مقاله قابل قبول
بدون جعبه اطلاعات
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب

مریم دختر عمران

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از حضرت مریم(س))
پرش به: ناوبری، جستجو

مریم دختر عمران، مادر عیسی(ع) که بارداری او به شکل اعجاز انجام گرفت. قرآن در سوره مریم زندگی او را از تولد خودش تا تولد عیسی(ع) حکایت کرده است. در روایات شیعه و اهل سنت، مریم در کنار فاطمه زهرا(س) و خدیجه و آسیه، چهار زن برتر بهشتی دانسته شده‌اند.

زندگینامه

در انجیل اشاره چندانی به زندگی حضرت مریم نشده، ولی در دیگر منابع مسیحی و همچنین در قرآن و روایات اسلامی، مطالبی درباره زندگی حضرت مریم آمده است.

نسب، القاب، تولد

نام پدر او در منابع مسیحی، «یواقیم»[۱] و در قرآن[۲] و روایات اسلامی، «عمران» ذکر شده است. در روایتی از امام باقر(ع) آمده است عمران از پیامبران بنی اسرائیل بود.[۳] طبق گزارش ابن اسحاق، نسب‌ او به داود(ع) می‌رسد.[۴] عمران پیش از تولد مریم از دنیا رفت.[۵] نام مادرش را حنة دختر فاقود‏ گفته‌اند.[۶]

در متون مسیحی القاب متعددی برای حضرت مریم به کار رفته است از جمله حوای جدید، باکره مقدس، مادر خدا، شفیعه، مادر فیض الهی، قرارگاه حکمت، آوند روحانی، رُز رازگونه، صندوق عهد، ملکه فرشتگان و بانوی مصیبت‌ها. در متون اسلامی نیز از عذراء (پاکدامن)‌ و بتول به عنوان لقب‌های مریم یاد شده است.[۷]

تولد مریم را سال ۲۰ قبل از میلاد گفته‌اند ولی از محل تولد او منبع معتبری در دست نیست.[۸]

خدمتکاری بیت‌المقدس

مجسمه حضرت مریم بر بلندای کوهی در حریصا در ۲۰ کیلومتری شمال بیروت در کنار کلیساهای چهارگانه

در منابع آمده است حنه مادر مریم، نازا بود و تا سی سال[۹] صاحب فرزندی نشد. او به درگاه خداوند دعا کرد تا به او فرزندی عطا کند. دعایش مستجاب و مریم را باردار شد. حنه به شکرانه لطف خدا، نذر کرد که فرزندش خدمتکار بیت‌المقدس باشد. در آیات ۳۵ تا ۳۷ سوره آل عمران به نذر حنه و پذیرفته شدن آن از سوی خدا اشاره شده است.

پس از تولد مریم، مادرش با توجه به نذری که کرده بود، مریم را به معبد برد و به کاهنان سپرد. آنان برای سرپرستی او اختلاف نظر پیدا کردند و برای این کار قرعه زدند و قرعه به نام زکریا(ع)، که طبق برخی گزارش‌ها شوهر خاله مریم بود،[۱۰]، افتاد.[۱۱] قرآن به ماجرای قرعه زدن نیز اشاره کرده است.[۱۲] بنابر نقل مقدسی، زکریا مقدمات شیرخوارگی و تربیت او را فراهم کرد و وقتی به حدی از رشد رسید، جایگاهی برای او در معبد تعیین کرد و مریم در آن به عبادت می‌پرداخت[۱۳] و وقتی نوبت او می‌رسید، وظایف خدمتکاری معبد را انجام می‌داد. او در عبادت به درجه‌ای رسید که در بنی اسرائیل ضرب‌المثل شد.[۱۴]

تولد عیسی

ماجرای تولد عیسی(ع) در قرآن در سوره آل عمران آیات ۴۵-۴۷ و ۵۹ و سوره مریم آیات ۱۶-۳۶ آمده است. براساس آنچه در قرآن آمده، فرشته الهی به شکل انسانی بر مریم ظاهر می‌شود و به او بشارت فرزندی می‌دهد:

