الجعفریات (کتاب)
 | |
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| عنوان اصلی | الجعفریات |
| نویسنده | محمد بن اشعث کوفی |
| موضوع | حدیث، فقه |
| سبک | روایی |
| زبان | عربی |
| قطع | وزیری |
| مجموعه | یک جلد |
| اطلاعات نشر | |
| ناشر | مکتبه نینوی الحدیثه |
| نوع رسانه | کتاب |
الجَعفریّات یا الأشعثیّات یا العلویّات کتابی حدیثی منسوب به محمد بن اشعث کوفی، از راویان شیعه در قرن چهارم قمری است که بخش عمده روایات آن از امام جعفر صادق(ع) نقل شده و ازاینرو «جعفریات» و به سبب راوی آن، «اشعثیات» نامیده شده است.[۱] این کتاب مشتمل بر روایات فقهی و موضوعات متنوعی چون طهارت، نماز، زکات، روزه، حج، جهاد، نکاح، نفقات، حدود، تفسیر، سنن و ادعیه است.[۲] کتاب با حدیثی درباره طهارتِ آب آغاز میشود[۳] و با روایتی درباره نماز وتر پایان مییابد.[۴]
درباره پیشینه و جایگاه این کتاب گزارشهای متفاوتی وجود دارد. قاضی نعمان، از فقیهان اسماعیلیه، نقلهای فراوانی از آن در الایضاح آورده است.[۵] برخی پژوهشگران نیز شهرت آن در میان شیعه را پیش از روزگار علامه حلی، فقیه و متکلم شیعه در قرن هشتم قمری، دانستهاند.[۶] در مقابل، ویلفرد مادلونگ، اسلامشناس و شیعهپژوه آلمانی، بر این باور بوده است که این کتاب تا زمان نقل آن به وسیله محدث نوری در مستدرک الوسائل در ۱۳۱۵ق، در متون امامیه راه نیافته بود.[۷] علامه مجلسی، از محدثان شیعی در قرن یازدهم هجری، آن را مشهور میان شیعه و اهلسنت دانسته و بیشتر روایاتِ کتاب نوادر راوندی را برگرفته از آن معرفی کرده است؛ شیخ صدوق نیز برخی روایات آن را از طرق دیگری نقل کرده است.[۸]
درباره اعتبار کتاب نیز میان عالمان اختلاف وجود دارد. محمدحسن نجفی، از فقیهان شیعه در قرن سیزدهم قمری در نجف، آن را از منابع معتبر ندانسته و در انتساب آن به مؤلف نیز تردید کرده است.[۹] از نظر شمار روایات نیز گزارشها متفاوت است؛ آقابزرگ تهرانی، فقیه و کتابشناس، آن را مشتمل بر هزار حدیث با یک سند دانسته،[۱۰] درحالیکه نسخه موجود ۱۶۵۱ حدیث دارد و روایاتی از طرق دیگر شیعه و اهلسنت نیز در آن دیده میشود.[۱۱] علامه مجلسی نیز آن را مشتمل بر هزار حدیث با سلسله سند موسی بن اسماعیل بن موسی بن جعفر تا پیامبر(ص) معرفی کرده است.[۱۲]
این کتاب نخست به دستور آیتالله بروجردی در قم چاپ شد و بعدها چاپهای دیگری، از جمله چاپ دو جلدی با تحقیق مشتاق صالح المظفر در ۱۴۳۴ق/۲۰۱۳م، از آن منتشر شد.[۱۳]
پانویس
- ↑ «الجعفريات (الأشعثيات)»، پایگاه اطلاعرسانی حدیث شیعه.
- ↑ ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، ۱۳۸۲ش، ص۳۶۴.
- ↑ ابناشعث، الجعفریات، ۱۴۳۴ق، ص۱۱.
- ↑ ابناشعث، الجعفریات، ۱۴۳۴ق، ص۲۵۱.
- ↑ نعمان، الایضاح، ۱۳۸۲ش، ص۶۸، ۶۹، ۷۲، ۷۶.
- ↑ رحمتی، الإیضاح، ۱۳۸۲ش، ص۵۰.
- ↑ مادلونگ، مکتبها و فرقههای اسلامی در سدههای میانه، ۱۳۷۵ش، ص۲۵۹.
- ↑ ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، ۱۳۸۲ش، ص۳۶۴.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ۱۴۰۴ق، ج۲۱، ص۳۹۸.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، ۱۴۰۸ق، ج۵، ص۱۱۲.
- ↑ ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، ۱۳۸۲ش، ص۳۶۴.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۰۲، ص۷۱.
- ↑ ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، ۱۳۸۲ش، ص۳۶۴.
منابع
- ابناشعث، محمد بن محمد، الجعفریات، أو، اشعثیات، کربلا، العتبة الحسینیة المقدسة. قسم الشؤون الفکریة و الثقافیة، ۱۴۳۴ق.
- «الجعفريات (الأشعثيات)»، پایگاه اطلاعرسانی حدیث شیعه، تاریخ بازدید: ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ش.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۸ق.
- مجلسی، محمدباقر، بِحارُ الاَنوارِ الجامعةُ لِدُرَرِ اَخبارِ الاَئمةِ الاَطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- رحمتی، محمدکاظم، «مقدمه» در: الإیضاح تألیف قاضی نعمان، قم، دار الحدیث، ۱۳۸۲ش.
- ضمیری، محمدرضا، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، ص ۳۶۴ به نقل از اندیشه قم؛ الجعفریات
- قاضی نعمان، نعمان بن محمد، الإیضاح، تصحیح: محمدکاظم رحمتی، در: میراث حدیثی شیعه، ج۱۰، به کوشش: مهدی مهریزی و علی صدرایی خویی، قم، دار الحدیث، ۱۳۸۲ش.
- مادلونگ، ویلفرد، مکتبها و فرقههای اسلامی در سده های میانه، ترجمه: جواد قاسمی، مشهد مقدس، آستان قدس رضوی، بنياد پژوهشهای اسلامى، ۱۳۷۵ش.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.