سلمة بن کهیل حضرمی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| کنیه | ابویحیی |
| لقب | حضرمی، کوفی و تَنَعی |
| تولد | سال ۴۰ یا ۴۷ق |
| محل تولد | کوفه |
| وفات | سال ۱۲۱ یا ۱۲۲ یا ۱۲۳ق |
| مذهب | شیعه زیدیه |
| صحابی | امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) |
| اطلاعات حدیثی | |
| روایت از | سعید بن جبیر، حَبّه عُرَنی، عامر بن واثلة، زید بن وهب جُهَنی، جندب بن عبدالله بجلی، ابوجحیفه. |
| راویان از او | حسن بن صالح بن حَیّ، سلیمان اعمش و سفیان ثوری |
| تعداد روایات | حدد ۲۵۰ حدیث |
سَلَمة بن کُهَیل حَضرَمی (۴۰ یا ۴۷ـ۱۲۱ یا ۱۲۲ یا ۱۲۳ق)، از محدثان ساکن کوفه و از اصحاب امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) بود. او حدیث غدیر را با یک واسطه از زید بن ارقم نقل کرده است. حدود ۲۵۰ حدیث از او روایت شده و روایاتش در منابع حدیثی شیعه و اهل‌سنت آمده است.
درباره وثاقت سلمه در منابع رجالی شیعه اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی او را موثق و برخی ضعیف دانسته‌اند. رجالیان اهل‌سنت او را با تعابیری مانند «ثقه» و «متقن‌الحدیث» توصیف کرده‌اند. درباره اتحاد او با سلمة بن کُهَیل مُضَری نیز میان رجالیان اختلاف وجود دارد.
شخصیت‌شناسی
سَلَمة بن کُهَیل حَضرمی، از محدثان در قرن اول و دوم هجری بود.[۱] او از شیعیان[۲] و تابعین[۳] ساکن کوفه[۴] به شمار می‌رفت. کنیه‌اش ابویحیی بود و در منابع با نسبت‌های کوفی و تَنَعی (از شاخه‌های قبیله حضرموت)[۵] معرفی شده است. نام او در موسوعة طبقات الفقهاء نیز در شمار فقیهان آمده است.[۶]
درباره سال تولد و وفات سلمه اختلاف وجود دارد. سال تولد او ۴۰ق[۷] یا ۴۷ق[۸] و سال وفاتش ۱۲۱ق،[۹] ۱۲۲ق[۱۰] یا ۱۲۳ق[۱۱] گزارش شده است. در برخی منابع، عاشورای سال ۱۲۱ق،[۱۲] و در منابع دیگر، آخرین روز همان سال،[۱۳] زمان وفات او دانسته شده است. بنابر گزارشی دیگر، سلمه در سال ۱۲۲ق، هم‌زمان با شهادت زید بن علی، درگذشت.[۱۴] همچنین گفته شده است که در راه مکه، از دنیا فت.[۱۵] سلمه سه فرزند به نام‌های یحیی، محمد و ابراهیم داشت.[۱۶]
نسبت با سلمة بن کهیل مضری
در منابع رجالی، از سَلَمة بن کُهیل مُضَری نیز یاد شده است.[۱۷] درباره اتحاد یا تعدد این دو شخصیت، اختلاف وجود دارد. برخی آن دو را یک نفر[۱۸] و برخی دو نفر دانسته‌اند.[۱۹] سَلَمه مُضَری از اصحاب امام علی(ع) معرفی شده[۲۰] و به قبیله مُضَر منسوب بوده است.[۲۱] از دلایل مخالفت با اتحاد این دو، لزوم بیش از صد سال عمر کردن سلمة بن کُهَیل است؛ با این حال، نام او در شمار مُعَمَّران نیامده است.[۲۲]
جایگاه حدیثی و رجالی
سلمة بن کُهَیل از اصحاب امام سجاد(ع)،[۲۳] امام باقر(ع)[۲۴] و امام صادق(ع)[۲۵] بوده است. او با یک واسطه از زید بن ارقم (درگذشت: سال ۶۵ یا ۶۶ یا ۶۸ق)، حدیث غدیر را نقل کرده[۲۶] و از راویان حدیث علی مع الحق نیز دانسته شده است.[۲۷] در گزارشی آمده است که سلمه سر امام حسین(ع) را در باب الفرادیس دمشق دیده که بر نیزه بخشی از آیه ۱۳۷ سوره بقره را تلاوت می‌کرد.[۲۸]
روایات
سلمة بن کهیل از محدثان کثیرالروایه به شمار می‌رفت[۲۹] و ۲۵۰ حدیث از او روایت شده است.[۳۰] روایات او در منابع شیعه و اهل‌سنت، از جمله کتب اربعه،[۳۱] صحیح بخاری[۳۲] و صحیح مسلم،[۳۳] آمده است.
