عبدالله بن وال تیمی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
عبدالله بن وال تِیْمی
اطلاعات یاران امامان
نام کامل: عبدالله بن وال تِیْمی
نسب: بنی‌تیم
محل زندگی: کوفه
وفات/شهادت: سال ۶۵ هجری عین الورده
نحوه وفات/شهادت: به دست ادهم بن محرز در نبرد توابین با سپاه شام
از یاران: امیرمومنان(ع) و امام حسن(ع)
فعالیت‌های اجتماعی: از دعوت کنندگان امام حسین(ع) به کوفه، از رهبران قیام توابین

عبدالله بن وال (وائل) تَیْمی از بزرگان شیعه در کوفه، از یاران امیرمومنان(ع) و امام حسن(ع) و از سران جنبش توابین پس از واقعه کربلا که در سال ۶۵ هجری در عین الورده به شهادت رسید. در اعیان الشیعه جزء شاعران شیعه شمرده شده است.

جایگاه

عبدالله بن وال از شخصیت‌های بارز شیعه در کوفه بود که همیشه در صف مقدّم فعالیّت شیعیان قرار داشت و بخاطر خلوص نیت و فداكارى براى اهل بیت پیامبر(ص) مورد احترام شیعیان بود.[۱]

در اعیان الشیعه نام او در زمره شاعران شیعه آورده شده[۲] و ابن اثیر او را از فقها و عابدان شمرده است.[۳] وی از «بنی تیم» بود. برخی منابع نام او را عبدالله بن وائل ضبط کرده‌اند.[۴]

نقش‌های تاریخی

در دوره خلافت امام علی

شیخ مفید نام او را در زمره شیعیانی که در مدینه با امام علی(ع) برای خلافت بیعت کردند، آورده است.[۵]

پس از ماجرای حکمیت در جنگ صفین، امام علی(ع)، عبدالله بن وال را که در سنین جوانی بود، همراه عده‌ای دیگر برای مقابله با شورش خریت بن راشد به سوی بصره فرستاد. وقتی عبدالله از امام برای حضور در این میدان اجازه گرفت، امام به او فرمود:

«برو ای فرزند برادر! به خدا سوگند من امید دارم که تو از یاوران من در راه حق باشی و مرا در برابر ستمگران یاری رسانی.»[۶]
  • زمان امام حسن

در دوره کوتاه خلافت امام حسن(ع)، عبدالله بن وال جزو یاران امام حسن بود که برای جهاد با معاویه آماده شده بودند.[۷]

نامه‌رسان کوفیان به امام حسین

پس از مرگ معاویه و جانشینی یزید، وقتی کوفیان باخبر شدند امام حسین(ع) برای بیعت نکردن با یزید از مدینه خارج شده و به مکه رفته است، نامه‌هایی به وی نوشتند و ایشان را به کوفه دعوت کردند. عبدالله بن وال به همراه عبدالله بن مسمع همدانی نخستین نامه شیعیان را برای امام آوردند. آن دو، دهم رمضان سال ۶۵ق. در مکه نزد امام رسیدند.[۸]

از رهبران جنبش توابین

نوشتار اصلی: قیام توابین

بیشتر کوفیانی که به امام حسین نامه نوشته و وعده یاری داده بودند، به دلایل مختلف در واقعه کربلا حضور نیافتند. پس از شهادت امام، شیعیان کوفه از یاری نکردن امام سخت پشیمان شده، در صدد جبران کوتاهی خود برآمدند. از این رو بزرگان شیعه از جمله عبدالله بن وال گردهم آمدند و تصمیم به قیام و انتقام از قاتلان امام حسین گرفتند.

