بعلبک

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
بعلبک
اطلاعات جغرافیایی
موقعیت آسیا
کشور لبنان
اطلاعات تاریخی
ورود اسلام فتوحات زمان خلیفه دوم
پیشینه تشیع نیمه دوم قرن نخست هجری
مراکز و مؤسسات
زیارتگاه مرقد خوله دختر امام حسین(ع)، مرقد شیث نبی، مرقد الیاس نبی
حوزه علمیه حوزه علمیه الامام المنتظر • مدرسه علمیه رسول اکرم • مرکز فرهنگی امام خمینی • حوزه الزهرا(س)
شخصیت‌ها
شخصیت‌ها شیخ بهاییسید عباس موسویصبحی طفیلی


بَعْلَبَک از شهرهای لبنان است که بیش از نیمی از جمعیت آن را شیعیان تشکیل می‌دهند. مرقد خوله دختر امام حسین(ع) از اماکن مقدس این شهر است.

جغرافیا و جمعیت

نقشه لبنان.jpg

شهر بعلبک مرکز استان «بعلبک هرمل» در ۸۳ کیلومتری شمال شرقی بیروت واقع شده است. این شهر از سمت شرق و جنوب با سوریه مرز مشترک دارد.

بنا بر آخرین آمار بیش از ۱۰۰ هزار نفر در شهر بعلبک زندگی می‌کنند.[۱]

تاریخچه

در هزاره سوم قبل از میلاد این شهر محل زندگی کنعانیان بوده است. هنگامی که آرامیان وارد سوریه شدند، از اختلاط آنان با کنعانیان، فینیقی‌ها پدید آمدند.[۲] این شهر در طول تاریخ بارها مورد هجوم اقوام مختلف از جمله آشوریان، بابلیان و پارس‌ها قرار گرفته است. در اوایل سده نخست میلادی رومیان بر این شهر چیره شدند و آیین مسیحیت‌ در آن رواج یافت.[۳]

پیشینه اسلام

در زمان خلافت خلیفه دوم، بعلبک به تصرف سپاه اسلام به فرماندهی ابوعبیده جراح و خالد بن ولید درآمد.[۴] در این زمان افزون بر رومیان، بسیاری از اعراب و ایرانیان در بعلبک می‌زیستند. معاویه پس از گسترش نفوذ خود در شامات، گروهی از ایرانیان بعلبک را به انطاکیه (در ترکیه امروزی) کوچاند.[۵] با این حال تا دوره خلافت عبدالملک بن مروان ایرانیان همچنان بیشتر ساکنان شهر را تشکیل می‌دادند.[۶] در قرون بعد این سرزمین تحت حاکمیت فرمانروایان عباسی، فاطمی، سلجوقی و ایوبی قرار گرفت و در نهایت به تصرف مغولان درآمد.[۷]

پیشینه تشیع

مسیر حرکت کاروان اسیران عاشورا از کوفه به شام
صومعه راهبه
بعلبک
لبوء
حمص
حماه
شیرز
کفرطاب
معره
قنسرین
مسکنه
دوسر
رقه
دعوات
تل ابیض
حران
نصیبین
سنجار
تل اعفر
اربیل
جهینه
کجیل
وادی النخله
تکریت
مسکن
رطبه
مسیر عقیل
قطقطانه
بابل
مدائن
میادین
دیر الزور
اخیضر
قناطیر

برخی محققان پیشینه تشیع در بعلبک را نیمه دوم قرن نخست هجری می‌دانند که مردمانی از قبیله همدان (که یمنی الاصل بودند) و عبدالقیس از کوفه به بعلبک و طرابلس مهاجرت کردند. علت این مهاجرت ظلم و ستمی بود که پس از جنگ صفین و بویژه پس از شهادت امام حسن(ع) بر شیعیان روا می‌رفت.[۸][۹]

در سال ۳۵۹ق بعلبک به تصرف فاطمیون درآمد و در اذان، «حیّ علی خیر العمل» گفته شد.[۱۰]

پس از به قدرت رسیدن عثمانیان در سال ۹۲۲ق/۱۵۱۶م، حکمرانان محلی شیعی بویژه آل حرفوش در بعلبک به قدرت رسیدند. این خاندان شیعی که دوره حکومت آنان سه قرن به طول انجامید، در گسترش مذهب تشیع و سپردن منصب افتاء به عالمان شیعه بسیار کوشیدند و افزون بر آن به عمران و آبادانی شهر و رونق کشاورزی همت گماشتند. آل حرفوش با تقویت پیوند دوستی خود با حاکمان اطراف، به تدریج از سیطره دولت عثمانی درآمدند.[۱۱]

