مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

ساره

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
ساره
زادگاه - منطقه کوثی در کوهستان‌های بابِل درعراق
آرامگاه حبرون (الخَلیل) در فلسطین
محل زندگی شام، مصر و فلسطین
شناخته‌شده برای همسر ابراهیم(ع)، مادر اسحاق(ع)
خویشاوندان ابراهیم، اسحاق، لوط(برادر ناتنی)

ساره نخستین همسر ابراهیم(ع) و مادر اسحاق(ع) است. در دو سوره قرآن از وی یاد شده است. ساره یکی از زنان مُحَدَّثِه است. او پس از ازدواج با ابراهیم تا دوره کهنسالی به سبب نازا بودن صاحب فرزندی نشد؛ اما پس از آنکه فرشتگان بشارت فرزند به او دادند، صاحب فرزند شد.

در منابع تاریخی ساره زنی زیبا توصیف شده است. در جریان مهاجرت ابراهیم و ساره به مصر، پادشاه مصر برای جبران بدی خود به ابراهیم و ساره، یکی از کنیزان زیبای خود به نام هاجر را به ساره هدیه داد. ساره به همراه ابراهیم پس از هجرت‌های متعددی که به شام (سوریه کنونی) و مصر داشت در نهایت در فلسطین اقامت کرد و پس از مدتی طولانی در ۱۲۷ سالگی در حبرون (الخلیل کنونی) درگذشت.

بنابر برخی منابع، تربیت فرزندان شیعیان در عالم برزخ بر عهده ابراهیم و ساره است. در تورات نیز به شخصیت و وقایع مرتبط با زندگی ساره پرداخته شده است.

نسب و خاندان

بر اساس روایات اسلامی ساره، دخترعمو و دخترخاله ابراهیم(ع) بود.[۱] مادر ساره با مادر ابراهیم هر دو از فرزندان لاحج پیامبر بودند. یکی از آنان با تارخ، پدر ابراهیم و دیگری با برادر تارخ، بتوائیل، ازدواج کرد.[۲] ساره خواهر مادری لوط(ع) است.[۳][یادداشت ۱] محل تولد ساره را در منطقه کوثی در کوهستان‌های بابِل(عراق) ذکر کرده‌اند.[۴]

ساره و برادرش لوط در جریان دعوت ابراهیم به یکتاپرستی، به او ایمان آوردند.[۵]

ازدواج با ابراهیم

ساره با پسر عموی خود حضرت ابراهیم ازدواج کرد. ابراهیم در زمان ازدواج ۳۷ سال داشت.[۶] در برخی منابع ساره یکی از زیباترین زنان دوره خود معرفی شده است.[۷] او از زراعت و دام‌های فراوانی برخوردار بود که همه آن‌ها را در اختیار حضرت ابراهیم قرار داد.[۸]

هجرت به شام، مصر و فلسطین

پس از دعوت ابراهیم به یکتاپرستی در بابِل عده‌ کمی به او ایمان آوردند به همین دلیل، به ناچار ابراهیم به همراه ساره و لوط به شام هجرت کرد و در حران ساکن شد. به دنبال گسترش قحطی و بیماری ساره به همراه همسرش ابراهیم(ع) رهسپار مصر شدند.[۹]ابراهیم برای آنکه زیبایی ساره را از چشمان دیگران دور نگه دارد او را در صندوق گذاشت. هنگام ورود آنان به مصر، مرزداران مصری از او خواستند صندوق را باز کند ابراهیم ابتدا نپذیرفت اما در ادامه با اصرار مأموران مصر صندوق را باز کرد. مأموران با دیدن چهره زیبای ساره خبر زیبایی ساره را به پادشاه مصر گزارش دادند.[۱۰]

