پرش به محتوا

اسماعیل بن عبدالرحمن جعفی

از ویکی شیعه
مقالهٔ اسماعیل بن عبدالرحمن جعفی با مقالات ارتباط دارد.
اسماعیل بن عبدالرحمن جعفی
اطلاعات فردی
لقبکوفی
محل زندگیکوفه
مذهبشیعه امامی
صحابیامام باقر(ع) و امام صادق(ع)
اطلاعات حدیثی
راوی از معصومامام باقر(ع) و امام صادق(ع)
روایت ازعمر بن حنظله
راویان از اوجَمیل بن دَرَّاج، حمَّاد بن عثمان، عمر بن اُذُنَیه و ابان بن عثمان
اعتبارثقه


اسماعیل بن عبدالرحمن جُعْفی، فقیه امامی و از اصحاب امام باقر(ع) و اصحاب امام صادق(ع) بود. بیشتر روایات وی از امام باقر(ع) نقل شده و شماری از روایاتش نیز از امام صادق(ع) است. او همچنین از تابعین شمرده شده است.

درباره وثاقت اسماعیل بن عبدالرحمن در منابع رجالی دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. نجاشی و شیخ طوسی درباره او توثیق صریحی ذکر نکرده‌اند؛ اما ابن‌داود و علامه حلی او را در شمار راویان مورد اعتماد آورده‌اند. برخی رجالیان متأخر نیز با استناد به قرائن مختلف، وثاقت او را پذیرفته‌اند.

در برخی روایات، تعبیر «اسماعیل جعفی» به کار رفته است؛ اما در اینکه آیا او اسماعیل بن عبدالرحمن جعفی است یا اسماعیل بن جابر جعفی، اختلاف‌نظر وجود دارد.

معرفی

اسماعیل بن عبدالرحمن جعفی، فقیه[۱] و راوی امامی[۲] و از اصحاب امام باقر(ع)[۳] و اصحاب امام صادق(ع) بود.[۴] او از تابعین بود و در کوفه سکونت داشت.[۵] بنا بر گزارش منابع، وی در زمان امام صادق(ع) درگذشت[۶] و آن حضرت برای او طلب رحمت کرد.[۷]

اسماعیل بن عبدالرحمن از امام باقر(ع)[۸] و امام صادق(ع)، روایت نقل کرده است.[۹] افزون بر این، از عامر بن وَاثِلَه روایت شنیده[۱۰] و از عمر بن حَنْظَله نقل حدیث کرده است.[۱۱] بیشترین روایات او از امام باقر(ع) است. همچنین افراد متعددی مانند جَمیل بن دَرَّاج، حمَّاد بن عثمان، عمر بن اُذَیْنَه و عمر بن ابان کلْبی از اسماعیل بن عبدالرحمن روایت نقل کرده‌اند.[۱۲] روایات وی موضوعات تفسیری[۱۳] و فقهی[۱۴] را در بر می‌گیرد.

اعتبار و وثاقت

رجالیان متقدم، از جمله نجاشی و شیخ طوسی، اسماعیل بن عبدالرحمن را صراحتاً توثیق نکرده‌اند.[۱۵] برخی از رجالیان متأخر او را توثیق کرده[۱۶] و از راویان برجسته دانسته‌اند.[۱۷] ابن‌داود و علامه حلی او را در شمار راویان مورد اعتماد آورده‌اند.[۱۸] علامه مجلسی نیز او را از راویان ممدوح دانسته است.[۱۹] در برخی منابع نیز حدیث او قابل اعتماد شمرده شده است.[۲۰]

عبدالله جوادی آملی از تعبیر «أَوْجَهُهُم اسماعیل» در کلام نجاشی،[۲۱] تعبیر «کان فقیها» در سخن شیخ طوسی[۲۲] و روایت راویان برجسته‌ای چون اسحاق بن عمَّار از او، به‌عنوان قراین وثاقت وی یاد کرده است.[۲۳] عبدالله مامَقانی نیز معتقد است اگر فقیه‌بودن و قرارگرفتن او در شمار بزرگان اصحاب امامیه، طلب رحمت امام صادق(ع) برای وی در کنار یکدیگر در نظر گرفته شوند، اسماعیل بن عبدالرحمن از راویان موثق خواهد بود.[۲۴]

