آقا نجفی قوچانی
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | سید محمد حسن حسینی |
| لقب | آقا نجفی قوچانی |
| تاریخ تولد | ۱۲۹۵ق |
| محل زندگی | مشهد، اصفهان، نجف، قوچان، قم |
| تاریخ وفات | ۱۳۶۳ق |
| شهر وفات | قوچان |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ملا محمد کاشی، جهانگیر خان قشقائی، سید محمد باقر درچه ای، علی بابا فیروزکوهی، آخوند خراسانی، محمدباقر اصطهباناتی و سید محمد کاظم یزدی |
| محل تحصیل | مشهد، اصفهان، نجف |
| تألیفات | سیاحت غرب، سیاحت شرق، شرح دعای صباح، عذر بدتر از گناه، شرح و ترجمه رسالة تُفّاحیه ارسطو، حیوةالاسلام فی احوال آیة الله الملک العلآم، حاشیه بر کفایة الاصول و.... |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| اجتماعی | فقیه و حاکم شرع قوچان |
سید محمدحسن حسینی (۱۲۹۵-۱۳۶۳ق) مشهور به آقا نجفی قوچانی، از عالمان و فقیهان قرن چهاردهم قمری. او نویسنده کتابهای سیاحت غرب و سیاحت شرق است. محمدحسن قوچانی از شاگردان میرزا جهانگیر خان قشقائی و محمدکاظم خراسانی بوده و در سن ۳۰ سالگی به درجه اجتهاد رسید.
در سال ۱۳۳۸ق، آقا نجفی قوچانی پس از ۲۰ سال اقامت در نجف و حمایت از مشروطیت در کنار آخوند خراسانی، به درخواست مردم به قوچان بازگشت. او بیش از ۲۵ سال در آنجا به تدریس، بیان احکام شرع، و دفاع از شهر در برابر هجوم یاغیان پرداخت.
شرح دعای صباح، شرح و ترجمه رساله تُفّاحیه و حاشیه بر کفایه الاصول از جمله تألیفات وی است.
زندگینامه
سید محمدحسن، معروف به آقا نجفی قوچانی، در سال ۱۲۹۵ق در روستای خُسرویه قوچان متولد شد[۱] پدر آقا نجفی به نام سید محمد فارسیزبان و مادرش که زلال نام داشت کُرد زبان بود. پدربزرگ آقا نجفی نیز سید جواد نام داشت و همین، علت انتخاب فامیل جوادی و جوادی مقدم توسط بعضی فرزندان اوست.[۲]
آقا نجفی در دوران کودکی با وجود بیماری و ضعف جسمانی، علاوهبر دانشاندوزی، در فعالیتهایی چون نهالکاری، درودگری، پشتهکشی و آبیاری نیز مشارکت داشت. پدر قوچانی، با وجود اینکه خود کشاورز بود، علاقهمند به تحصیل فرزندش بود و مقدمات یادگیری را از دوران کودکی در مکتبخانه روستای خروه فراهم کرد.[۳]
همسر و فرزندان
آقا نجفی قوچانی دو بار ازدواج کرد؛ نخست در سال ۱۳۲۵ق با سکینه بیگم[۴] و حاصل آن چهار دختر و یک پسر بود که سه فرزند در عراق درگذشتند و دو دخترِ دوقلو را با خود به ایران آورد. او در سال ۱۳۱۸ش، دو سال پس از فوت همسر اول، با فاطمه بیگم ازدواج کرد و از او دو پسر به نامهای علی و مهدی داشت.[۵]
درگذشت
