ذکر یونسیه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
ذکر یونسیه.jpg

ذکر یونسیه دعای حضرت یونس(ع) برای نجات خویش از شکم ماهی. این ذکر در آیه ۸۷ سوره انبیا آمده و در رکعت اول نماز غفیله خوانده می‌شود. از پیامبر(ص) نقل شده است که این دعا، اسم اعظم خداوند است که اگر خدا را به آن بخوانند، اجابت می‌کند. اساتید اخلاق و عرفان نیز درباره مداومت بر گفتن این ذکر بویژه در حال سجده تاکید دارند.

در قرآن

آنگونه که در قرآن[۱] و روایات آمده است حضرت یونس(ع) مدتی در میان قوم خود تبلیغ کرد و چون ایمان نیاوردند، آنان را نفرین کرد و از نزد آنان رفت و سوار بر کشتی شد. خداوند یونس را بخاطر عدم پایداری در دعوت مردم، در شکم ماهی گرفتار ساخت و او توبه کرد و برای نجات خود دست به دعا برداشت.[۲] قرآن کریم دعای یونس را چنین نقل کرده است:

لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ
معبودى جز تو نيست، منزّهى تو، راستى كه من از ستمكاران بودم.

در روایات

در منابع شیعه و اهل سنت از پیامبر(ص) نقل شده است که این دعا، اسم اعظم خداوند است که اگر خدا رابه آن بخوانند، اجابت می‌کند. پیامبر در پاسخ به سوال اصحاب که آیا این دعا تنها برای نجات یونس بود، به ادامه همین آیه قرآن استناد کرد که «و مؤمنان را [نيز] چنين نجات مى‌دهيم.»[۳][۴] در حدیث دیگری از پیامبر تاکید شده است که هر مسلمانی برای حاجت خود، این ذکر را بخواند، خداوند خواسته او را برآورده می‌کند.[۵] از امام صادق(ع) نیز روایت شده است که در شگفتم از کسی که اندوه دارد چگونه به این آیه قرآن «لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ» پناه نمی‌برد در حالی که خداوند در ادامه آیه فرموده است: ما دعای او را پذیرفتیم و او را از اندوه نجات دادیم و مومنان را این گونه نجات می‌بخشیم.[۶]

آیات ۸۷ و ۸۸ سوره انبیا که اشاره به ماجرای یونس و دربردارنده ذکر یونسیه است، در رکعت اول نماز غفیله بعد از سوره حمد خوانده می‌شود.

عبارت زیر که شامل ذکر یونسیه است را سید بن طاوس با عنوان دعای یونس نقل کرده است:

«يَا رَبِّ مِنَ الْجِبَالِ أَنْزَلْتَنِي وَ مِنَ الْمَسْكَنِ أَخْرَجْتَنِي وَ فِي الْبِحَارِ صَيَّرْتَنِي وَ فِي بَطْنِ الْحُوتِ حَبَسْتَنِي
فَلا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ
»[۷]

در عرفان

اساتید اخلاق و عرفان بر گفتن ذکر یونسیه تأکید بسیار دارند و مداومت بر آن را در هر حال راه‌گشای سالک می‌دانند.[۸] از سید علی قاضی طباطبایی عالم و عارف شیعه، توصیه به چهارصد بار گفتن ذکر یونسیه نقل شده است. از آیت الله کشمیری نیز نقل شده که بهترین کار برای سالک، سجده است که ذکر یونسیه در آن گفته شود.[۹]

در شعر

در ادبیات فارسی گذشته از آنکه ماجرای زندانی شدن حضرت یونس در شکم ماهی در ابیات فراوانی به نظم درآمده، به دعا و مناجات او با خدا نیز اشاره شده است از جمله:

رها شد از شکم ماهی و شب و دریا به یک سخن چو شنودیم یونس بن متی[۱۰]
اندر شکم ماهی دم با که زند یونس جز او که بود مونس در نیم شب تاری[۱۱]

پانویس

  1. سوره صافات، ۱۳۹-۱۴۸؛ سوره انبیا، ۸۷؛ سوره یونس، ۹۸
  2. قمی، علی بن ابراهیم، تفسير القمی، ج‏۱، ص۳۱۷
  3. سوره انبیا، آیه ۸۸
  4. جوری نیشابوری، قوارع القرآن، ص۲۴
  5. كفعمي، المصباح، ص۲۹۸؛ جوری نیشابوری، قوارع القرآن، ص۲۵
  6. صدوق، من لا يحضره الفقيه، ج۴، ص۳۹۳
  7. ابن طاوس، مهج الدعوات، ص۳۱۱
  8. شیروانی، علی، ۱۳۸۶ش، ص۲۲۵؛ مظاهری، حسین، ۱۳۸۹ش، ص۱۱۴.
  9. به نقل از صداقت، علی اکبر، افتاب خوبان
  10. ناصر خسرو، قصیده ۲۴۹
  11. دیوان شمس، غزل ۲۵۹۸

منابع

  • سید ابن طاووس، على بن موسى‏، مهج الدعوات و منهج العبادات‏، قم، دار الذخائر، ۱۴۱۱ق.
  • جوری نیشابوری، محمد بن یحیی، قوارع القرآن، ریاض، مکتبة المعارف للنشر، ۱۴۳۲ق.
  • شیروانی، علی، برنامه سلوک در نامه‌های سالکان،‌ دار الفکر، قم، ۱۳۸۶ش.
  • شیخ صدوق، من لا يحضره الفقيه‏، تصحیح غفارى، على اكبر، قم، دفتر انتشارات اسلامى، ۱۴۱۳ق.
  • قمى، على بن ابراهيم‏، تفسير القمي‏، قم، دار الكتاب‏، ۱۴۰۴ق.
  • كفعمى، ابراهيم بن على عاملى‏، المصباح (جنة الأمان الواقية)، قم، دار الرضي (زاهدي)، ۱۴۰۵ق.
  • مظاهری، حسین، سیر و سلوک، مؤسسه فرهنگی مطالعاتی الزهراء (علیهاالسلام)، قم، بی‌تا.