یحیی بن ام طویل
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | یَحْیَى ابْنُ أُمِّ الطَّوِیلِ الْثُمَالی |
| لقب | الثُّمالی و المُطعِمی |
| نسب | از خاندان ثمالی |
| تولد | بین سال ۲۰ تا ۴۰ هجری قمری |
| محل زندگی | کوفه |
| وفات | بین سال ۸۵ تا ۹۵ هجری قمری |
| محل دفن | واسط (شهری در عراق) |
| خویشاوندان سرشناس | ابوحمزه ثمالی |
| مذهب | شیعه |
| صحابی | امام حسین(ع)، امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) |
| اطلاعات حدیثی | |
| راوی از معصوم | امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) |
| روایت از | رُشید هَجَری و نوف بکالی |
| راویان از او | ابوحمزه ثمالی و ابوخالد کابلی و ... |
| اعتبار | ثقه و ممدوح |
یَحْیَى بْن أُمِّالطَّوِیلِ از تابعین[۱] و یاران امام سجاد(ع) بود.[۲] برخی از رجالیان شیعی او را ثقه دانستهاند[۳] و علامه مجلسی نیز او را مدح کرده است.[۴] یحیى در تمام منابع مربوط به یاران ویژه امام سجاد(ع) ذکر شده و بزرگان رجال از او با نیکی یاد کردهاند.[۵] کشّی از امام صادق(ع) نقل میکند که یحیى پس از شهادت امام حسین(ع) از معدود افرادی بود که بر مسیر اهلبیت(ع) استوار ماند.[۶] وی همچنین از فضل بن شاذان نقل میکند که یحیى از جمله پنج نفری بود که در آغاز امامت امام سجاد(ع)، همراه ایشان بود.[۷]
ابنشهرآشوب یحیى را باب امام سجاد(ع) معرفی کرده[۸] و علامه مجلسی او را از اصحاب امام حسین(ع) دانسته است.[۹] برخی پژوهشگران نیز یحیى را فردی شجاع معرفی کردهاند.[۱۰] به گزارش کلینی، یحیى از دشمنان امام علی(ع) برائت میجست.[۱۱] بنابر روایتی از کشّی، یحیى بن امالطویل توسط حجاج بن یوسف احضار شد و پس از امتناع از لعن امام علی(ع)، دست و پایش قطع و به شهادت رسید.[۱۲] او در شهر واسط عراق دفن شده[۱۳] و زمان شهادتش بین سالهای ۸۵ تا ۹۵ق تخمین زده میشود.[۱۴]
براساس منابع روایی، یحیی بن امطویل از امام علی(ع)،[۱۵] امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) روایت نقل کرده است. برخی احتمال دادهاند که در روایتی که از امام علی(ع) نقل کرده، ممکن است راویانی حذف شده باشند.[۱۶]
به گفتهٔ برخی از رجالشناسان شیعی، یحیی از افرادی همچون رُشید هَجَری و نوف بکالی[۱۷] روایت نقل کرده است. همچنین راویانی چون ابوحمزه ثمالی، هارون بن خارجه، فرات بن اخنف،[۱۸] سعید بن مسیب[۱۹] یمان بن عبیدالله،[۲۰] ابوخالد کابلی[۲۱] ثابت بن ابی صفیه[۲۲] از وی روایت کردهاند.
در منابع رجالی از یحیی بن ام طویل[۲۳] با القابی همچون «الْمُطْعِمِی»[۲۴] و «الثُّمَالی» یاد شده است.[۲۵] برخی منابع، نام پدر او را مُعَمَّر ذکر کردهاند.[۲۶] براساس گزارش مسعودی، تاریخنگار قرن چهارم، که امام سجاد(ع) را فرزند دایه یحیی معرفی کرده،[۲۷] برخی پژوهشگران احتمال دادهاند که او همسن امام سجاد(ع) بوده و تولدش را بین سالهای ۲۰ تا ۴۰ق تخمین زدهاند.[۲۸] همچنین کراجکی در کنز الفوائد، او را از قبیله ابوحمزه ثمالی دانسته است.[۲۹]
بعضی با استناد به سخن نجاشی، ادعا کردهاند که محمد بن وهبان بن محمد کتابی درباره روایات یحیی نوشته است؛[۳۰] اما در رجال نجاشی ذکر شده که این اثر درباره یحیی بن ابیالطویل بوده است، نه یحیی بن امالطویل.[۳۱]
پانویس
- ↑ عباسی زنجانی، الجامع فی الرجال، ۱۴۳۶ق، ج۱۱، ص۳۳۳.
- ↑ کشى، إختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ص۹؛ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۱۱، ص۳۱.
- ↑ حلی، ترتیب خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، ۱۳۸۱ش، ص۴۴۶؛ مقامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف، ج۳، ص۳۱۲.
- ↑ علامه مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۱۱، ص۹۷.
- ↑ «دوران ارتــــــداد؛ اِرْتَدَّ النّاسُ بَعْدَ قَتْلِ الْحُسَین(علیه السلام)»، پایگاه اطلاع رسانی آیت الله شبیری زنجانی.
- ↑ کشى، إختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ص۱۲۳.
- ↑ کشى، إختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ص۱۱۵.
- ↑ ابنشهرآشوب، مناقب آل أبی طالب علیهم السلام، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۶.
- ↑ مجلسی، بحارالانور، ۱۴۰۳ق، ج۷۱، ص۲۲۰.
- ↑ اشتری تفرشی و دیگران، «جایگاه شخصیتی و رجالی یحیی بن ام طویل در تاریخ تشیع»، ص۲۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۷۹.
