فاطمه دختر حضرت علی (ع)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از فاطمه دختر حضرت علی(ع))
پرش به: ناوبری، جستجو

فاطمه بنت علی بن ابی طالب،(۱۱۷ق) از راویان حدیث، اسیران و گزارشگران واقعه کربلا است. فاطمه در کربلا حضور داشت و پس از شهادت امام حسین(ع) به همراه دیگر بازماندگان کاروان امام(ع) به اسارت درآمد. وی حدیث منزلت و رد الشمس را روایت کرده است. ابومخنف برخی حوادث واقعه کربلا را با یک واسطه از وی گزارش کرده است.

نسب

نسب او به بنی هاشم می‌رسد. پدرش علی بن ابی طالب امام اول شیعیان و مادرش ام‌ولد بود. او از خواهرش زینب(س) کوچکتر بوده است.[۱]

وی با محمد بن ابی‌سعید بن عقیل ازدواج کرد و حمیده را برای او به دنیا آورد.[۲] سپس به ازدواج سعید بن اسود بن ابی البحتری در آمد و سعید از وی برزه و خالد را صاحب شد. پس از او به عقد منذر بن عبیدة بن زبیر درآمد و از او عثمان و کَبره متولد شدند.[۳] فاطمه پس از منذر نیز زنده بود و سرانجام در سال ۱۱۷ق درگذشت.[۴][۵]

روایات

فاطمه، از پدرش[۶]، اسماء بنت عمیس[۷] ، امامه بنت ابی العاص بن ربیع[۸]،‌ام الحسن دختر علی[۹]، امام حسن(ع)[۱۰] و دیگران روایت کرده است. حارث بن کعب کوفی، عبدالرحمن بن ابی نعیم بجلی، عبیدالله بن بشیر جعفی[۱۱]، موسی جهنی[۱۲]، عیسی بن عثمان[۱۳]، ابوبصیر[۱۴] و... از او روایت کرده‌اند. روایات منقول از وی بیشتر در زمینه‌های اعتقادی[۱۵]، فقهی[۱۶] و اخلاقی[۱۷] است.

وی حدیث رد الشمس[۱۸] و منزلت[۱۹] را از اسماء بنت عمیس نقل کرده است. گفته شده است که نسائی و ابن ماجه از وی روایت کرده‌اند.[۲۰]

واقعه کربلا

فاطمه در واقعه کربلا حضور داشت و به همراه زینب(س) و دیگر اسیران به دمشق برده شد.[۲۱] در مجلس یزید، مردی از اهل شام از یزید بن معاویه درخواست کرد تا او را به کنیزی خود در آورد که با واکنش تند زینب(س) مواجه شد.[۲۲] ابومخنف این جریان را به واسطه حارث بن کعب از وی گزارش کرده است.[۲۳]

وی از حُسن برخورد نعمان بن بشیر در طول مسیر دمشق به مدینه با اسیران کربلا سخن گفته است. هنگامی که کاروان اسیران کربلا به مدینه رسید. فاطمه دختر علی به خواهرش زینب گفت: این مرد شامی(نعمان بن بشیر) در همراهی ما نیک رفتار بود، می‌خواهی چیزی به او بدهیم؟ زینب گفت: «به خدا چیزی نداریم به او بدهیم مگر زیورهایمان.» سپس آن دو دستبند و ساق بند خویش را نزد نعمان فرستادند و از او عذرخواهی کردند. اما نعمان آنها را نپذیرفت و گفت:

«اگر آنچه کردم برای دنیا بود، زیورهایتان و کمتر از آن نیز مرا خشنود می‌کرد ولی به خدا این کار را جز برای خدا و نزدیکی شما با پیمبر خدای نکردم.»[۲۴]

محلاتی در ریاحین الشریعه از عدم شهرت وی در کتب رجالی شیعه اظهار تعجب کرده است.[۲۵]