مشایخ و راویان
سلمة بن کهیل از عبدالله بن عمر و زید بن ارقم بهره علمی برده است.[۳۴] همچنین از حدود چهل راوی روایت[۳۵] از جمله، سعید بن جبیر،[۳۶] حَبّه عُرَنی،[۳۷] ابوالطفیل عامر بن واثله، زید بن وهب جُهَنی،[۳۸] جندب بن عبدالله بجلی، ابوجحیفه،[۳۹] انس بن مالک[۴۰] روایت کرده است.
حدود سی نفر نیز از او روایت کرده‌اند؛[۴۱] از جمله حسن بن صالح بن حَیّ،[۴۲] سلیمان اعمش و سفیان ثوری.[۴۳]
وثاقت و اعتبار
درباره وثاقت سلمة بن کهیل حضرمی در منابع رجالی شیعه اختلاف وجود دارد. علامه حلی (درگذشت: ۷۲۶ق) نام او را هم در شمار راویان مورد اعتماد[۴۴] و هم در شمار راویان ضعیف آورده است.[۴۵] ابن‌داود (درگذشت: بعد از ۷۰۷ق) نیز هم نام او را در شمار روایان مورد اعتماد ذکر کرده[۴۶] و هم مذموم دانسته است.[۴۷] برخی نیز روایات او را معتبر دانسته و استناد به آنها را در برابر مخالفان جایز شمرده‌اند.[۴۸] در مقابل، در برخی منابع رجالی دیگر، او ضعیف معرفی شده است.[۴۹]
در منابع اهل‌سنت، سَلَمه با تعابیری مانند «ثقه»، «ثَبْت»[۵۰] و «مُتقَن‌الحدیث» به‌معنای کسی که حدیث را به‌درستی حفظ و نقل می‌کند،[۵۱] توصیف شده است. همچنین او را از راویان مورد اعتماد کوفه دانسته‌اند[۵۲] و گزارش شده است که درباره روایت او در کوفه اختلافی وجود نداشته است.[۵۳]
سلمه و قیام زید بن علی
بر اساس منابع تاریخی، سلمة بن کهیل با زید بن علی (درگذشت: ۱۲۲ق) ارتباط داشت[۵۴] و با او بیعت کرد.[۵۵] هنگام قیام زید، سلمه با یادآوری پیمان‌شکنی مردم کوفه با جدّ او، درباره وفاداری آنان هشدار داد؛ اما زید بر ادامه قیام تأکید کرد. سلمه با اجازه او از کوفه خارج شد و به یمامه رفت.[۵۶] در گزارشی دیگر، آمده است که سلمه بیشترین مخالفت را با قیام زید بن علی داشت.[۵۷] او را از پیروان بَتْریه از شاخه‌های زیدیه در زمان امام باقر(ع)[۵۸] دانسته‌اند.[۵۹]
پانویس
- ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسي، ۱۴۲۷ق، ص۲۱۹؛ ذهبی، تاريخ الإسلام، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۱۲۰.
- ↑ ابن‌عساكر، تاریخ مدينة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۲۲، ص۱۲۵؛ ذهبی، تاريخ الإسلام، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۱۲۰.
- ↑ ابن‌عساكر، تاریخ مدينة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۲۲، ص۱۲۵.
- ↑ ابن‌حبان، کتاب الثقات، ۱۳۹۳ق، ج۴، ص۳۱۷.
- ↑ ذهبی، تاريخ الإسلام، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۱۲۰.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۳۸۲.