رفتار پادشاه مصر با ساره

پس از آنکه خبر زیبایی ساره به پادشاه مصر رسید از ابراهیم(ع) پرسیده شد که ساره چه نسبتی با او دارد؟ ابراهیم که می‌دانست اگر بگوید ساره همسرش است پادشاه مصر او را خواهد کشت و به هر ترتیب ساره را از آن خود خواهد کرد، از این رو گفت او خواهرش است و منظور خواهر دینی بود. پادشاه مصر نیز دستور داد او را آرایش کنند و به نزد پادشاه بفرستند. در گزارش‌های تاریخی آمده است ابراهیم پس از فرستادن ساره نزد پادشاه مشغول نماز شد و از خدا یاری خواست. پادشاه مصر زمانی که خواست به ساره نزدیک شود دستش خشک شد و به ساره گفت از خدا بخواهد دستش را سالم کند و در قبال آن قول داد به او آسیبی نرساند. ساره نیز دعا کرد و دست پادشاه خوب شد؛ اما برخلاف قول خود به ساره نزدیک شد و دوباره دستش از حرکت ایستاد و قول داد در صورت خوب شدن، به او آسیب نرساند. این ماجرا سه بار تکرار شد.[۱۱] پادشاه مصر متوجه شد ساره زن معمولی نیست و نمی‌تواند از او بهره‌مند شود، از این رو کنیزی به نام هاجر و هدایایی به او بخشید.[۱۲]

بخشیدن هاجر به ابراهیم

ساره به دلیل آنکه نازا بود و دوست نداشت ابراهیم بدون فرزند و نسل بماند هاجر را که کنیزی خوش‌چهره بود به همسرش بخشید تا ابراهیم از هاجر صاحب فرزند شود. پس از این ماجرا هاجر صاحب فرزندی به نام اسماعیل شد. بر اساس برخی گزارش‌های تاریخی ساره چون نتوانسته بود فرزندی برای ابراهیم به دنیا آورد، اندوهگین شد.[۱۳]

بشارت فرشتگان به فرزنددار شدن ساره

پس از چندسال از تولد اسماعیل، فرشتگان الهی به ساره که در آن هنگام ۹۰ سال داشت بشارت فرزندی به نام اسحاق دادند. ساره پس از این بشارت از تعجب خندید و گفت: چگونه ممکن است زنی سالخورده و نازا حامله شود؟[۱۴] ساره پس از مدتی حامله شد و فرزندی به نام اسحاق به دنیا آورد.[۱۵]

گزارش قرآن درباره ساره

در دو جای قرآن از ساره یاد شده است. در سوره هود به ماجرای حضور فرشتگان در منزل ابراهیم، بشارت آنان به فرزنددار شدن ساره در کهنسالی و واکنش ساره به خبر فرزنددار شدنش اشاره شده است.[۱۶] سوره ذاریات نیز به گفتگوی فرشتگان با ساره و تعجب ساره از بشارت به تولد اسحاق اشاره شده است.[۱۷]

چهره‌ای منفی از ساره در برخی روایات

در میان روایاتی که درباره ساره گزارش شده است روایاتی وجود دارد که چهره‌ای منفی از وی را گزارش کرده‌اند. این دسته از روایات، ساره را زنی حسود و بداخلاق که دچار عذاب می‌شود معرفی کرده‌اند.[۱۸] در این نوع روایات علت حسادت و کج‌خلقی ساره نازا بودن و واکنشی به فرزنددار شدن هاجر و فرزندش اسماعیل است. برخی محققان این روایات را از جهت سند و دلالت ضعیف دانسته‌اند.[۱۹]

محدثه بودن

بر اساس آیات قرآن و گزارش‌های روایی و تاریخی، ساره با ملائکه گفتگو کرده است. از این رو به او مُحَدَّثِه گفته می‌شود.[۲۰] مُحَدَّث بودن فضیلتی است که به انبیاء، امامان معصوم(ع)، حضرت زهرا(س)، حضرت مریم(س)، یوکابد (مادر حضرت موسی) و ساره اختصاص یافته است.[۲۱]

تربیت فرزندان شیعیان

در برخی از روایات سرپرستی و تربیت فرزندان شیعیان و کودکان مؤمنان در عالم برزخ به ساره و ابراهیم واگذار می‌شود تا آنها را تربیت کنند و سپس به پدر و مادرانشان تحویل دهند.[۲۲]