«پس روح خود را به سوى او فرستاديم تا [به شكل‌] بشرى خوش‌اندام بر او نمايان شد. مريم‌ گفت: «اگر پرهيزگارى، من از تو به خداى رحمان پناه مى‌برم.» گفت: «من فقط فرستاده پروردگار توام، براى اينكه به تو پسرى پاكيزه ببخشم.» گفت: «چگونه مرا پسرى باشد با آنكه دست بشرى به من نرسيده و بدكار نبوده‌ام؟» گفت: « [فرمان‌] چنين است، پروردگار تو گفته كه آن بر من آسان است.»[۱۵]

انجیل لوقا در جملاتی مشابه این واقعه را چنین نقل می‌کند:

«از جانب خدا... فرستاده شد، نزد باکره‌ای... و نام آن باکره مریم‌(س) بود. پس فرشته نزد او داخل شد و گفت:... ای مریم! ترسان مباش، زیرا نزد خداوند نعمت یافته‌ای و اینک حامله شده‌ پسری خواهی زایید و او را عیسی‌(ع) خواهی نامید... مریم به فرشته گفت: این چگونه می‌شود و حال آنکه مردی را نشناخته‌ام؟ فرشته در جواب وی گفت: روح القدس بر تو خواهد آمد و قوت حضرت اعلی بر تو سایه خواهد افکند...»[۱۶]

درباره اینکه مدت بارداری مریم چقدر بوده، گزارش‌های متفاوتی وجود دارد و از چند ساعت تا چند ماه نقل شده است.[۱۷] بنابر نقل تفسیر قمی مریم کنار نخل خشکیده‌ای وضع حمل می‌کند و سپس آن درخت را تکان می‌دهد. درخت به اعجاز، سبز می‌شود و به بار می‌نشیند و مریم از رطب تازه‌ای که پایین می‌افتد می‌خورد. او در برخورد با قوم خود مامور به روزه سکوت می‌شود.[۱۸] وقتی مریم، عیسی را نزد قوم خود می‌برد و با سرزنش آنها روبرو می‌گردد، عیسی به سخن می‌آید و از نبوت خویش خبر می‌دهد.[۱۹]

ازدواج یا دوشیزگی

درباره اینکه مریم پس از تولد عیسی، با یوسف نجار که از او به عنوان نامزد مریم یاد شده، ازدواج کرده است یا برای همیشه باکره مانده، میان فرقه‌های مسیحی اختلاف است و به دنبال آن در اینکه آیا غیر از عیسی، فرزندان دیگری داشته نیز اختلاف وجود دارد. در انجیل‌های لوقا[۲۰] و متی[۲۱] مطلبی در مورد برادران و خواهران حضرت عیسی وجود دارد. حتی در انجیل مرقس[۲۲] نام برادران ذکر شده و به خواهران نیز اشاره شده است. با این حال بخشی از مسیحیان این مطالب را مردود دانستند و کلیسا نیز از قرن پنجم میلادی به بعد، رأی به باکره‌بودن دائمی حضرت مریم داد و اعلام کرد مریم هرگز با یوسف ازدواج نکرده است.[۲۳] از نگاه کلیساهای کاتولیک و ارتدوکس، مراد کتاب مقدس از برادران و خواهران، اقوام نزدیک و خویشان حضرت عیسی هستند.[۲۴]

برخی گفته‌اند از نگاه منابع اسلامی، به دلیل آنکه مریم وقف خدمت در معبد شده بود و جز برای کارهای ضروری، از جمله وضع حمل عیسی، از معبد خارج نمی شد، داستان ازداوجش واقعیت ندارد.[۲۵]

وفات یا صعود به آسمان

در میان مسیحیان باور به صعود جسمانی مریم همواره مطرح بوده و به مرور زمان به باوری عمومی تبدیل گردید و در قرن بیستم جزو باورهای ضروری کلیسای کاتولیک شمرده شد.[۲۶] در کلیسای ارتدوکس نیز این آموزه پذیرفته شد؛ ولی در کلیساهای پروتستان، این باور جایگاهی ندارد.[۲۷]

در برخی از منابع مسیحی، وفات مریم حدود سال ۳۵ میلادی دانسته‌ شده[۲۸] و عمر او را ۵۱ سال گفته‌اند.[۲۹] محل دفن وی مشخص نیست.

