ارم

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

اِرَم کلمه‌ای قرآنی که در متون تفسیری و تاریخی مسلمانان، نام قوم و شهری مربوط به قوم عاد نوشته شده است. زمان و مکان ارم مشخص نیست و گمانه‌زنی‌های بسیاری درباره آن وجود دارد. در ادبیات عربی و فارسی، باغ یا شهرهای سرسبز و افسانه‌ای به ارم تشبیه شده است.

واژه‌شناسی

کلمه ارم فقط یکبار در قرآن، آیه۷ سوره فجر آمده است:«أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ ﴿٦﴾ إِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ ﴿٧﴾ الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلَادِ ﴿٨﴾» (آیا ندیدی پروردگارت با قوم «عاد» چه کرد؟!(۶) و با ارم، آن شهر با عظمت (۷) كه مانندش در شهرها ساخته نشده بود؟(۸)

ارم در لغت، به معنای سنگ نشانه و مانند آن است که برای راهنمایی و پیشگیری از گم‌شدن افراد در بیابان بکار می‌رفته است.[۱] بیشتر مفسرین، ریشه ارم را عربی و اندکی نیز عبری یا عجمی دانسته‌اند.[۲]

دیدگاه مفسران

مفسران شیعه بر پایه قرائت مشهور، واژه ارم را بدل یا عطف بیان از واژه «عاد» در آیات ۶ و ۷ معنا کرده‌اند.[۳] به گفته فضل بن حسن طبرسی، بیشتر مفسران ارم را نام قوم یا شهر و منطقه‌ای دانسته‌اند.[۴] برای اثبات مکان بودن ارم، مونث‌بودن کلمه ارم که از توصیف و اضافه شدن آن به ذات العماد، و نیز ضمیر (ها) در «مثلها» در آیه بعدی به‌دست می‌آید، و نیز ارجاع آن به کلمه «بلاد»، اسم مكان بودن آن را تأیید می‌‏كند.[نیازمند منبع] همچنین در استدلال برای یک قوم یا شخص، گفته شده که ارم نام جد یا مادر و یا لقب عاد است که تبارش به حضرت نوح می‌رسد.[۵] بر این اساس، ارم را نام یک قبیله از عاد یا نام مکان زندگی این قبیله دانسته‌اند.[۶]

ارم کجاست؟

در اینکه شهر یا قوم ارم در کجا و چه زمانی وجود داشته، و چگونگی آن دیدگاه یکسانی وجود ندارد. از دمشق، اسکندریه و محلی بین صنعا و حضرموت (جنوب عربستان) به‌عنوان مکان‌های احتمالی ارم نام برده شده است.[۷] برخی نیز ارم را یک باغ یا شهر، ساخته شداد/شرار بن عاد دانسته که به تقلید از بهشت در نزدیکی عدن، برپا شد ولی به‌خاطر تکبر و نافرمانی او علیه خدا، ارم توسط طوفان نابود گردید.[۸]

ارم در اثار ادبی مسلمانان، مانند شهر یا باغ افسانه‌ای یا اسطوره‌ای به نظر می‌رسد. در اشعار عربی و فارسی قدیم و جدید، گاهی بناهای رفیع و شهرها و باغ‌های سرسبز و زیبا به ارم تشبیه شده‌اند.[۹]

در گلستان ارم دوش چو از لطف هوا زلف سنبل به نسیم سحری می‌آشفت
گفتم ای مسند جم جام جهان بینت کو گفت افسوس که آن دولت بیدار بخفت[۱۰]


لعّل نارَ ارم العمادَ تلمعُ فی صحراء هذی المُدُن المُطلیةِ بالسّواد
شاید آتش شهر ارم در دشت‌ این شهرهای سیاه‌پوش بدرخشد.[۱۱]

پانویس

  1. راغب اصفهانی، مفردات، ۱۴۱۲ق، ص۷۴؛ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۲ق، ص۱۷؛ ابن فارس، مقاییس اللغة، ۱۳۹۹ق، ج۱، ص۸۵.
  2. دشتی و روحی، «ارم»، ص۵۲۸-۵۲۴.
  3. بحرانی، البرهان، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۶۵۱؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۲۰، ص۲۸۰؛ طبرسی، مجمع‌البیان، ۱۴۱۵ق، ج۱۰، ص۷۳۷.
  4. طبرسی، مجمع‌البیان، ۱۴۱۵ق، ج۱۰، ص۷۳۷.
  5. طبرسی، مجمع‌البیان، ۱۴۱۵ق، ج۱۰، ص۷۳۷؛ طبری، جامع‌البیان، ۱۴۱۲ق، ج۲۷، ص۱۰۱.
  6. پاکتچی، «ارم»، ص۶۷۲-۶۷۰.
  7. خرمشاهی، «ارم»، ص۱۸۹.
  8. طبرسی، مجمع‌البیان، ۱۴۱۵ق، ج۱۰، ص۷۳۸؛ شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۰ق، ص۵۵۴-۵۵۲.
  9. دشتی و روحی، «ارم»، ج۲، ص۵۲۸-۵۲۴.
  10. حافظ، دیوان غزلیات، غزل۸۱.
  11. معروف و نعمتی، «سمبل‌های آرمان شهر در شعر معاصر عربی و فارسی»، ص۸۸-۶۳.

منابع

  • ابن فارس، احمد، مقاییس اللغة، بیروت، دارالفکر، ۱۳۹۹ق.
  • بحرانی، سیدهاشم، البرهان، قم، موسسه بعثت، ۱۴۱۹ق.
  • پاکتچی، احمد، «ارم»، در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۷، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۷ش.
  • خرمشاهی، قوام‌الدین، «ارم»، در دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۲، تهران، انتشارات دوستان، ۱۳۷۷ش.
  • دشتی، سید محمود و ابوالفضل روحی، «ارم»، در دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۲، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش.
  • راغب اصفهانی، ابوالقاسم، مفردات، بیروت، دار القلم-الدار الشامية، ۱۴۱۲ق.
  • صدوق، محمد بن علی، کمال‌الدین و تمام النعمة، تهران، نشر اسلامی، ۱۳۹۰ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع‌البیان، بیروت، موسسه اعلمی، ۱۴۱۵ق.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۲ق.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، قم، اسماعیلیان، ۱۳۹۳ق.
  • معروف، یحیی و فاروق نعمتی، «سمبل‌های آرمان شهر در شعر معاصر عربی و فارسی»، مجله زبان و ادبیات عربی، انجمن ایرانی، ش۲۸، پاییز ۱۳۹۲ش.

پیوند به بیرون