سید محمدحسن قوچانی در شب جمعه ۲۶ ربیعالثانی ۱۳۶۳ق در سن ۶۸ سالگی در قوچان درگذشت و پیکرش در حسینیه شخصی خود در این شهر به خاک سپرده شد.[۶]
زیست علمی
آقانجفی قوچانی تحصیلات دینی خود را از کودکی آغاز کرد و پیش از هفتسالگی قرآن را نزد پدرش ختم نمود. قوچانی توانست در مدت کوتاهی دروس معمول فارسی و عربی و مقدمات آن دوران را در مکتبخانه روستا به اتمام برساند و جزواتی از قرآن مجید، مقداری متون ادبی، نصاب و حساب را فرا گرفت.[۷]
قوچانی در سیزدهسالگی، با استناد به شعری از شیخ بهائی مبنی بر «درس و بحثِ ظاهری فقط سروصداست؛ نه حالِ خوب و معنوی میدهد، نه پول و نانِ دنیا»، تلاش کرد پدرش را قانع کند که تحصیلش کافی است، اما پدرش نیز با استناد به این حدیث که «مردم مردگانند و اهل علم زندگانند»[۸] او را مجبور به ادامه تحصیل و عزیمت به قوچان کرد.[۹] آقا نجفی قوچانی پس از سه سال تحصیل در قوچان، پیاده عازم مشهد گردید[۱۰] و در مدارس «دو درب» و «پریزاد» ادبیات عرب و مقدمات علوم دینی را تا سطح کتاب قوانین فرا گرفت.[۱۱]
در سال ۱۳۱۳ق و در نوزدهسالگی، برای تکمیل علوم خود از راه طبس و کویر به یزد و سپس به اصفهان رفت و در مسجد عربون، اقامت گزید. دوران تحصیل او در مشهد و اصفهان با سختی بسیار همراه بود؛ چنانکه گاه برای تأمین معاش کار میکرد یا برخی از کتابهای خود را میفروخت. در سال ۱۳۱۸ق، پس از چهار سال اقامت در اصفهان، پیاده عازم نجف اشرف شد و در سیسالگی به درجه اجتهاد رسید.
اساتید و شاگردان
| شاگردان آقا نجفی قوچانی | اساتید آقا نجفی قوچانی | درسهای تدریس شده توسط اساتید |
|---|---|---|
| غلامرضا غروی | پدر آقا نجفی قوچانی | معلم دوران کودکی و آموزش قرآن |
| علی قدوسی | آخوند کاشی | فلسفه و منطق منظومه حاج ملا هادی سبزواری |
| محمد رئیسی | عبدالکریم گزی | رسائل |
| عبدالکریم حائری یزدی | جهانگیرخان قشقایی | حکمت |
| ذبیحالله اسلامی | محمدتقی آقا نجفی اصفهانی | شرکت در درس فقه |
| آقا فاضل | محمدکاظم خراسانی | فقه و اصول در نجف |
| - | شریعت اصفهانی | - |
| - | محمدباقر اصطهباناتی | - |
فعالیتهای سیاسی-اجتماعی و بازگشت به قوچان
قوچانی از حامیان آخوند خراسانی بود و در قیام ایشان به هواخواهی از مشروطیت، از موافقان آن به شمار میرفت. او همچنین در سال ۱۳۴۵ق در گروه کشیک حرم سلطان ابراهیم در قوچان شرکت داشت[۱۳] و در دو نوبت که شهر مورد حمله یاغیان قرار گرفت، با نفوذ خود مانع از حمله آنان به شهر شد.[۱۴]