از روایتی در کتاب کافی چنین برمی‌آید که مریم در زمان حیات عیسی(ع) از دنیا رفته و خود عیسی او را غسل داده است.[۳۰]

جایگاه

حضرت مریم در اسلام و در مسیحیت از جایگاهی مقدس و ویژه برخوردار است:

در اسلام

قرآن، مریم را بانویی پاکدامن و برگزیده از میان زنان خوانده[۳۱] و او را الگوی مومنان قرار داده است.[۳۲] از آیات قرآن برمی‌آید که مریم چند بار با فرشتگان سخن گفته است.[۳۳] همچنین قرآن پرورش مریم را به خدا نسبت داده است:

«خدا او را به نیکویی پذیرفت و او را نیكو پرورش داد... هر زمان زکریا وارد محراب او می‌شد، غذای مخصوصی در آن‌جا می‌دید. از او پرسید: «ای مریم! این را از کجا آورده‌ای؟!» گفت: «این از سوی خداست. خداوند به هر کس بخواهد، بی‌حساب روزی می‌دهد.»[۳۴] [یادداشت ۱]

مفسران گفته‌اند در زمستان، میوه‌های تابستانی و در تابستان میوه‌های زمستانی برای مریم فراهم بود.[۳۵]

در روایات شیعه و اهل سنت نام مریم در کنار فاطمه زهرا و خدیجه و آسیه، به عنوان چهار زن برتر بهشتی ذکر شده است.[۳۶]

در مسیحیت

حضرت مریم در الهیات مسیحی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است تا بدانجا که شاخه‌ای از الهیات با عنوان مریولوجی (Mariology) به وجود آمده که به بررسی شخصیت و جایگاه حضرت مریم می‌پردازد. توجه به حضرت مریم، در قرون وسطی اهمیت یافت. در این دوره مقامی برای حضرت مریم مطرح گردید که از حد الوهیت پایین‌تر اما از مرتبه فرشتگان و مقدسان بالاتر بود. باور عمومی در این دوره آن بود که فرشتگان و مقدسان، خدمتگذاران حضرت مریم هستند.[۳۷]

گذشته از آن، در برخی جوامع از جمله در میان مسیحیان جزیرة العرب، اعتقاد به تثلیث و پرستش مریم در کنار خدا و عیسی رواج داشته است.[۳۸] گفته‌اند تا قرن شانزدهم میلادی نیز برخى از شهرهاى اروپایى به پرستش مریم باکره مشهور بوده‌اند.[۳۹] در قرآن این اعتقاد مسیحیان نکوهش شده است.[۴۰]

همچنین در قرون وسطی آموزه عصمت مریم مطرح شد و در سال ۱۸۵۴ کلیسای کاتولیک، این عقیده را به عنوان یک آموزه خطاناپذیر پذیرفت.[۴۱] ولی کلیسای ارتدوکس منکر عصمت مریم است.[۴۲]

