احکام النساء (کتاب)
 | |
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| نویسنده | شیخ مفید |
| موضوع | فقه |
| اطلاعات نشر | |
| ناشر | دار المفید |
| تاریخ نشر | ۱۴۱۳ق |
أحکامُ النّساء کتابی فقهی، به زبان عربی تألیف شیخ مفید (متوفای ۴۱۳ق). این کتاب درباره احکام بانوان است. شیخ مفید به درخواست مادر سید مرتضی و سید رضی کتاب را نوشت. وی مسائل کلامی و احکام مخصوص زنان از طهارت تا دیات را مطرح کرده است. چند نسخه خطی از کتاب احکام النساء وجود دارد و ترجمه هم شده است.
معرفی کلی
احکامُ النساء کتابی فقهی به زبان عربی، تألیف شیخ مفید (درگذشتهٔ ۴۱۳ق) است که به احکام ویژه زنان پرداخته است. انگیزه نگارش این اثر، درخواست بانویی بوده که بهاحتمال قوی، مادر سید مرتضی و سید رضی، یعنی فاطمه دختر حسین بن احمد بن حسن ناصر کبیر، بوده است. او از شیخ مفید خواست کتابی مختصر و گویا درباره احکام زنان تدوین کند و شیخ مفید نیز پس از استخاره، این کتاب را تألیف کرد.[۱]
از این کتاب، نسخههای خطی متعددی در کتابخانهها موجود است، از جمله دو نسخه در کتابخانه مرعشی نجفی، نسخهای متعلق به سدهٔ یازدهم در کتابخانه مجلس شورای اسلامی، و دو نسخه در کتابخانه حکیم نجف.[۲]
این اثر با ترجمه و تعلیقه مسعود رجبنژاد به فارسی برگردانده شده و مترجم آن را با فتاوای امام خمینی و برخی فقهای معاصر نیز تطبیق داده است. بخش پایانی این ترجمه، مشتمل بر متن عربی کتاب است.[۳]
ساختار و محتوا
کتاب احکام النساء با طرح مختصری از مسائل اعتقادی آغاز میشود و سپس به ترتیب، ابواب فقهی از طهارت تا دیات را دربرمیگیرد و در هر بخش، احکام ویژه بانوان را بیان میکند. در مواردی که میان احکام زنان آزاده و کنیز تفاوت وجود دارد، بهتفکیک اشاره شده است. در پایان کتاب، بخشی با عنوان «احکام بانوان در شریعت و واجبات و مستحبات» آمده که بهگمان، جای اصلی آن در آغاز کتاب پس از مقدمه بوده و در ترتیب کنونی جابهجا شده است.[۴]
برخی از نظرات خاص شیخ مفید درباره زنان در این کتاب عبارتند از: ممنوعیت مسافرت برای زنان مگر همراه یکی از محارم، کراهت فراگیری نوشتن خط و خواندن کتاب، جواز فراگیری قرآن و مواعظ و حکمت و احکام اسلام.[یادداشت ۱]
از جمله نظرات ویژه شیخ مفید در این کتاب: ممنوعیت سفر زن بدون همراهی محارم، کراهت یادگیری خط و کتابخوانی برای زنان، و در عین حال، جواز فراگیری قرآن، مواعظ، حکمت و احکام دین. همچنین در چند مسئلهٔ پایانی، احکامی مشترک برای مردان و زنان دربارهٔ کفن و دفن آمده است.[۵]
ابواب کتاب
ابواب ۱۴گانه کتاب احکام النساء عبارتند از:
- باب اول: مسائل اعتقادی مشترک میان زن و مرد
- باب دوم: طهارت و وضو
- باب سوم: حیض، استحاضه و نفاس
- باب چهارم: نماز جماعت و حکم امامت جماعت بانوان و نمازهای واجب و مستحب
- باب پنجم: احکام بانوان در روزه
- باب ششم: احکام بانوان در زکات و صدقه
- باب هفتم: احکام بانوان در حج و عمره
- باب هشتم: احکام بانوان در ازدواج
- باب نهم: احکام بانوان در طلاق و درگذشت همسر
- باب دهم: احکام بانوان در شهادات و بینات در نزد حاکم
- باب یازدهم: احکام بانوان در قصاص و دیات
- باب دوازدهم: احکام بانوان در حدود
- باب سیزدهم: در مباحث اجتماعی و واجبات و مستحبات بانوان
- باب چهاردهم: احکام بانوان در احتضار و غسل و کفن و نماز بر آنها.[۶]
پانویس
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۳۰۲، مفید، احکام النساء، ۱۴۱۳ق، ص۱۳و۱۴.
- ↑ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۳۰۲؛ صباحی، تألیفات معروف و موجود شیخ مفید: أحکام النساء، ص۱۱۰.
- ↑ رجبزاده، ترجمه و تعلیق کتاب احکام النساء، سایت سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.
- ↑ کتابخانه دیجیتال نور.
- ↑ شیخ مفید، احکام النساء، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۶۳.
- ↑ مفید، احکام النساء، ۱۴۱۳ق، فهرست کتاب؛ صباحی، تألیفات معروف و موجود شیخ مفید: أحکام النساء، ص۱۰۹.
یادداشت
- ↑ يكره لهن تعلم الكتابة و قراءة الكتب. مفید، احکام النساء،۱۴۱۳ق، ص۵۶
منابع
- تهرانی، محمدمحسن(آقا بزرگ)، الذریعة الی تصانیف الشیعة، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۳ق.
- رجب زاده، مسعود، ترجمه و تعلیق کتاب احکام النساء، در سایت سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آذر ۱۳۹۸ش، تاریخ مراجعه: ۱۰ مهر ۱۴۰۳ش.
- صباحی، مهدی، تألیفات معروف و موجود شیخ مفید: أحکام النساء، مجموعه مقالات کنگره شیخ مفید» نور علم، خرداد و تیر ۱۳۷۱، شماره ۴۵.
- مفید، محمد بن نعمان، أحکام النساء، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.