس
- ↑ شهید ثانی، الرعایه، ۱۳۶۷ش، ص۸۶.
- ↑ مامقانی، مقباس الهدایة، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۱۴۶؛عاملی، وصول الأخیار، ۱۳۶۰ش، ج۱، ص۹۸.
- ↑ سبحانی، اصول الحدیث، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۱۲۴.
- ↑ شهید ثانی، الرعایه، ۱۳۶۷ش، ص۸۶؛ مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۱۴۸.
- ↑ طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۱۵۰.
- ↑ طبرسی، إعلام الورى، ج۲، ص۲۹۵؛ مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۴۸
- ↑ سیوطی، تدریب الراوی، دار طیبه، ج۱، ص۱۹۵؛ابن الصلاح، معرفة أنواع علوم الحدیث، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۱۱۲؛صبحی الصالح، علوم الحدیث ومصطلحه، ۱۹۸۴م، ج۱، ص۱۶۵.
- ↑ مؤدب، علم الدرایه تطبیقی، ۱۳۹۱ش، ص۸۳.
- ↑ بهائی، الوجیزة، ۱۳۹۰ش، ص۵.
- ↑ الفضلی، اصول الحدیث، ۱۴۲۰ ق، ص ۱۳۱.
- ↑ شهید ثانی، البدایه فی علم الدرایه، ۱۴۲۱ق، ص۲۶.
- ↑ مامقانی، مقباس الهدایة، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۲۴۶؛ سبحانی، اصول الحدیث، ۱۴۲۸ق، ج۱، ص۱۰۱.
منابع
- ابن الصلاح، معرفة أنواع علوم الحدیث، بیجا، دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۳ق.
- الفضلی، عبدالهادی، اصول الحدیث، بیروت، مؤسسه ام القری، ۱۴۲۰ق.
- بهائی، محمد بن حسین، الوجیزة فی علم الدرایة، قم، بصیرت، ۱۳۹۰ش.
- سبحانی، جعفر، اصول الحدیث وأحکامه فی علم الدّرایة، قم، موسسه امام صادق(ع)، ۱۴۲۸ق.
- سیوطی، تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی، بیجا، دار طیبه، بیتا.
- شهید ثانی، زین الدین بن علی، الرعایه فی علم الدرایه، به تحقیق عبدالحسین محمد علی بقال، قم، بهمن، ۱۳۶۷ش.
- شهید ثانی، البدایه فی علم الدرایه، قم، محلاتی، ۱۴۲۱ق.
- صبحی الصالح، علوم الحدیث ومصطلحه، بیروت، دارالعلم، ۱۹۸۴م.
- طوسی، محمد بن حسن، الغیبه للحجه، تصحیح: عبادالله تهرانی و علیاحمد ناصح، قم، دار المعارف الاسلامیه، ۱۴۱۱ق.
- عاملی، حسین بن عبد الصمد، وصول الأخیار الی اصول الاخبار، قم، مجمع ذخائر الاسلامی، ۱۳۶۰ش.
- مامقانی، عبدالله، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، قم، دلیل ما، ۱۳۸۵ش.
- مجلسی، محمدباقر، بِحارُ الاَنوارِ الجامعةُ لِدُرَرِ اَخبارِ الاَئمةِ الاَطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- مؤدب، رضا، علم الدرایه تطبیقی، قم، نشر المصطفی، ۱۳۹۱ش.