محمدعلی انصاری قمی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمدعلی انصاری قمی |
| نسب | سعد بن عبدالله اشعری قمی |
| تاریخ تولد | ۱۳۲۹ق (۱۲۸۹ش) |
| زادگاه | قم |
| محل زندگی | قم |
| تاریخ وفات | ۷ صفر ۱۴۰۵ق (۱۳۶۳ش) |
| محل دفن | قبرستان شیخان قم، مقابر آل اشعریین |
| شهر وفات | قم |
| خویشاوندان سرشناس | برادران: مرتضی انصاری، محمود انصاری، احمد انصاری |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | عبدالله اشتهاردی |
| محل تحصیل | قم، مدرسه علمیه رضویه |
| تألیفات | نهجالبلاغه منظوم، ترجمه غررالحکم و دررالحکم، دفاع از حسین شهید(ع)، دفاع از اسلام و روحانیت، محمد(ص) پیغمبر شناختهشده، پاسخ به بداندیشان، و ... |
محمدعلی انصاری قمی، معروف به انصاری (۱۳۲۹–۱۴۰۵ق/۱۲۸۹–۱۳۶۳ش)، شاعر، نویسنده، مترجم، حدیثپژوه شیعی بود. نسب او به سعد بن عبدالله اشعری قمی از محدثان قم میرسد. از جمله فعالیتهایش، ترجمه احادیث معصومان(ع) و ارائه آنها در قالب شعر میباشد. از معروفترین آثار او، نهجالبلاغه منظوم است که باعث شهرت او گردید. همچنین پاسخ به شبهات در زمینه اعتقادات اسلامی و شیعی از دغدغههای او بود و از جمله نقدهایی بر شریعتی و کتاب شهید جاوید نوشت.
زندگی و تحصیلات
محمدعلی انصاری قمی در سال ۱۳۲۹ق در شهر قم زاده شد.[۱] نسب او به سعد بن عبدالله اشعری قمی از محدثان قم میرسد.[۲] پس از فوت پدر، در حدود هفدهسالگی، سرپرست خانواده شد و به کار در بازار مشغول شد[۳] و شبها در مدرسه علمیه رضویه قم نزد عبدالله اشتهاردی به تحصیل صرف و نحو پرداخت؛ اما به سبب بروز پیشآمدهایی، ادامه تحصیل حوزوی برایش ممکن نشد. به گفته خودش، حافظهاش قوی بود و علاقه شدیدی به مطالعهٔ تاریخ، شعر، تفسیر و حدیث داشت؛ از این رو، این مطالعات را ادامه داد.[۴]
او در واقعه فیضیه قم حضور داشت و به آسیب دیدنش منجر شد که نشانگر مبارزه او با حکومت پهلوی است. در این مراسم، برادرش مرتضی انصاری قمی، یکی از سخنرانان بود.[۵]
آثار
ثمرات علمی انصاری قمی در دو دوره دستهبندی میشود:
- دوره خلق آثار ادبی ـ مذهبی و احیای احادیث و منظومسازی آنها که از ۲۰ سالگی آغاز گردید.[۶]
- دوره پاسخ به شبهات و دفاع از تشیع که از نیمه دوم دهه ۱۳۴۰ش شروع میشود.[۷]
آثار او عبارتند از:

- نهجالبلاغه منظوم: این کتاب، مهمترین اثر انصاری قمی است که به گفته سید حسن امین باعث شهرت او گشت.[۸] این اثر در ۱۰ جلد و حدود سی هزار بیت شعر فارسی، به سبک کتاب خسرو و شیرین نظامی، سروده شد.[۹] این نخستینبار در تاریخ شعر فارسی بود که نهجالبلاغه بهطور کامل به نظم درآمد.[۱۰] انصاری خود در مقدمه این کتاب میگوید که توانسته این کار را در ظرف پنج سال به پایان برساند.[۱۱] عالمانی همچون: سید محسن طباطبایی حکیم، سید ابوالقاسم خویی، سید شهابالدین مرعشی نجفی،[۱۲] میرزا محمد فیض قمی و سید صدرالدین صدر،[۱۳] بر این کتاب تقریظ نوشتند و او را ستودند.
