کثیر النواء
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| نام کامل | کثیر بن اسماعیل النواء |
| لقب/کنیه | ابواسماعیل، کثیر الابتر، الابتر |
| دین | اسلام |
| مذهب | سنی |
| دوره زندگی | دوره امام باقر(ع) و امام صادق(ع) |
| زادروز | زنده در سال ۱۳۵ق |
| زادگاه | کوفه |
| محل زندگی | کوفه |
| وفات | سده دوم هجرت |
| فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی | |
| مناصب | رئیس فرقه بتریه |
کثیر النَّوَّاء را از پیشگامان فرقهٔ بتریه و یا پیرو فرقه مغیریه دانسته‌اند.
در منابع رجالی و روایی دو دیدگاه درباره او نقل شده است؛ برخی رجال‌شناسان او را در شمار راویان امام باقر(ع) و امام صادق(ع) و از ناقلان حدیث ثقلین و نیز تطبیق آیه تطهیر بر اهل‌بیت(ع) دانسته‌اند. در مقابل، برخی محدثان شیعی روایاتی متعددی از امام باقر (ع) و امام صادق(ع) بر طرد و گمراهی، دروغ‌گو بودن و نیز مخالفت کثیر النَّوَّاء بر امامت امام باقر(ع) نقل کرده‌اند.
او از فاطمه بنت علی(ع)، عطیه عوفی روایت نقل کرده است.
معرفی اجمالی
نام کثیر النَّوَّاء در منابع مختلف به صورت‌های «کثیر بن اسماعیل النواء»، «کثیر بن اسماعیل بن نافع النواء» و «کثیر بن قارَوَند»[۱] یا «کثیر بن کارَوَند»[۲] ثبت شده است. کثیر النَّوَّاء همچنین با لقب‌های «ابو اسماعیل»،[۳] «کثیر الابتر»، «كثير النوبی» و «الابتر»[۴] شناخته شده است. در برخی گزارش‌ها نام کثیر به «مغیرة بن سعد» یا «مغیرة بن سعید» آمده است، اما این انتساب را نادرست دانسته‌اند.[۵]
به گفته محققان از احوال و زندگانی کثیر النَّوَّاء اطلاع چندانی گزارش نشده است.[۶] او را در منابع رجالی، اهل کوفه و معتقد بر مذهب تسنن دانسته‌اند.[۷] قطب راوندی، محدث شیعی، گزارشی از امام باقر درباره کثیر النَّوَّاء نقل می‌کند که یکی به نامشروع‌بودن نسب او[۸] و دیگری به مرگ او در حال جنون[۹] اشاره دارد. علامه مجلسی مرگ در حال جنون را به معنای مرگ در حالت تحیر و سرگردانی در دین نیز تفسیر کرده است.[۱۰]
زمان تولد کثیر النَّوَّاء به طور دقیق مشخص نیست اما حیات او را در سال ۱۳۵ق گزارش کرده‌اند و مرگ او را در اواسط سده دوم هجرت محتمل دانسته‌اند.[۱۱]
جایگاه اعتقادی
دربارهٔ دیدگاه‌های اعتقادی کثیر النَّوَّاء، اختلاف‌نظرهایی در منابع وجود دارد؛ برخی محققان کثیر النَّوَّاء را از پیشگامان فرقهٔ بتریه یا ابتریه (منسوب به زیدیه) دانسته‌اند؛ فرقه‌ای که گفته شده نام خود را از لقب «اَبتر» کثیر گرفته است.[۱۲] فرقه بتریه ضمن پذیرش ولایت امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع)، ولایت ابوبکر و عمر را نیز پذیرفتند.[۱۳] به گفته برخی محققان، کثیر النَّوَّاء با قیام زید بن علی با وی بیعت کرد اما پس از مدتی از زید درخواست کرد که بیعت خود را از او بردارد.[۱۴]
در نقلی دیگر، کثیر النَّوَّاء به فرقه مغیریه منسوب شده است.[۱۵] فرقه‌ای که امامت امام صادق(ع) را منکر بودند و بر این اعتقاد بودند که پس از امام باقر(ع) از خاندان و فرزندان امام علی(ع)، امامی پدید نیامد و تا ظهور امام زمان(ع) مغیرة بن سعید امام است.[۱۶]
ارزیابی رجالی و موضع امامان شیعه
در منابع رجالی شیعه و سنی دیدگاه‌های مختلفی درباره کثیر النَّوَّاء بیان شده است؛ برقی و شیخ طوسی او را در شمار راویان امام باقر(ع) قرار داده‌اند؛[۱۷] شیخ طوسی همچنین وی را از راویان امام جعفر صادق(ع) نیز دانسته است.[۱۸]
در مقابل، کشّی از رجال‌شناسان شیعه با استناد به امام باقر(ع)، کثیر النَّوَّاء را از گمراهانی دانسته که دیگران را نیز گمراه کرده و او را با آیه ۷ سوره بقره تطبیق داده است.[۱۹] همچنین بر اساس روایتی از امام صادق(ع)، آن امام(ع) از کثیر النَّوَّاء در دنیا و آخرت بیزاری جسته است.[۲۰] در گزارشی دیگر، وی را در شمار دروغ‌گویان، تکذیب‌کنندگان و کافرانی قرار داده که مشمول لعن الهی است.[۲۱]
برخی پژوهشگران با استناد به برخی روایات،[۲۲] از مخالفت کثیر النَّوَّاء با امامت امام باقر(ع) و تلاش برای انکار جایگاه آن حضرت سخن گفته‌اند.[۲۳] برخی دیگر نیز کثیر النَّوَّاء را از تخریب‌کنندگان جریان امامیه دانسته‌اند و گزارش‌هایی درباره انتقاد او از امامیه نقل کرده‌اند.[۲۴] ابن حجر عسقلانی از رجال‌شناسان اهل سنت، کثیر النَّوَّاء را تضعیف کرده اما از وی به‌عنوان فردی شیعه با گرایش غالیانه یاد کرده است.[۲۵] برخی محققان شیعه، دیدگاه ابن‌حجر عسقلانی را با عقاید فرقه منسوب به کثیر النواء ناسازگار دانسته‌اند.[۲۶]
فعالیت‌های حدیثی
کثیر النَّوَّاء را از راویان حدیث ثقلین دانسته‌اند.[۲۷] همچنین از راویانی برشمردند که آیه تطهیر را بر اهل‌بیت(ع) تطبیق داده‌اند.[۲۸] او از فاطمه بنت علی(ع)، عطیه عوفی، ابی ادریس مرهبی، جمیع بن عمیر و محمد بن بشر همدانی روایت کرده است.[۲۹] همچنین راویانی مانند قیس بن ربیع، ابو شهاب عبد ربه بن نافع، ابو عقیل یحیی ابن المتوکل و علی بن هاشم بن برید از او روایت کرده‌اند.[۳۰]
پانویس
- ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، ۱۴۲۷ق، ص۲۷۴.