در دوره حاکمان مملوکی که بر شیعیان سخت گرفته می‌شد گروهی از شیعیان منطقه جبیل و کسروان (در غرب بعلبک) به بعلبک مهاجرت کردند.[۱۲]

وضعیت شیعیان

اماکن مقدس

مرقد خوله دختر امام حسین در بعلبک
  • مرقد خوله بنت الحسین(ع) از اماکن مقدس بعلبک است. به اعتقاد شیعیان این منطقه، دختری از امام حسین(ع) در مسیر کاروان اسیران واقعه کربلا، در این محل از دنیا رفته و دفن شده است.
  • مرقد شیث نبی در روستای نبی شیث (به زبان محلی نبی شیت) از توابع بعلبک قبری منسوب به شیث نبی، قرزند و جانشین حضرت آدم(ع) قرار دارد. این روستا، شیعه نشین است و مردم در مناسبت‌های مذهبی همچون عاشورا در این محل گردهم‌می‌آیند. شیعیان ضمن سیاهپوش کردن ساختمان مسجد و آرامگاه، در این محل به عزاداری می‌پردازند.
  • همچنین قبر الياس پیامبر، مقام حضرت إبراهيم و قبر أسباط نیز از دیگر مکان‌های مقدس در بعلبک است.[۱۳]

مراکز شیعی

لوگوی حوزه علمیه الامام المنتظر در بعلبک

شخصیت‌های شیعی

  • احمد بن مُحَسِّن بن ملّي انصاري بعلبكي (معروف به ابن ملّی انصاری) فقیه امامی اهل بعلبک متوفی ۶۹۹ق[۱۸]
  • شیخ بهایی: فقیه، محدث، حکیم و ریاضیدان. شیخ بهائی بیش از ۱۰۰ کتاب در زمینه‌های مختلف تالیف کرده است. او در سال ۹۵۳ق در بعلبک متولد شد ولی پس از مدتی به جبل عامل و سپس به ایران مهاجرت کرد.
  • شهید ثانی: وی که از فقهای بزرگ شیعه در قرن دهم هجری است، مدتی در این شهر به تدریس فقه مذاهب پنج‌گانه مشغول بود.[۱۹]
  • سید عباس موسوی: وی در شهرک نبی شیث از توابع بعلبک متولد شد و در حوزه علمیه نجف به تحصیل پرداخت و پس از بازگشت به لبنان، حوزهٔ علمیه‌ای در شهر بعلبک با نام امام منتظر تأسیس کرد.

پانویس

  1. http://baalbak.org/%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%a7%d9%82%d8%b9-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%83%d8%a7%d9%86%d9%80%d9%8a/
  2. نصرالله، تاریخ بعلبک، ج۱، ص۳۱-۳۲
  3. رفاعی، بعلبک فی التاریخ، ص۱۷-۱۹
  4. نصرالله، تاریخ بعلبک، ج۱، ص۸۰-۹۲
  5. ابن عدیم، بغیه الطلب، ج۱، ص۹۰؛ بلاذری، ص۱۷۷-۲۰۱
  6. نصرالله، تاریخ بعلبک، ج۱، ص۱۰۰
  7. نصرالله، تاریخ بعلبک، ج۱، ص۱۱۱-۱۵۰
  8. المهاجر، جعفر، شيعة لبنان والمنطلق الحقيقي لتاريخه، ص35
  9. http://www.almaaref.org/books/contentsimages/books/almaaref_alislameya/manar_alhouda/page/lesson2.htm#14
  10. امین، دائرة المعارف الاسلامیه الشیعیه، ج۸، ص۱۵۲
  11. نصرالله، تاریخ بعلبک، ج۱، ص۳۲۰-۳۲۷
  12. المهاجر، جعفر، شيعة لبنان والمنطلق الحقيقي لتاريخه، ص۱۱۵؛ گروهی از پژوهشگران، الشیعه فی لبنان...، ص۵۳
  13. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۴۵۴
  14. زندگینامه شهید سید عباس موسوی
  15. خبرگزاری حوزه
  16. پورتال مجمع جهانی اهل بیت
  17. زندگینامه شهید سید عباس موسوی
  18. سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۱۴، ص۱۰۳۱
  19. محسن أمين، أعيان الشيعة، ج‏1، ص198

منابع

  • ابن عدیم، بغیة الطلب، به کوشش سهیل زکار، دمشق، ۱۹۸۸م.
  • بلاذری، فتوح البلدان، بیروت، ۱۴۰۷ق.
  • رفاعی، قاسم، بعلبک فی التاریخ، بیروت/دمشق، ۱۴۰۴ق
  • نصرالله، حسن، تاریخ بعلبک، بیروت، ۱۴۰۴ق.
  • یاقوت حموی، معجم البلدان، بیروت، دار إحياء الثراث العربي.