مریم در آثار هنری

نمایی از سریال مریم مقدس
  • فیلم سینمایی مریم مقدس: این فیلم به كارگردانی «شهریار بحرانی» محصول سال ۱۳۷۹ است. در این مجموعه که از تولد مریم تا تولد عیسی مسیح به تصویر درآمده، به زندگی مریم و رابطه‌اش با حضرت زکریا پرداخته شده است. در این فیلم بیش از ۹۰ بازیگر به ایفای نقش پرداختند. نقش حضرت مریم را «شبنم قلی خانی» برعهده داشت.[۴۳] بعدها عوامل این فیلم نسخه تلویزیونی آن را هم در یازده قسمت تولید کردند که در این مجموعه تلویزیونی همزمان موقعیت دینی و اجتماعی یهودیان همراه با زندگی مریم مبنا قرار گرفته بود.[۴۴]
  • مریم در اشعار فارسی: در بسیاری از اشعار فارسی به ماجرای اعجازآمیز بارداری مریم و همچنین پاکدامنی او پرداخته شده است. در دفتر سوم از مثنوی معنوی ماجرای «پیدا شدن روح القدس بصورت آدمی بر مریم...» به نظم درآمده است. در «دیوان شمس» نیز بارها به حضرت مریم اشاره شده است از جمله:
مریمِ دل نشود حاملِ انوار مسیح تا امانت ز نهانی به نهانی نرسد
ما را چو مریم بی‌سبب، از شاخ خشک آید رطب ما را چو عیسی بی‌طلب، در مهد آید سروری

شاعرانی همچون نظامی، عطار ، سنایی و دیگر شاعران پارسی‌سرا نیز نام حضرت مریم را در اشعار خود آورده‌اند.[۴۵]

پانویس

  1. The Protevangelium Of James-The gospel Of Pseudo-Matthew
  2. سوره آل عمران، ۳۵
  3. مجلسی، بحار الأنوار،(۱۴۰۳ق)، ج۱۴، ص۲۰۲
  4. ابن كثیر، البدایة و النهایة، ج۲، ص۵۶
  5. مقدسی، البدء و التاریخ، ج۳، ص۱۱۹
  6. تاریخ‏ طبری، (۱۳۸۷ق)، ج۱، ص۵۸۵ ؛ابن کثیر، البدایة و النهایة، (دار الفكر)،‌ ج‏۲، ص۵۶
  7. ابن هشام، السیرة النبویة، (دار المعرفة)، ج۱، ص۳۳۷
  8. - K. Flinn, Frank, Encyclopedia of Catholicism, p.441
  9. تاریخ ‌‌ابن‌ خـلدون، ج۱، ص۱۵۹
  10. مجلسی، بحار الأنوار، (۱۴۰۳ق)، ج۱۴، ص۲۰۲
  11. ابن كثیر، البدایة و النهایة، ج۲، ص۵۸
  12. آل عمران، ۴۴
  13. مقدسی، البدء و التاریخ، ج۳، ص۱۱۹
  14. ابن كثیر، البدایة و النهایة، ج۲، ص۵۸
  15. سوره مریم، آیه۱۷- ۲۱.
  16. لوقا، ۱: ۲۷- ۳۴.
  17. مجلسی، بحار الأنوار، (۱۴۰۳ق)، ج۱۴، ص۲۲۵
  18. علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۲، ص۴۹
  19. برای آشنایی بیشتر ر.ک: میرعبداللهی، تولد عیسی در قرآن، صحیفه مبین، شماره ۵، ص۵۳-۶۳
  20. ۸، ۱۹-۲۰
  21. ۱۲، ۴۶-۴۷
  22. ۶، ۳
  23. Cross, F. L. (ed.), The Oxford dictionary of the Christian Church, p.1047
  24. میشل، توماس، کلام مسیحی، ترجمه حسین توفیقی، ص ۶۷
  25. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله مکارم
  26. Britannica Encyclopedia of World Religions, p.696
  27. مولند، اینار، جهان مسیحیت، ترجمه محمد باقر انصاری و مسیح مهاجری، ص۱۸۰
  28. - K. Flinn, Frank, Encyclopedia of Catholicism, p.441
  29. غریغوریوس ملطى، تاریخ‏ مختصرالدول، ص۶۶
  30. کلینی، الكافى، (۱۳۶۲ش.)، ج۱، ص۴۵۹
  31. آل عمران، ایه ۴۲
  32. سوره تحریم، آیه ۱۲
  33. آل عمران، آیه ۴۵
  34. سوره آل عمران، ۳۷
  35. ابن كثیر، البدایة و النهایة، ج۲، ص۵۸
  36. ابن عبدالبر، الاستیعاب، (۱۴۱۲ق.)،‌ ج۴، ص۱۸۲۳؛ مجلسی، بحار الأنوار،(۱۴۰۳ق)، ج۸، ص۱۷۸
  37. - K. Flinn, Frank, Encyclopedia of Catholicism, p.442
  38. مونتگمری وات، ویلیام، برخورد آرای مسلمانان و مسیحیان، ترجمه محمدحسین آریا، ص۳۹
  39. لین، تونی، تاریخ تفکر مسیحی، ترجمه روبرت آسریان، ص ۲۷۷
  40. سوره مائده، ۱۱۶
  41. K. Flinn, Frank, Encyclopedia of Catholicism, p.442
  42. مولند، اینار، جهان مسیحیت، ترجمه محمد باقر انصاری و مسیح مهاجری، ص۵۳
  43. سوره سینما
  44. جام جم،مروری بر سريال تلويزيونی مريم مقدس، بازدید،۱۳۸۰/۱۱/۹
  45. گنجور
  1. فَتَقَبَّلَهَا رَ‌بُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَكَفَّلَهَا زَكَرِ‌يَّا ۖ كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِ‌يَّا الْمِحْرَ‌ابَ وَجَدَ عِندَهَا رِ‌زْقًا ۖ قَالَ يَا مَرْ‌يَمُ أَنَّىٰ لَكِ هَـٰذَا ۖ قَالَتْ هُوَ مِنْ عِندِ اللَّـهِ ۖ إِنَّ اللَّـهَ يَرْ‌زُقُ مَن يَشَاءُ بِغَيْرِ‌ حِسَابٍ. سوره آل‌عمران، آیه۳۷