- ترجمه غررالحکم و دررالکلم: این از سال۱۳۳۵ش آغاز و در سال ۱۳۳۷ش به پایان رسید.[۱۴]
- آیین جهانداری: ترجمه و شرح عهدنامه مالک اشتر.
- خورشید روشن: شرح وصیتنامه امام علی(ع) به امام حسن(ع).
- دُرج گهر یا دریای نور: ترجمه وصایای پیامبر به ابوذر غفاری و ارائه آن در قالب شعر.[۱۵]
- دیوان اشعار انصاری: او بیش از پنجاه هزار بیت شعر سرود که بیشتر اشعار او در مراثی و مدایح اهل بیت، عالمان و مراجع تقلید، و شامل قصائد، غزلیات، قطعات، مادهتاریخها، مثنویات، آذرستان (در مصائب امام حسین(ع))، ترکیببندها، دریای نور (وصایای پیامبر به ابوذر غفاری) و متفرقات است.[۱۶]
- آینه دل: در زمینه اخلاق.
- اختران ادب: مجموعه اشعار اخلاقی برگزیده از شاعران (دو جلد).[۱۷]
- محمد(ص) پیغمبر شناختهشده: پاسخ به کتاب محمد(ص) پیغمبری که از نو باید شناخت، اثر کنستان ویرژیل گئورگیو، ترجمه ذبیح الله منصوری.
- دفاع از حسین شهید(ع): رد بر کتاب شهید جاوید.
- دفاع از اسلام و روحانیت: جلد اول این کتاب پاسخ به علی شریعتی، و جلد دومش پاسخ به سید ابوالفضل برقعی است.
- انتقاد از چند نویسنده معاصر: پاسخ به آثاری از زینالعابدین رهنما، حسنین هیکل، حفناوی، مونتگمری وات و کورت فریشلر.
- پاسخ به بداندیشان: پاسخ به مردوخ کردستانی است.[۱۸]
- احیای تفسیر أسئلة القرآن المجید و أجوبتها، اثر عبدالقادر رازی (۶۶۶ق): او مقدمهای بر این کتاب نوشت و بر آن پاورقی زد.[۱۹]
هنوز آثاری از ایشان منتشر نشده که عبارتند از: شکوفههای معطر (گردآوری اشعار فارسی پیرامون قیام امام حسین(ع))، شرح زندگی حضرت علی اکبر(ع)، بازگشت خورشید (پیرامون حدیث رد الشمس) و نوادر تاریخ.[۲۰]
درگذشت و آرامگاه
انصاری قمی در ۷ صفر ۱۴۰۵ق (۱۳۶۳ش) درگذشت. پیکر او در قم، تشییع گردید و با نماز سید شهابالدین مرعشی نجفی، از مراجع تقلید، در مقابر آل اشعریین در قبرستان شیخان قم، به خاک سپرده شد. [۲۱]
در مراسم اختتامیه کنگره بازخوانی ابعاد شخصیتی امیرالمؤمنین امام علی(ع) در ۲۶ دی ۱۳۹۸ش، نشان ولایت همراه با لوح تقدیر به محمدعلی انصاری قمی تعلق گرفت.[۲۲]
پانویس
- ↑ انصاری قمی، دیوان اشعار انصاری، ۱۳۵۸ ش، ص۱۳۴؛ برقعی، سخنوران نامی معاصر ایران، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۴۰۱.
- ↑ انصاری، دیوان اشعار انصاری، ۱۳۵۸ش، ص۱۲۷.
- ↑ انصاری قمی، دیوان اشعار انصاری، ۱۳۵۸ش، ص۱۳۴.
- ↑ انصاری قمی، دیوان اشعار انصاری، ۱۳۵۸ش، ص۱۳۴-۱۳۵.
- ↑ انصاری قمی، دیوان اشعار انصاری قمی، ۱۳۵۸ش، ص۱۴۱.