- ↑ ابن‌عساكر، تاریخ مدينة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۲۲، ص۱۱۸.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۳۸۱.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۳۸۲.
- ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۶، ص۳۱۴؛ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۳۸۲؛ ذهبی، تاريخ الإسلام، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۱۲۰.
- ↑ حافظ مزی، تهذيب الكمال، ۱۴۰۰ق، ج۱۱، ص۳۱۷.
- ↑ ابن‌حبان، کتاب الثقات، ۱۳۹۳ق، ج۴، ص۳۱۷.
- ↑ ذهبی، تاريخ الإسلام، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۱۲۰.
- ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۶، ص۳۱۴.
- ↑ ابن‌عساكر، تاریخ مدينة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۲۲، ص۱۲۸.
- ↑ ابن‌عساكر، تاریخ مدينة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۲۲، ص۱۱۹.
- ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسي، ۱۴۲۷ق، ص۲۱۹.
- ↑ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۲۲۰-۲۲۲؛ عباسی زنجانی، الجامع فی الرجال، ۱۴۳۶ق، ج۵، ص۹۴.
- ↑ م‍ام‍ق‍ان‍ی، تنقیح المقال، مطبعة المرتضوية، ج۲، ص۵۱؛ خوئی، معجم رجال الحدیث، مؤسسة الإمام الخوئي الإسلامية، ج۹، ص۲۱۹. همچنین ببینید: اردبیلی، جامع الرواة، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۳۷۳.
- ↑ برقی، رجال البرقی، ۱۴۰۲ش، ص۳۴؛ علامه حلی، رجال العلامة، ۱۴۰۲ق، ص۱۹۲.
- ↑ برقی، رجال البرقی، ۱۴۰۲ش، ص۳۴؛ علامه حلی، رجال العلامة، ۱۴۰۲ق، ص۱۹۲.
- ↑ خوئی، معجم رجال الحدیث، مؤسسة الإمام الخوئي الإسلامية، ج۹، ص۲۱۹.
- ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسي، ۱۴۲۷ق، ص۱۱۴.
- ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسي، ۱۴۲۷ق، ص۱۱۴ و ۱۳۶.
- ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسي، ۱۴۲۷ق، ص۲۱۹.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: ابن‌حنبل، کتاب فضائل الصحابة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۷۰۳؛ ترمذی، سنن الترمذي، ۱۴۲۱ق، ج۵، ص۳۹۸؛ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۳۵ق، ج۵، ص۳۰۲-۳۰۳؛ طبرانی، المعجم الكبير، مكتبة ابن تيمية، ج۳، ص۱۷۹.
- ↑ عباسی زنجانی، الجامع فی الرجال، ۱۴۳۶ق، ج۵، ص۹۵.
- ↑ ابن‌رازی، جامع الأحاديث، ۱۳۷۱ش، ص۲۵۲؛ ابن‌عساكر، تاریخ مدينة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۲۲، ص۱۱۷.
- ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۶، ص۳۱۴.
- ↑ ذهبی، تاريخ الإسلام، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۱۲۰؛ حافظ مزی، تهذيب الكمال، ۱۴۰۰ق، ج۱۱، ص۳۱۵.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: کلینی، الكافي، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۹۸ و ج۷، ص۳۶۴؛ شیخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، ۱۴۰۴ق، ج۳، ص۱۶؛ شیخ طوسی، تهذيب الأحكام، ۱۳۶۵ش، ج۶، ص۲۲۵؛ شیخ طوسى، الإستبصار، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۳۴.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: بخارى، صحيح البخاري، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۳۲۷.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: مسلم بن حجاج، صحيح مسلم، ۱۴۱۲ق، ج۲۷ ص۷۴۸.
- ↑ ذهبی، تاريخ الإسلام، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۱۲۰.
- ↑ حافظ مزی، تهذيب الكمال، ۱۴۰۰ق، ج۱۱، ص۳۱۳-۳۱۴.
- ↑ عباسی زنجانی، الجامع فی الرجال، ۱۴۳۶ق، ج۵، ص۹۴.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۳۸۱؛ عباسی زنجانی، الجامع فی الرجال، ۱۴۳۶ق، ج۵، ص۹۵.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۳۸۱.