اسماعیل بن عبدالرحمن یا اسماعیل بن جابر

در برخی روایات از فردی به نام «اسماعیل جعفی» یاد شده است؛ اما در اینکه آیا او اسماعیل بن عبدالرحمن جعفی است یا اسماعیل بن جابر جعفی، اختلاف‌نظر وجود دارد.[۲۵] یکی از موارد اختلاف، هویت راوی حدیث اجزای اذان است.[۲۶] سید ابوالقاسم خویی[۲۷] و محمدتقی شوشتری[۲۸] راوی آن را اسماعیل بن عبدالرحمن می‌دانند؛ اما نجاشی، اسماعیل بن جابر را راوی این حدیث معرفی کرده است.[۲۹]

برخی رجال‌شناسان شیعی معتقدند که منظور از اسماعیل جعفی در روایات، اسماعیل بن عبدالرحمن است[۳۰] و اسماعیل بن جابر که در برخی احادیث آمده، اسماعیل خَثْعَمی است.[۳۱] همچنین جوادی آملی برای تطبیق اسماعیل جعفی بر اسماعیل بن عبدالرحمن، به هم‌طبقه‌بودن آنها و روایت جمیل بن دراج و أَبان بن عثمان از هر دو استناد کرده است.[۳۲]

برخی علمای رجال، از جمله خویی، اسماعیل جعفی را فقط بر اسماعیل بن جابر تطبق می‌کنند؛ زیرا او مشهورتر بوده، احادیث بیشتری از وی نقل شده،[۳۳] و تنها برای او کتابی ذکر شده که صفوان بن یحیی آن را روایت کرده است (نه اسماعیل بن عبدالرحمن).[۳۴] خویی همچنین معتقد است اسماعیل جعفی که از امام باقر(ع) روایت نقل کرده، همان اسماعیل بن جابر است و شخصی با عنوان اسماعیل بن جابر خثعمی وجود خارجی ندارد.[۳۵]

