مقاله نامزد خوبیدگی

حاوی الاقوال فی معرفة الرجال (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
حاوی الاقوال فی معرفة الرجال
کتاب حاوی الاقوال.png
اطلاعات کتاب
نویسنده: عبدالنبی جزائری
موضوع: رجال
زبان: عربی
ناشر: موسسه الهدایه لاحیاء التراث
تاریخ نشر: ۱۴۱۸ق
مجموعه: ۴جلد

حاوی الاَقْوال فی مَعْرفَة الرّجال کتابی به زبان عربی در علم رجال نوشته شیخ عبدالنبی جزائری (متوفای ۱۰۲۱ق). مؤلف، کتاب را به چهار بخش با اصطلاحات رجالی تقسیم کرده و به شرح حال ۲۳۵۸ تن از راویان پرداخته است. وی در تألیف کتاب، بیشتر به اقوال و عملکرد نجاشی، شیخ طوسی و علامه حلی توجه داشته است.

نام کتاب

عبدالنبی جزائری در سخن آغازین کتاب می‌گوید که این اثر را با استخاره به قرآن نوشته و نام آن را «حاوی الاقوال فی معرفة الرجال» گذارده است.[۱] آقابزرگ در الذریعه با نام «رجال شیخ عبدالنبی جزائری» از آن یاد می‌کند.[۲]

مقدمه کتاب

نویسنده در مقدمه اثر به ذکر مطالبی در باب علم رجال پرداخته است:

  • تعریف و بیان موضوع علم رجال
  • بحث درباره الفاظ جرح و تعدیل
  • وجه تقدیم جرح بر تعدیل
  • لزوم شهادت دو عادل در تزکیه راوی
  • پذیرفتن روایات راوی تا پیش از انحراف عقیده
  • وجوه تشخیص راوی در صورت اشتراک اسمی
  • مذاهب هفت گانه شیعیان
  • کنیه‌های ائمه اطهار
  • فرق اصل و نوادر
  • ابن الغضائری کیست؟[۳] [۴]

روش

مؤلف در نگارش اثر به کتاب‌های رجالی نجاشی، شیخ طوسی و علامه حلی توجه ویژه‌ای داشته است. وی ابتدا سخن نجاشی را بدون هیج تغییری در عبارت و با حذف استنادات و واسطه‌های نقل، ذکر کرده سپس نظر حلی در خلاصه الاقوال را بیان می‌کند. پس از آن، عبارت شهید ثانی و سخن طوسی را در کتاب رجال و فهرست می‌آورد. او با این کار قصد داشته نشان دهد که کدام راوی در کدامیک از اصول پنجگانه رجالی آمده است. نویسنده در پایان هر اسم، به تأیید و یا ردّ مطالب پرداخته و حال شخص روایت‌کننده را به خوبی روشن می‌سازد.[۵]

محتوا

کتاب به چهار بخش «صحاح، حسان، موثقین و ضعاف» تقسیم شده و بر اساس حروف الفبا پیش رفته است. مجموع افراد بررسی شده به ۲۳۵۸ نفر می‌رسد.[۶]

در بخش صحاح ۷۶۳ نفر ذکر شده که به وثاقت ایشان تصریح شده است. نویسنده پس از پایان یافتن این بخش به بررسی افرادی که در کتاب خلاصه الاقوال آمده پرداخته و سپس مشایخ و بزرگان شیعه پس از زمان شیخ طوسی را ذکر می‌کند.

بخش دوم بخش حسان است، یعنی افرادی که تصریح به وثاقت آنان نشده و در این بخش ۸۰ نفر نام برده می‌شوند. در پایان این بخش درباره برخی اولیا و خواص امیرالمؤمنین و اصحاب او و همچنین از قبیله ربیعه و یمن سخن گفته است.

در بخش سوم ۶۲ نفر موثق بررسی شده‌اند، کسانی که با فساد عقیده‌شان به توثیق آنان تصریح شده است.

بخش چهارم مربوط به ضعفاست که ۱۱۶۸ نفر از افراد ممدوح و مجهول‌الحال را نام برده می‌شوند.[۷]

مباحث خاتمه کتاب

جزائری در پایان کتاب، تنبیهاتی آورده است:

نسخه‌ها و چاپ

دو نسخه موجود کتاب عبارتند از:

  • نسخه کتابخانه مجلس شورای اسلامی. این نسخه‌ای است که مؤلف به نویسنده‌ای که ظاهرا پسرش بوده، ارائه کرده تا مجددا با خط خوب آن را بنویسد. پس از اتمام برای مؤلف قرائت کرده و او هم بعضی نکات جدیدتری را درج کرده و بعضی اشتباهات ناسخ را تصحیح کرده است.
  • نسخه کتابخانه آیت‌الله مرعشی در قم.[۹]

حاوی الاقوال با تحقیق ریاض حبیب الناصری در موسسه الهدایه لاحیاء التراث قم در سال ۱۴۱۸ق به چاپ رسیده است.

پانویس

  1. جزائری، حاوی الاقوال، ۱۴۱۸ق، ص۹۵.
  2. تهرانی، الذریعه، ج۱۰، ص۱۳۰.
  3. ناصرالدین انصاری، معرفی کتاب حاوی الاقوال، ۱۳۷۷ش.
  4. جزائری، حاوی الاقوال، ۱۴۱۸ق، ص۹۸-۱۱۵.
  5. ناصرالدین انصاری، معرفی کتاب حاوی الاقوال، ۱۳۷۷ش.
  6. ناصرالدین انصاری، معرفی کتاب حاوی الاقوال، ۱۳۷۷ش.
  7. ناصرالدین انصاری، معرفی کتاب حاوی الاقوال، ۱۳۷۷ش.
  8. ناصرالدین انصاری، معرفی کتاب حاوی الاقوال،۱۳۷۷ش.
  9. جزائری، حاوی الاقوال، ۱۴۱۸ق، ص۸۸.

منابع

  • جزائری، عبدالنبی، حاوی الاقوال فی معرفة الرجال، تحقیق ریاض حبیب الناصری، قم، مؤسسه الهدایه لاحیاء التراث، ۱۴۱۸ق.
  • انصاری قمی، ناصرالدین، معرفی کتاب حاوی الاقوال، آینه پژوهش، مهر و آبان ۱۳۷۷ش، شماره ۵۲.
  • تهرانی، آقابزرگ، الذریعه، بیروت، دارالاضواء.