- ↑ ابن‌حبان، کتاب الثقات، ۱۳۹۳ق، ج۴، ص۳۱۷.
- ↑ ابن‌حیان، طبقات المحدثین باصفهان، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۲۳۹.
- ↑ حافظ مزی، تهذيب الكمال، ۱۴۰۰ق، ج۱۱، ص۳۱۴-۳۱۵.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۳۸۱.
- ↑ ابن‌حبان، کتاب الثقات، ۱۳۹۳ق، ج۴، ص۳۱۷.
- ↑ علامه حلی، رجال العلامة، ۱۴۰۲ق، ص۱۹۲؛ ابن‌داود حلی، کتاب الرجال، ۱۳۹۲ق، ص۱۰۵.
- ↑ علامه حلی، رجال العلامة، ۱۴۰۲ق، ص۲۲۷.
- ↑ ابن‌داود حلی، کتاب الرجال، ۱۳۹۲ق، ص۲۴۷.
- ↑ ابن‌داود حلی، کتاب الرجال، ۱۳۹۲ق، ص۲۴۷.
- ↑ عباسی زنجانی، الجامع فی الرجال، ۱۴۳۶ق، ج۵، ص۹۵.
- ↑ م‍ام‍ق‍ان‍ی، تنقیح المقال، مطبعة المرتضوية، ج۲، ص۵۰.
- ↑ حافظ مزی، تهذيب الكمال، ۱۴۰۰ق، ج۱۱، ص۳۱۵؛ ذهبی، تاريخ الإسلام، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۱۲۰.
- ↑ ابن ابی‌حاتم، کتاب الجرح و التعدیل، دار احیاء التراث العربی، ج۲، ص۱۷۱.
- ↑ حافظ مزی، تهذيب الكمال، ۱۴۰۰ق، ج۱۱، ص۳۱۵؛ ذهبی، تاريخ الإسلام، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۱۲۰.
- ↑ ابن‌عساكر، تاریخ مدينة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۲۲، ص۱۲۲.
- ↑ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبيين، ۱۴۱۹ق، ص۱۴۱.
- ↑ بلاذری، أنساب الأشراف، ۱۳۹۷ق، ج۳، ص۲۳۹.
- ↑ طبری، تاريخ الطبري، بیروت، ج۷، ص۱۶۸-۱۶۹.
- ↑ بلاذری، أنساب الأشراف، ۱۳۹۷ق، ج۳، ص۲۳۹.
- ↑ م‍ام‍ق‍ان‍ی، تنقیح المقال، مطبعة المرتضوية، ج۲، ص۵۰.
- ↑ کشی، اختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۰۴-۵۰۵؛ علامه حلی، رجال العلامة، ۱۴۰۲ق، ص۲۲۷؛ ابن‌داود حلی، کتاب الرجال، ۱۳۹۲ق، ص۲۴۷؛ خوئی، معجم رجال الحدیث، مؤسسة الإمام الخوئي الإسلامية، ج۹، ص۲۱۸ و ۲۲۰.
منابع
- ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمن، کتاب الجرح و التعدیل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
- ابن‌حنبل، احمد بن محمد، مسند الإمام أحمد بن حنبل، بیروت، مؤسسة الرسالة، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
- ابن‌حنبل، احمد بن محمد، کتاب فضائل الصحابة، مصر، دار ابن الجوزي، چاپ چهارم، ۱۴۳۰ق.
- ابن‌حبان، محمد بن حبان، کتاب الثقات، تحقیق حسین ابراهیم زهران، بیروت، موسسة الکثب الثقافیة، چاپ اول، ۱۳۹۳ق.
- ابن‌حیان، محمد بن عبدالله، طبقات المحدثین باصفهان و الواردین علیها، تحقیق عبدالغفور عبدالحق حسین بلوشی، بیروت، موسسة الرسالة، چاپ دوم، ۱۴۱۲ق.
- ابن‌رازی، جعفر بن احمد، جامع الأحاديث، تحقیق سید محمد حسینی نیشابوری، مشهد، آستان قدس رضوی بنیاد پژوهشهای اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۱ش.
- ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دار المتب العلمیه، ۱۴۱۰ق.