پانویس

  1. ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، الشریف الرضی، ص۱۴۷.
  2. ↑ مامقانی، تنقیح المقال، ۱۴۲۴ق، ج۱۰، ص۱۸۶.
  3. ↑ برقی، رجال البرقی، ۱۴۳۰ق، ص۹۲؛ شیخ طوسی، رجال الطوسی، الشریف الرضی، ص۱۰۴.
  4. ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، الشریف الرضی، ص۱۰۴.
  5. ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، الشریف الرضی، ص۱۰۴.
  6. ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، الشریف الرضی، ص۱۴۷.
  7. ↑ مفید، الإختصاص، دفتر انتشارات اسلامی، ۸۵-۸۶.
  8. ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، الشریف الرضی، ص۱۰۴ و ۱۴۷.
  9. ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، الشریف الرضی، ص۱۰۴.
  10. ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، الشریف الرضی، ص۱۰۴.
  11. ↑ جوادی آملی، رجال تفسیری، ۱۳۹۸ش، ج۴، ص۱۱۱.
  12. ↑ جوادی آملی، رجال تفسیری، ۱۳۹۸ش، ج۴، ص۱۱۱.
  13. ↑ عیاشی، التفسیر، ۱۳۳۹ش، ج۱، ص۱۷۲.
  14. ↑ کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ج۷، ص۹۸.
  15. ↑ جوادی آملی، رجال تفسیری، ۱۳۹۸ش، ج۴، ص۱۱۲.
  16. ↑ بصری، فائق المقال فی الحدیث و الرجال، ۱۳۸۰ش، ص۹۰؛ شیخ طوسی، رجال الطوسی، الشریف الرضی، ص۱۴۷.
  17. ↑ استرآبادی، منهج المقال، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۳۳۹.
  18. ↑ ابن‌داود حلی، الرجال، ۱۳۴۲ش، ص۵۷؛ علامه حلی، خلاصة الأقوال، ۱۴۱۷ق، ص۵۴.
  19. ↑ مجلسی، الوجیزة، ۱۴۱۵ق، ص۱۶۱.
  20. ↑ علامه حلی، خلاصة الأقوال، ۱۴۱۷ق، ص۵۴؛ بصری، فائق المقال فی الحدیث و الرجال، ۱۳۸۰ش، ص۹۰.
  21. ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۴۱۸ق، ص۱۱۰.
  22. ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، الشریف الرضی، ص۱۴۷.
  23. ↑ جوادی آملی، رجال تفسیری، ۱۳۹۸ش، ج۴، ص۱۱۲.
  24. ↑ مامقانی، تنقیح المقال، ۱۴۲۴ق، ج۱۰، ص۱۸۶.
  25. ↑ جوادی آملی، رجال تفسیری، ۱۳۹۸ش، ج۴، ص۹۹ و ۱۰۶.
  26. ↑ کلینى، الکافی‏، ۱۴۰۷ق‏، ج۳، ص۳۰۲.
  27. ↑ خوئی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۳۱.
  28. ↑ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۳۵.
  29. ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۴۱۸ق، ص۳۲.
  30. ↑ شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ۱۳۶۳ش، ج۴، ص۴۶۵؛ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۳۳؛ جوادی آملی، رجال تفسیری، ۱۳۹۸ش، ج۴، ص۹۹.
  31. ↑ شوشتری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۳۳؛ جوادی آملی، رجال تفسیری، ۱۳۹۸ش، ج۴، ص۹۹.
  32. ↑ جوادی آملی، رجال تفسیری، ۱۳۹۸ش، ج۴، ص۱۰۷.
  33. ↑ خوئی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۳۲.
  34. ↑ خوئی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۳۲؛ همچنین ببینید: نجاشی، رجال النجاشی، ۱۴۱۸ق، ص۳۳.
  35. ↑ خوئی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۳۵-۳۶.

منابع

  • ابن‌داود حلی، حسن بن علی، الرجال، تهران، دانشگاه تهران‏، چاپ اول، ۱۳۴۲ش.
  • استرآبادی، محمد بن علی، منهج المقال فی تحقیق أحوال الرجال، تحقیق مؤسسة آل‌البیت (ع) لإحیاء التراث، قم، مؤسسة آل‌البیت (ع) لإحیاء التراث، ۱۴۲۲ق.
  • برقی، احمد بن محمد، رجال البرقی، قم، مؤسسة الإمام الصادق(ع)، ۱۴۳۰ق.
  • بحرالعلوم، محمد مهدی، رجال السید بحر العلوم المعروف بالفوائد الرجالیة»، تحقیق محمدصادق بحرالعلوم و حسین بحرالعلوم، تهران، مکتبة الصادق (ع)، ۱۳۶۳ش.
  • بصری، احمد بن عبدالرضا، فائق المقال فی الحدیث و الرجال، تحقیق غلامسحین قیصریه‌ها، قم، دار الحدیث، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
  • خوئی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، بی‌نا، بی‌جا، چاپ پنجم، ۱۴۱۳ق.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، قم، الشریف الرضی، بی‌تا.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الأقوال فی معرفة الرجال، تحقیق جواد قیومی اصفهانی، قم، موسسة نشر الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
  • عیاشی، محمد بن مسعود، کتاب التفسیر، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، مکتبة العلمیة الاسلامیة، ۱۳۳۹ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۶۳ش.
  • مفید، محمد بن محمد، الإختصاص، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، بی‌تا.
  • مجلسی، محمد باقر، الوجیزة فی علم الرجال، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
  • مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، تصحیح محیی‌الدین مامقانی، قم، مؤسسة آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
  • نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، تحقیق سید موسی شبیری زنجانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۸ق.