ساره در تورات

در کتاب مقدس ساره، خواهر ناتنی ابراهیم که بعدها با او ازدواج کرد معرفی شده است.[۲۳] ساره برای اینکه نازا بود کنیزش هاجر را به ابراهیم داد به امید آنکه مولود کنیز به او تعلق بگیرد. بر اساس کتاب مقدس زمانی که هاجر حامله شد مغرور شد و بانوی خود سارا را به جهت نازا بودن تحقیر کرد از این رو سارا بنای بد رفتاری با او را گذاشت و هاجر را از خانه فراری داد.[۲۴] ساره یک بار دیگر نیز از ابراهیم خواست هاجر و اسماعیل را از خانه‌اش بیرون کند. ابراهیم از این رفتار ساره ناراحت شد اما خدا ضمن تسلی دادن به ابراهیم از او خواست این کار را انجام دهد.[۲۵] وعده خدا به دادن فرزندی به ساره، گسترش اقوام و وجود پادشاهان از نسل فرزند ساره از جمله وعده‌های خدا به او در کتاب مقدس است.[۲۶]

در برخی از قسمت‌های کتاب مقدس شخصیت هاجر در مقایسه با ساره بهتر توصیف شده است.[۲۷]

درگذشت و محل دفن ساره

ساره در سن ۱۲۷ سالگی در منطقه حبرون از دنیا رفت. پس از وفات ساره ابراهیم مکانی از حبرون را از ساکنان آن خرید و ساره را در آنجا دفن کرد.[۲۸] بعدها ابراهیم، اسحاق و یعقوب در این مکان دفن شدند. در دوره کنونی این مکان به مسجد الابراهیمی مشهور است و در منطقه الخلیل در فلسطین واقع شده است.

پانویس

  1. حسنی عاملی، الأنبیاء حیاتهم-قصصهم، ۲۰۰۲م، ص۱۱۵.
  2. حسنی عاملی، الأنبیاء حیاتهم-قصصهم، ۲۰۰۲م، ص۱۱۵.
  3. حسنی عاملی، الأنبیاء حیاتهم-قصصهم، ۲۰۰۲م، ص۱۱۵.
  4. محلاتی، ریاحین الشریعه، ۱۳۶۹ش، ج۵، ۱۱۶ و ۱۱۷.
  5. طبری، تاریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۸۲و ۱۸۳.
  6. طبری، تاریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۸۳.
  7. ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۱، ص۱۰۱؛مقدسی، البدء و التاریخ، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۴۴۱.
  8. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۳۷۰.
  9. دقس، آشنایی با زنان قرآنی، ۱۳۸۹ش، ص۱۱۰ و ۱۱۱.
  10. ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۵۰؛ فعال عراقی، داستان‌های قرآن و تاریخ انبیاء در المیزان، ۱۳۷۸ش، ص۳۶۸
  11. ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۲۲و۲۳.
  12. مقدسی، البدء و التاریخ، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۴۴۱.
  13. مقدسی، البدء و التاریخ، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۴۴۱ و ۴۴۲.
  14. دقس، آشنایی با زنان قرآنی، ۱۳۸۹ش، ص۱۱۶-۱۱۹.
  15. طبری، تاریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۸۷.
  16. سوره هود، آیه ۷۱ - ۷۳.
  17. سوره ذاریات، آیه ۲۹ و ۳۰.
  18. صدوق، الخصال، ۱۴۰۳ق. ص۳۰۷؛ صدوق، معانی الأخبار، ۱۳۶۱ش، ص۱۲۸؛ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ق، ج۱، ص۶۰.
  19. تهامی/ فرجامی، ساره همسر ابراهیم(ع) در قرآن و روایات، ۱۳۸۷ش، ش۴۳، ص۹۶-۱۲۰.
  20. مرتضوی، ساره همسر قهرمان توحید؛ هاجر، مهاجر سرزمین توحید.
  21. محدّثه بودن فضیلت است یا ویژگی خاص؟، پایگاه اینترنتی تبیان.
  22. صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۴۹۰؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۲۹۳.
  23. سفر پیدایش، باب۱۱، آیات ۲۶-۳۱.
  24. سفر پیدایش، باب۱۶، آیات ۱-۶.
  25. سفر پیدایش، باب۲۱، آیات ۹-۱۵.
  26. سفر پیدایش، باب۱۷، آیات ۱۶-۱۵.
  27. بورونی، علی، زنان ابراهیم در روایات و تواریخ یهودی، مسیحی و اسلامی، ۱۳۸۷ش، ش۳۶ و ۳۷، ص۱۲۱.
  28. ابن‌خلدون، تاریخ، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۳۶ و ۳۷.
  1. گرچه ابراهیم(ع) عموی لوط است، اما ازدواج ابراهیم(ع) و ساره ازدواج عمو و برادرزاده نیست؛ زیرا ساره برادر مادریِ لوط است و پدران لوط و ساره یکی نیستند.