- ↑ انصاری قمی، آذرستان، ۱۳۹۷ش، ص۹.
- ↑ انصاری قمی، دفاع از تشیع، ۱۳۹۷ش، ج۳، ص۱۱.
- ↑ امین، مستدركات أعيان الشيعة، ۱۴۰۸ق، ج۷، ص۲۷۵.
- ↑ انصاری قمی، شرح نهج البلاغه، تهران، ج۱، ص۱۷.
- ↑ انصاری قمی، شرح نهج البلاغه، تهران، ج۱، ص۵۵۰، تقریظ میرزا محمد فیض قمی.
- ↑ انصاری قمی، شرح نهج البلاغه، تهران، ج۱، ص۱۷.
- ↑ انصاری قمی، شرح نهج البلاغه، تهران، ج۱، ص۲-۸.
- ↑ انصاری قمی، شرح نهج البلاغه، تهران، ج۲، ص۵۴۶-۵۵۲.
- ↑ انصاری قمی، ترجمه غرر الحکم و دررالکلم، ۱۳۸۰ش، ص۱۳.
- ↑ انصاری قمی، یاد ایام، ۱۳۹۷ش، ص۱۰.
- ↑ برقعی، سخنوران نامی معاصر ایران، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۴۰۱.
- ↑ انصاری قمی، دیوان اشعار انصاری، ۱۳۵۸ش، ص۱۴۸؛ الذريعة، ۱۴۰۳ق، ج۲۶، ص۳۳.
- ↑ انصاری قمی، دیوان اشعار انصاری، ۱۳۵۸ش، ص۱۴۷-۱۴۸؛ انصاری قمی، آذرستان، ۱۳۹۷ش، ص۱۰-۱۱.
- ↑ انصاری قمی، دیوان اشعار انصاری، ۱۳۵۸ش، ص۱۴۸؛ جواهر کلام، تربت پاكان قم، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۱۷۲۸.
- ↑ انصاری قمی، آذرستان، ۱۳۹۷ش، ص۱۱؛ جواهر کلام، تربت پاكان قم، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۱۷۲۸-۱۷۲۹.
- ↑ انصاری قمی، آذرستان، ۱۳۹۷ش، ص۱۱؛ جواهر کلام، تربت پاكان قم، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۱۷۲۹.
- ↑ معرفی برگزیدگان نشان ولایت، پایگاه بازخوانی ابعاد شخصیتی امیرالمؤمنین امام علی.
منابع
- آقابزرگ تهرانى، محمدمحسن، الذريعة إلى تصانيف الشيعة، دار الأضواء، بيروت، چاپ سوم، ۱۴۰۳ق.
- امين، سید حسن، مستدركات أعيان الشيعة، دار التعارف للمطبوعات، بيروت، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.
- انصاری قمی، محمدعلی، آذرستان (گزیده آثار ۸)، به اهتمام: ناصرالدین انصاری، چاپ دوم، ۱۳۹۷ش.
- انصاری قمی، محمدعلی، شرح نهج البلاغه، تهران، به خط حسن هریسی.
- انصاری قمی، محمدعلی، نهج البلاغه منظوم، تهران، به خط حسن هریسی.
- انصاری قمی، محمدعلی، یاد ایام (گزیده آثار ۵)، به اهتمام: ناصرالدین انصاری، چاپ دوم، ۱۳۹۷ش.
- برقعی، سید محمد باقر، سخنوران نامی معاصر ایران، نشر خرم، قم، چاپ اول، ۱۳۷۳ش.
- جواهر كلام، عبد الحسين، تربت پاكان قم، انصاريان، قم، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- محمدعلی انصاری، دیوان اشعار انصاری، مصحح: علی اکبر اصولی، ۱۳۵۸ش.
- معرفی برگزیدگان نشان ولایت، پایگاه بازخوانی ابعاد شخصیتی امیرالمؤمنین امام علی، تاریخ بازدید: ۶ مهر ۱۴۰۵ش.