آقا نجفی قوچانی پس از ۲۰ سال اقامت در نجف، و اطلاع از فوت پدرش، در سال ۱۳۳۸ق به ایران بازگشت، ابتدا به مشهد سفر کرد و سپس به درخواست مردم قوچان، تا پایان عمر در آنجا اقامت گزید و بیش از ۲۵ سال به تدریس و بیان احکام شرع مشغول بود. او همچنین در ماه رمضان به قم سفر میکرد و گاهی در حجره مرتضی مطهری اقامت میکرد.[۱۵]
تألیفات
| نام اثر | موضوع اصلی | توضیحات |
|---|---|---|
| سیاحت شرق | سوانح عمر، تحصیلات، ورود به نجف، اجتهاد، مباحث اسلامی، رویدادهای مشروطیت در عراق، تعلیم و تربیت، تزکیه نفس | این کتاب به قلم خود او است که در سال ۱۳۰۷ش نگاشته شده و در سال ۱۳۵۱ش تصحیح و در شش فصل منتشر شده است. |
| سیاحت غرب | کیفیت عالم برزخ و سیر ارواح پس از مرگ | کتابی خطی |
| شرح دعای صباح | شرح و ترجمه فارسی دعای صباح منسوب به امام علی(ع) | |
| عذر بدتر از گناه | مشروطیت ایران | رسالهای با نثر ترکیبی فارسی و عربی. |
| شرح و ترجمه رساله تفاحیه ارسطو | شرح و ترجمه رساله تفاحیه بابا افضل کاشانی | اثری خطی. |
| سفری کوتاه به آبادیهای قوچان | اوضاع اجتماعی و اعتقادی روستاییان قوچان | در ضمن سفر به آبادیهای قوچان. |
| اثبات رجعت | اثبات واقعه رجعت | اثری خطی به زبان عربی و فارسی. |
| حیوة الاسلام فی احوال آیة الله الملک العلّام | شرح حال محمد کاظم خراسانی | اثری خطی. |
| حاشیه بر کفایه الاصول | توضیح کتاب کفایة الاصول |
پانویس
- ↑ آقا نجفی قوچانی، سیاحت شرق، ۱۳۶۲ش، ص۶۷.
- ↑ آقا نجفی قوچانی، سیاحت شرق، ۱۳۶۲ش، ص۲۶.
- ↑ آقا نجفی قوچانی، سیاحت شرق، ۱۳۶۲ش، ص۲۶.
- ↑ آقا نجفی قوچانی، سیاحت شرق، ۱۳۶۲ش، ص۴۱۹.
- ↑ شاکری، مزاری در آغوش تاریخ، ۱۳۵۴ش، نتیجه کتاب.
- ↑ آقا نجفی قوچانی، سیاحت شرق، ۱۳۶۲ش، ص۶۷۹.
- ↑ آقا نجفی قوچانی، سیاحت شرق، ۱۳۶۲ش، ص۲۶.
- ↑ فیض کاشانی، الشافی، ۱۴۲۵ق، ج۱، ص۱۳۱.
- ↑ آقا نجفی قوچانی، سیاحت شرق، ۱۳۶۲ش، ص۴۵.
- ↑ آقا نجفی قوچانی، سیاحت شرق، ۱۳۶۲ش، ص۶۰.
- ↑ آقا نجفی قوچانی، سیاحت شرق، ۱۳۶۲ش، ص۵۷۹.
- ↑ آقا نجفی قوچانی، سیاحت شرق، ۱۳۶۲ش، ص۸۲.
- ↑ جابانی، سرزمین و مردم قوچان، ۱۳۶۶ش، ج۲، ص۸۲.
- ↑ شاکری، اترک نامه یا تاریخ جامع قوچان، ۱۳۶۵ش، ص۱۲۹و۱۳۶.
- ↑ آقا نجفی قوچانی، سیاحت شرق، ۱۳۶۲ش، ص۶۷۵.
منابع
- آقانجفی قوچانی، سید محمدحسن، سیاحت شرق، به کوشش رمضانعلی شاکری، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲ش.
- جابانی، محمد، مردم شناسی (سرزمین و مردم قوچان)، مشهد، انتشارات اطلس مشهد، ۱۳۶۶ش.
- شاکری، رمضانعلی، اترک نامه یا تاریخ جامع قوچان، تهران، نشر امیرکبیر، ۱۳۶۵ش.
- شاکری، رمضانعلی، مزاری در آغوش تاریخ، ۱۳۵۴ش.
- فیض کاشانی، محمد بن شاهمرتضی، الشافي في العقائد و الأخلاق و الأحکام، تهران، تشر بوح مخفوظ، ۱۴۲۵ق.