- ابن‌عساكر، علی بن حسن، تاریخ مدينة دمشق و ذكر فضلها و تسمية من حلها من الأماثل أو اجتاز بنواحيها من وارديها و أهلها، بیروت، دار الفكر، ۱۴۱۵ق.
- ابن‌قولویه، جعفر بن محمد، كامل الزيارات، نجف، مطبعة المرتضوية، ۱۳۵۶ق.
- ابن‌داود حلی، حسن بن علی، کتاب الرجال، تحقیق سید محمدصادق آل بحرالعلوم، نجف، المعطبة الحیدریة، ۱۳۹۲ق.
- ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبيين، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، ۱۴۱۹ق.
- اردبیلی، محمد بن علی، جامع الرواة وإزاحة الاشتباهات عن الطرق و الأسناد، قم، مكتبة آية الله العظمى المرعشي النجفي، ۱۴۰۳ق.
- برقی، احمد بن محمد، رجال البرقي، تحقیق جواد قیومی اصفهانی، بوستان کتاب، چاپ اول، ۱۴۰۲ش.
- بخارى، محمد بن اسماعيل، صحيح البخاري، تحقیق مصر. وزارة الأوقاف. المجلس الأعلى للشئون الإسلامية. لجنة إحياء كتب السنة، قاهره، جمهورية مصر العربية، وزارة الاوقاف، المجلس الاعلى للشئون الاسلامية، لجنة إحياء كتب السنة، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
- ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذي و هو الجامع المختصر من السنن عن رسول الله (ص) و معرفة الصحيح و المعلول و ما عليه العمل، بیروت، دار الفکر، ۱۴۲۱ق.
- حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، بیروت، دار التاصيل، ۱۴۳۵ق.
- حافظ مزی، يوسف بن عبد الرحمن، تهذيب الكمال في أسماء الرجال، تحقیق بشار عواد معروف، بیروت، مؤسسة الرسالة، چاپ اول، ۱۴۰۰ق.
- حیدر، اسد، الإمام الصادق و المذاهب الأربعة، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۲۲ق.
- خوئی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصيل طبقات الرواة، نجف، مؤسسة الإمام الخوئي الإسلامية، بی‌تا.
- ذهبی، محمد بن احمد، تاريخ الإسلام و وفيات المشاهير و الأعلام، بیروت، دار الكتاب العربي، ۱۴۰۹ق.
- سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، ۱۴۱۸ق.
- شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
- شیخ صدوق، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، تصحیح علی‌اکبر غفارى، قم، مؤسسة النشر الإسلامي، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسي، تحقیق جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسة النشر الإسلامي، ۱۴۲۷ق.
- شیخ طوسى، محمد بن حسن، الإستبصار فيما اختلف من الأخبار، تصحیح محمد آخوندی، تحقیق حسن خرسان، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ چهارم، ۱۳۶۳ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذيب الأحكام في شرح المقنعة للشيخ مفيد، تحقیق حسن خرسان، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ چهارم، ۱۳۶۵ش.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، قم، المؤتمر العالمي لألفية الشيخ المفيد، ۱۳۷۲ش.
- طبری، محمد بن جریر، تاريخ الطبري: تاريخ الأمم و الملوك، بیروت، بی‌نا، بی‌تا.
- طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الكبير، مصر، مكتبة ابن تيمية، بی‌تا.
- عباسی زنجانی، موسی، الجامع فی الرجال، تحقیق محمد حسینی قزوینی، قم، مؤسسة ولي العصر علیه السلام للدراسات الإسلامية، ۱۴۳۶ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، رجال العلامة الحلي، تصحیح محمد صادق بحر العلوم، قم، الشريف الرضي، ۱۴۰۲ق.
- کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال، تصحیح محمد باقر میر داماد، تحقیق مهدی رجایی، قم، مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، ۱۴۰۴ق.
- کلینی، محمد بن يعقوب، الكافي، تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- م‍ام‍ق‍ان‍ی، عبدالله، تنقیح المقال في علم الرجال، نجف، مطبعة المرتضوية، بی‌تا.
- مسلم بن حجاج، صحيح مسلم، تصحیح محمد فؤاد عبدالباقى، قاهره، دار الحدیث، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشي، بیروت، دار الأضواء، ۱۴۰۸ق.