در جریان ساماندهی قیام، عبدالله به عنوان خزانه‌دار تعیین شد تا کمک‌های مالی شیعیان به قیام، نزد او جمع‌آوری شود.[۹]

پس از تشکیل سپاه توابین، سلیمان بن صرد خزاعی که رهبری قیام را به عهده داشت، عبدالله بن وال را به عنوان سومین فرمانده جنگ پس از خود (در صورت کشته شدن فرماندهان پیشین) تعیین کرد.[۱۰]

توابین در مسیر حرکت خود ابتدا به کربلا رفته، قبر امام حسین را زیارت کردند. نقل شده است که عبدالله در کنار قبر امام گفت:

« به خدا سوگند من، حسین و پدر و برادرش را بهترین شفیعان امت محمد(ص) نزد خدا در روز قیامت می‌دانم. آیا تعجب نمی‌کنید چه مصیبتی بر این امت در مورد آنان وارد شده: این امت، دو نفر از این سه (امام علی و امام حسین) را کشتند و نزدیک بود[یادداشت ۱] نفر سوم (امام حسن) را نیز بکشند.[۱۱] »

در جنگ عین الورده میان توابین و سپاه شام به فرماندهی ابن زیاد، پس از کشته شدن سلیمان بن صرد و مسیب بن نجبه و عبدالله بن سعد بن نفیل، عبدالله بن وال فرماندهی را به عهده گرفت و پرچم را بر افراشت و سپاهیان را به جهاد تشویق کرد و به مبارزه پرداخت.

شهادت

عبدالله در آخرین لحظات روز جنگ عین‌الورده به شهادت رسید. ادهم بن محرز از فرماندهان سپاه شام، عبدالله را دید که این آیه را می‌خواند: «وَ لاتَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْواتاً» ادهم از شنیدن این آیه خشمگین شد و به سوی عبدالله حمله برد و ابتدا یک دست او را قطع کرد و سپس نیزه خود را در بدن او فرو برد و او را به شهادت رساند.[۱۲]

پانویس

  1. جعفری، تشیع در مسیر تاریخ، ص۲۶۲
  2. امین، أعیان الشیعة، ج۱، ص۱۶۸
  3. ابن اثیر، الكامل في التاريخ، ج۴، ص۱۸۴
  4. سید بن طاوس، اللهوف، ص۳۳
  5. مفید، الجمل، ص۱۰۹
  6. ثقفی، الغارات، ج۱، ص۳۴۲
  7. آل یاسین، صلح الحسن(ع)، ص۹۴
  8. مفید، الإرشاد، ج۲، ص۳۶-۳۷
  9. طبری، تاریخ الأمم و الملوك، ج۵، ص۵۵۵
  10. ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۵، ص۴۸
  11. طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۵، ص۵۹۰
  12. ابن اثیر، الكامل في التاريخ، ج۴، ص۱۸۴
  1. اشاره به خنجر زدن به ران امام حسن در ساباط مدائن

منابع

  • آل ياسين‏، راضی، صلح الحسن عليه السلام‏، بیروت، اعلمى‏، ۱۴۱۲ق.
  • ابن اثير، الكامل في التاريخ‏، بیروت، دار الصادر، ۱۳۸۵ش.
  • امین، سید محسن، أعيان الشيعة، بیروت، دار التعارف‏، ۱۴۰۳ق.
  • ثقفی، ابراهيم بن محمد، الغارات‏، قم، دار الكتاب‏، ۱۴۱۰ق.
  • جعفری، حسين محمد، تشيع در مسير تاريخ‏، یازدهم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى‏، ۱۳۸۲ش.
  • ذهبی، شمس الدين، تاريخ الإسلام و وفيات المشاهير و الأعلام‏، دوم، بيروت‏، دار الكتاب العربى‏، ۱۴۰۹ق.
  • طبری، تاريخ الأمم و الملوك‏، دوم، بیروت، دار التراث‏، ۱۳۸۷ق.
  • مفید، الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، قم، كنگره شيخ مفيد، ۱۴۱۳ق.
  • مفید، الجمل و النصرة لسيد العترة في حرب البصرة، قم، كنگره شيخ مفيد، ۱۴۱۳ق.