پانویس

  1. ابن جوزی، المنتظم، ج۵، ص۳۴۴.
  2. مجلسی، بحارالانوار، ج۴۲، ص۹۴.
  3. ابن سعد، الطبقات، ج۸، ص۳۴۰؛ هاشمی بغدادی، المحبر، ص۵۶-۵۷؛ نک: ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۲۵.
  4. طبری، تاریخ، ج۷، ص۱۰۷؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۷، ص۳۱۳.
  5. کحاله، اعلام النساء، ج۴، ص۸۱.
  6. طبری، تاریخ، ج۱۱، ص۶۶۷؛ ابن سعد، الطبقات، ج۸، ص۳۴۰؛ عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۳، ص۱۱.
  7. ابن عبدالبر، استیعاب، ج۳، ص۱۰۹۷-۱۰۹۸؛ عاملی، اثبات الهداة، ج۳، ۲۳۹؛ جزری، اسنی المطالب، ص۱۶۱؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۳۷، ص۲۶۳، ۲۶۸؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۵، ص۲۹.
  8. کلینی، کافی، ج۶، ص۳۷۰، عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۵، ص۲۰۱؛ مجلسی، ج۴۱، ص۱۵۹.
  9. مقریزی، امتاع الاسماع، ج۵، ص۲۹.
  10. برقی، رجال، ص۶۱.
  11. نوری، مستدرک الوسائل، ج۳، ص۲۰۷؛ کلینی، ص۲۰۷، ج۱۴، ص۲۴۹.
  12. ابن عبدالبر، استیعاب، ج۳، ص۱۰۹۷-۱۰۹۸؛ عاملی، اثبات الهداة، ج۳، ۲۳۹؛ جزری، اسنی المطالب، ص۱۶۱؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۳۷، ص۲۶۳.
  13. ابن سعد، الطبقات، ص۳۴۱
  14. مجلسی، بحارالانوار، ج۴۱، ص۱۵۹؛ عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۵، ص۲۰۱.
  15. مقریزی، امتاع الاسماع، ج۵، ص۲۹؛ عاملی، اثبات الهداة، ج۱، ص۴۱۴؛ مجلسی، بحارلانوار، ج۴۱، ص۱۷۷.
  16. نوری، مستدرک الوسائل، ج۳، ص۲۰۷، ج۱۴، ص۲۴۹.
  17. مجلسی، بحارالانوار، ج۴۱، ص۱۵۹.
  18. مقریزی، امتاع الاسماع، ج۵، ص۲۹؛ عاملی، اثبات الهداة، ج۱، ص۴۱۴؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۱، ص۱۷۷.
  19. ابن عبدالبر، استیعاب، ج۳، ص۱۰۹۷-۱۰۹۸؛ عاملی، اثبات الهداة، ج۳، ۲۳۹؛ جزری، اسنی المطالب، ص۱۶۱؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۳۷، ص۲۶۳، ۲۶۸.
  20. صالحی شامی، سبل الهدی، ج۹، ص۴۳۵.
  21. ابن اثیر، الکامل، ج۴، ص۸۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۵، ص۳۴۴؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۶، ص۱۳۳.
  22. ابن اثیر، اسدالغابه، ج۶، ص۱۳۳.
  23. ابومخنف، وقعة الطف، ص۴۸، ۲۷۱؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۶۲-۴۶۱.
  24. طبری، تاریخ، ص۴۶۲-۴۶۳؛ ابن اثیر، الکامل، ج۴، ص۸۸.
  25. محلاتی، ریاحین الشریعه، ج۳، ص۳۰۸.

منابع

  • ابن اثیر، علی بن محمد، أسدالغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق/۱۹۸۹م.
  • ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، دارصادر، بیروت، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۵م.
  • ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م.
  • ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، تحقیق: لجنة من العلماء، بیروت، دارالکتب العلمیة، ط الأولی، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
  • ابن سعد، الطبقات الکبری، تحقیق: محمد بن صامل السلمی، الطائف، مکتبة الصدیق، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۳م.
  • ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت، دارالجیل، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م.
  • ابومخنف کوفی، وقعة الطف، جامعه مدرسین، چاپ سوم، قم، ۱۴۱۷ ق.
  • برقی، احمد بن محمد، رجال البرقی، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ ق.
  • جزری، محمد بن محمد، أسنی المطالب(مناقب الاسد الغالب ممزق الکتائب و مظهر العجائب)، دارالکتب العلمیة، بیروت، ۱۴۲۶ ق
  • ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، تحقیق: عمر عبد السلام تدمری، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۱۳ق/۱۹۹۳م.
  • صالحی شامی، محمد بن یوسف، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، تحقیق: عادل احمد عبد الموجود و علی محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۳م.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمد أبوالفضل ابراهیم، دارالتراث، بیروت، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م.
  • عاملی، محمد بن حسن، إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، اعلمی، بیروت، ۱۴۲۵ ق.
  • عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، مؤسسه آل البیت علیهمالسلام قم، ۱۴۰۹ق.
  • کحاله، عمررضا، اعلام الرساله فی عالمی العرب و الاسلام، مؤسسه الرساله، بیروت، ۱۴۱۲ ق/۱۹۹۱م.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، دارالکتب الإسلامیة تهران، ۱۳۶۵ش.
  • مجلسی، بحارالأنوار، مؤسسة الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ق.
  • محلاتی، ذبیح الله، ریاحین الشریعه در ترجمه بانوان دانشمند شیعه، دارالکتب الاسلامیه، طهران.
  • مقریزی، أحمد بن علی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع، تحقیق: محمد عبدالحمید النمیسی، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۰ق/۱۹۹۹م.
  • نوری، میزرا حسین، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل البیت علیهم السلام قم، ۱۴۰۸ ق.
  • هاشمی بغدادی، محمد بن حبیب، کتاب المحبر، تحقیق ایلزة لیختن شتیتر، بیروت،‌دار لآفاق الجدیدة، بی‌تا.