منابع

  • ابن‌اثیر، عزالدین علی، الکامل فی التاریخ، ترجمه ابو القاسم حالت و عباس خلیلی، تهران، مؤسسه مطبوعاتی علمی، ۱۳۷۱ش.
  • ابن‌اثیر، علی‌بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر، ۱۳۸۵ق.
  • ابن‌خلدون، عبدالرحمن‌بن محمد، العبر:تاریخ ابن خلدون، ترجمه عبد المحمد آیتی، مؤسسه (پژوهشگاه) مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۶۳ش.
  • ابن‌کثیر، ابوالفداء اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۷ق/ ۱۹۸۶م.
  • ابن‌هشام، عبدالملک بن هشام، سیره النبویه، تصحیح: مصطفی سقا، بیروت، دارالمعرفة، بی‌تا.
  • بورونی، علی، زنان ابراهیم در روایات و تواریخ یهودی، مسیحی و اسلامی، مشهد، دانشگاه فردوسی، تاریخ‌پژوهی، پاییز و زمستان ۱۳۸۷ش، ش۳۶ و ۳۷، ص۱۲۱.
  • ترجمه تفسیری کتاب مقدس، تهران، اساطیر، ۱۳۷۷ش.
  • تهامی، فاطمه‌سادت/ فرجامی، اعظم، ساره همسر ابراهیم(ع) در قرآن و روایات، صحیفه مبین، تهران، پژوهشکده قرآن و عترت-معاونت فرهنگی دانشگاه آزاد، پاییز۱۳۸۷ش، ش۴۳، ص۹۶-۱۲۰.
  • حسنی عاملی، عبدالصاحب، الأنبیاء حیاتهم-قصصهم، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۲۰۰۲م.
  • دقس، فؤاد حمدو، آشنایی با زنان قرآنی، ترجمه فاطمه حیدری، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش.
  • صدوق، محمدبن علی، الخصال، تصحیح علی‌اکبر غفاری، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۳ق.
  • صدوق، محمدبن علی، معانی الأخبار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۱ش.
  • صدوق، محمدبن علی، من لایحضره الفقیه، تصحیح:علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ترجمه ابو القاسم پاینده، تهران، اساطیر، چاپ پنجم، ۱۳۷۵ش.
  • فعال عراقی، حسین، داستان‌های قرآن و تاریخ انبیاء در المیزان، تهران، سبحان، ۱۳۷۸ش، نسخه اینترنتی قائمیه اصفهان
  • قمی، علی‌بن ابراهیم، تفسیر القمی، به کوشش سیدطیب موسوی جزائری، قم، دارالکتاب، ۱۳۶۳ش.
  • کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت،‌ دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
  • مقدسی، محمدبن‌طاهر، البدء و التاریخ، ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، آگه، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
  • محدّثه بودن فضیلت است یا ویژگی خاص؟، گروه تاریخ و سیره معصومین پایگاه اینترنتی موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان، تاریخ انتشار: ۱۲-۱۱-۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۰۳-۰۲-۱۳۹۶ش.
  • محلاتی، ذبیح‌الله، ریاحین الشریعه در ترجمه بانوان مسلمان شیعه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۹ش.
  • مرتضوی، سیدضیاء، ساره همسر قهرمان توحید؛ هاجر، مهاجر سرزمین توحید، قم، مجله پیام زن - پرتال نشریات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، فروردین ۱۳۷۸ش، ش۸۵، تاریخ بازدید: ۰۳-۰۲-۱۳۹۶ش.

پیوند به بیرون

ساره همسر ابراهیم(ع) در آیات و روایات