منابع

  • قرآن کریم
  • انجیل‌های لوقا و مرقس و متی
  • ابن كثیر، البدایة و النهایة، بیروت، دار الفكر، بى تا
  • ابن عبد البر، الاستیعاب فى معرفة الأصحاب، تحقیق على محمد البجاوى، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.
  • ابن هشام‏، السیرة النبویة، بیروت، دار المعرفة
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، دوم، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸۷ق
  • غریغوریوس ملطى(ابن عبرى)، تاریخ مختصر الدول، تحقیق انطون صالحانى یسوعى، سوم، بیروت، دارالشرق، ۱۹۹۲م.
  • قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دار الكتاب‏، ۱۴۰۴ق
  • كلینى‏، الكافى‏، دوم، تهران، اسلامیة، ۱۳۶۲ش.
  • لین، تونی؛ تاریخ تفکر مسیحی؛ ترجمه روبرت آسریان، انتشارات فرزان، ۱۳۸۰ش
  • مجلسی، بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، ۱۴۰۳ق
  • مقدسى، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، بور سعید، مكتبة الثقافة الدینیة،بى تا.
  • مولند، اینار؛ جهان مسیحیت؛ ترجمه محمد باقر انصاری و مسیح مهاجری، دوم، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۸۱ش.
  • مونتگمری وات، ویلیام، برخورد آرای مسلمانان و مسیحیان، ترجمه محمدحسین آریا، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۳ش.
  • میشل، توماس، کلام مسیحی، ترجمه حسین توفیقی، سوم، قم، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۷ش
  • K. Flinn, Frank, Encyclopedia of Catholicism Facts on File, New York, 2007
  • Cross, F. L. (ed.), The Oxford dictionary of the Christian Church, Oxford, 1997, 3rd ed.
  • Britannica Encyclopedia of World Religions, Encyclopedia Britannica INC, 2006

پیوند به بیرون