- ↑ جاپلقی بروجردی، طرائف المقال، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۵۶۵.
- ↑ جاپلقی بروجردی، طرائف المقال، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۵۶۵.
- ↑ جمعی از نویسندگان، جستارهایی در مدرسه کلامی کوفه، ۱۳۹۵ش، ص۴۵۹.
- ↑ جلالیمقدم، «ابتریه»، ص۳۵۷.
- ↑ جلالیمقدم، «ابتریه»، ص۳۵۷.
- ↑ برقی، رجال البرقی، ۱۴۳۰ق، ص۲۵۴.
- ↑ قطب راوندی، الخرائج و الجرائح، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۷۱۱.
- ↑ قطب راوندی، الخرائج و الجرائح، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۷۵.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۶، ص۲۵۰.
- ↑ جمعی از نویسندگان، جستارهایی در مدرسه کلامی کوفه، ۱۳۹۵ش، ص۴۵۹.
- ↑ جلالیمقدم، «ابتریه»، ص۳۵۷.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۰۵.
- ↑ رضوی و کاجی، «بتریه و اندیشه تقصیر»، ص۱۴۹.
- ↑ قطب راوندی، الخرائج و الجرائح، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۷۵.
- ↑ نوبختی، فرق الشیعة، انتشارات دار الاضواء، ص۶۳.
- ↑ برقی، رجال البرقی، ۱۴۳۰ق، ص۱۱۶؛ شیخ طوسی، رجال الطوسی، ۱۴۲۷ق، ص۱۴۴ و ۲۷۴.
- ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، ۱۴۲۷ق، ص۱۴۴ و ۲۷۴.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۰۹.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۰۹.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۴۹۶.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۵۱۱.
- ↑ جمعی از نویسندگان، جستارهایی در مدرسه کلامی کوفه، ۱۳۹۵ش، ص۴۶۰.
- ↑ توحیدی‌نیا، «واکاوی چگونگی تعامل امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام با فرقه بتریه»، ص۱۳۲.
- ↑ ابن‌حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۴۱۱.
- ↑ جلالیمقدم، «ابتریه»، ص۳۵۷.
- ↑ ابن‌عدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۶۷.
- ↑ ابن‌عدی، لکامل فی ضعفاء الرجال، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۶۷.
- ↑ ابن‌حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۴۱۱.
- ↑ ابن‌حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۴۱۱.
منابع
- ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، بیروت، دار صادر، چاپ اول، ۱۳۲۵ق.
- ابن‌عدی، عبد الله، الکامل فی ضعفاء الرجال، مصحح: یحیی مختار غزاوی، بیروت، دار الفکر، چاپ سوم، ۱۴۰۹ق.
- برقی، احمد بن محمد بن خالد، رجال البرقی- الطبقات، محقق: حیدر بغدادی، قم، موسسه الامام الصادق(ع)، چاپ اول، ۱۴۳۰ق.
- توحیدی‌نیا، روح الله، «واکاوی چگونگی تعامل امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام با فرقه بتریه» ، فصلنامه تاریخ اسلام، سال پانزدهم، شماره ۲ (پیاپی ۵۸)، تابستان ۱۳۹۳ش.
- جاپلقی بروجردی، علی‌اصغر، طرائف المقال فی معرفة طبقات الرجال، محقق: مهدی رجایی، قم، مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
- جلالیمقدم، مسعود، «ابتریه»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۲، تهران، ۱۳۷۴ش.
- جمعی از نویسندگان، جستارهایی در مدرسه کلامی کوفه، قم، موسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۹۵ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، مصحح: جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجامعة المدرسین، چاپ سوم، ۱۴۲۷ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، رجال العلامة الحلی، تحقیق محمدصادق بحر العلوم، قم، الشریف الرضی، چاپ دوم، ۱۴۰۲ق.
- قطب راوندی، سعید بن هبه الله، الخرائج و الجرائح، قم، مؤسسه امام مهدی(عج)، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- کشی، محمد بن عمر، رجال الکشی (اختیار معرفة الرجال)، محقق: محمدباقر بن محمد میرداماد، قم، موسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، محقق، جمعی از محققان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- نوبختی، حسن بن موسی، فرق الشیعه، بیروت، انتشارات دار الاضواء، بی‌تا.