- ↑ کشى، إختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ص۱۲۳.
- ↑ خویی، معجم رجال الحدیث و تفصیل رواة الحدیث، ۱۳۷۲ش، ج۲۱، ص۳۸.
- ↑ اشتری تفرشی و دیگران، «جایگاه شخصیتی و رجالی یحیی بن ام طویل در تاریخ تشیع»، ص۲۱-۲۳.
- ↑ مفید، الأمالی، ۱۴۱۳ق، ص۱۵۲.
- ↑ اشتری تفرشی و دیگران، «جایگاه شخصیتی و رجالی یحیی بن ام طویل در تاریخ تشیع»، ص۲۶-۲۷.
- ↑ اشتری تفرشی و دیگران، «جایگاه شخصیتی و رجالی یحیی بن ام طویل در تاریخ تشیع»، ص۲۷.
- ↑ اشتری تفرشی و دیگران، «جایگاه شخصیتی و رجالی یحیی بن ام طویل در تاریخ تشیع»، ص۲۸-۳۱.
- ↑ عباسی زنجانی، الجامع فی الرجال، ۱۴۳۶ق، ج۱۱، ص۳۳۳.
- ↑ عباسی زنجانی، الجامع فی الرجال، ۱۴۳۶ق، ج۱۱، ص۴۵۱.
- ↑ ساعدی، الضعفاء من رجال الحدیث، ۱۳۸۴ش، ج۳، ص۸۰.
- ↑ طوسى، الأمالی، ۱۴۱۴ق، ص۵۷۵.
- ↑ کشى، إختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ص۱۲۳.
- ↑ طوسی، رجال، ۱۳۷۳ش، ص۱۲۰.
- ↑ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۱۱، ص۳۱.
- ↑ عثمان، تاریخ العلویین، ۱۴۱۸ق، ص۲۵.
- ↑ مسعودى، اثبات الوصیة، ۱۳۸۴ش، ص۱۷۵؛ ابنعبدالوهاب، عیون المعجزات، مکتبة الداورى، ص۷۲.
- ↑ اشتری تفرشی و دیگران، «جایگاه شخصیتی و رجالی یحیی بن ام طویل در تاریخ تشیع»، ص۲۱-۲۳.
- ↑ کراجکى، کنز الفوائد، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۸۹.
- ↑ عادل زاده، «بازشناسی شخصیت رازآمیزِ یحیی بن امالطویل»، سایت درایات.
- ↑ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۳۹۷.
منابع
- «دوران ارتــــــداد؛ اِرْتَدَّ النّاسُ بَعْدَ قَتْلِ الْحُسَین(علیه السلام)»، پایگاه اطلاع رسانی آیت الله شبیری زنجانی، تاریخ بازدید: ۲۴ تیر ۱۴۰۴ش.
- ابنشهرآشوب، محمد بن على، مناقب آل أبی طالب علیهم السلام، قم، علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
- ابنعبدالوهاب، حسین، عیون المعجزات، قم، مکتبة الداورى، بى تا.
- اشتری تفرشی، علیرضا و ولی اله برزگر کلیشمی و منا زینلی طرقی، «جایگاه شخصیتی و رجالی یحیی بن ام طویل در تاریخ تشیع»، مجله پژوهشنامه تاریخ تشیع، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۶ش.
- حلی، حسن بن یوسف، ترتیب خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، مشهد، آستان قدس، چاپ اول، ۱۳۸۱ش.
- خامنهای، سید علی، پیشوای صادق، تهران، انقلاب اسلامی، ۱۳۹۸ش.
- خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل رواة الحدیث، بیجا، بینا، ۱۳۷۲ش.
- ساعدی، حسین، الضعفاء من رجال الحدیث، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۴ش.
- شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۰ق.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، اختصاص، قم، الموتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- طوسى، محمد بن الحسن، الأمالی، تحقیق مؤسسة البعثة، قم، دار الثقافة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- طوسی، محمد بن حسن، الرجال، تصحیح جواد قیومی اصفهانی، قم، موسسة النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش.
- عادل زاده، علی، «بازشناسی شخصیت رازآمیزِ یحیی بن امالطویل»، درایات، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۲۷ خرداد ۱۴۰۴ش.
- عباسی زنجانی، موسی، الجامع فی الرجال، قم، موسسة ولی العصر(ع) للدراسات الاسلامیة، چاپ اول، ۱۴۳۶ق.
- عثمان، هاشم، تاریخ العلویین، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۸ق.
- علامه مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول(ع)، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۴ق.
- کراجکى، محمد بن علی، کنز الفوائد، تحقیق عبدالله نعمة، قم، دارالذخائر، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
- کشى، محمد بن عمر، إختیار معرفة الرجال، تصحیح محمد بن الحسن طوسى و حسن مصطفوى، مشهد، مؤسسه نشر دانشگاه مشهد، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تحقیق علی اکبر، غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانور الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار(ع)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- مسعودی، علی بن الحسین ،اثبات الوصیه، قم ، انصاریان، ۱۳۸۴ش.
- مفید، محمد بن محمد، الإختصاص، تحقیق علیاکبر غفارى و محمود محرمی زرندی، الموتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- مفید، محمد بن محمد، الأمالی، تحقیق استاد حسین ولى و على اکبر غفارى، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- مقامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف، بینا، بیتا.
- نجاشی، احمدبن علی، رجال النجاشی، قم، موسسة النشر الاسلامی، چاپ ششم، ۱۳۶۵ش.