مقاله قابل قبول
پیوند کم
رده ناقص
بدون جعبه اطلاعات
بدون عکس
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
استناد ناقص
شناسه ارزیابی نشده
نارسا
عدم جامعیت

ابوتراب

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

نخستین امام شیعیان
علی بن ابی‌طالب (ع)

حرم امام علی1.jpg


زندگی
یوم‌الدار، شعب ابی‌طالب، لیلة المبیت، واقعه غدیر، سال‌شمار زندگی


میراث
نهج‌البلاغه، غرر الحکم، خطبه شقشقیه، خطبهٔ بی‌الف، خطبه بی‌نقطه، حرم


فضائل
فضائل اهل‌بیت، آیه ولایت • آیه اهل‌الذکر • آیه شراء • آیه اولی‌الامر • آیه تطهیر • آیه مباهله • آیه مودت • آیه صادقین-حدیث مدینه‌العلم • حدیث رایت • حدیث سفینه • حدیث کساء • خطبه غدیر • حدیث منزلت • حدیث یوم‌الدار • حدیث ولایتسدالابوابحدیث وصایتصالح المؤمنین


یاران
عمار بن یاسر، مالک اشتر، ابوذر غفاری، عبیدالله بن ابی‌رافع، حجر بن عدی، دیگران

أبوتُراب به معنای شخص خاک آلود، از لقب‌های امام علی (ع) که از سوی پیامبر اکرم(ص) درباره او به کار برده است. درباره علت نامگذاری امام علی به این لقب دست‌کم سه روایت نقل شده است. گفته‌اند این لقب از محبوب‌ترین لقب‌های برای علی بود.بنی‌امیه این لقب را برای تحقیر امام علی به کار می‌بردند.

وجه تسمیه

«تُراب» کلمه‌ای عربی و به معنای خاک است. و ابوتراب از جهت لفظی به معنای پدر خاک است. درباره علت لقب ابوتراب به حضرت علی چند روایات در دست است:

روایت اول

عَبایَة بن رِبعی از عبدالله بن عباس پرسید: چرا پیامبر خدا به علی (ع) لقب ابوتراب داد؟

عبدالله بن عباس پاسخ داد: «به این جهت که او صاحب زمین است و حجت خدا بر اهل زمین. پس از رسول خدا بقا و آرامش زمین به وجود او بسته است و من از رسول خدا شنیدم که فرمود: «در روز قیامت، کافر پاداش و منزلت شیعه علی را می‌نگرد و می‌گوید: یا لَیتَنْی کنْتُ تُرّابیا (ای کاش من نیز وابسته به ابو تراب بودم و از شیعیانش محسوب می‌شدم)؛ و این همان گفتار خداوند است که در آیه ۴۰ سورۀ نبأ می‌فرماید: ...وَیقُولُ الْکافِرُ یا لَیتَنِی کنتُ تُرَابًا ﴿۴۰﴾ (ترجمه: و کافر گوید: «کاش من خاک بودم.»)[ نبأ–۴۰] [۱]

روایت دوم

بنا به نقل سکتواری بُسنَوی نخستین کسی که به کنیه (ابو تراب) نامیده شد علی بن ابی طالب رضی الله عنه است، این کنیه را رسول خدا(ص) به او داد، آن‌گاه که دید او بر روی زمین خوابیده و خاک بر پهلوی او نشسته است، از روی لطف و مهربانی به او فرمود: برخیز‌ ای ابوتراب. و این محبوب‌ترین القاب او به شمار می‌رفت، و از آن پس، به برکت نفس محمدی این کرامتی برای او گردید؛ زیرا خاک خبرهای گذشته و آینده تا روز قیامت را برای او باز می‌گفت. این را بفهم که رازی است بی‌پرده. [۲] امینی نیز در الغدیر همین نقل را از سکتواری آورده است.[۳]

روایت سوم

پیامبر اکرم(ص) با گروهی از یارانش در نیمه جمادی الاولی سال دوم هجری به تعقیب کاروان قریش که به سرپرستی ابوسفیان عازم شام بود، تا نقطه‌ای به نام عشیره پیش رفتند، اما اثری از کاروان قریش نیافتند. در یکی از روزها که در عشیره بودند، پیامبر بر بالین علی(ع) و عمار آمد، دید خوابیده‌اند و بر سر و صورت علی(ع) خاک نشسته است. حضرت آن دو را با مهربانی و ملاطفت بیدار کرد و خطاب به علی(ع) فرمود:ای ابوتراب (آغشته به خاک) برخیز! آیا نمی‌خواهی شقی‌ترین مردمان روی زمین را به تو خبر دهم! یکی به نام احمیر (لقب قدار بن سالف) است که ناقه صالح پیامبر را پی کرد. دیگری کسی است که شمشیر بر فرق تو می‌زند و محاسن تو را به خون سرت رنگین می‌کند.[۴]

از آن پس علی(ع) میان مسلمانان به ابوتراب معروف شد. این کنیه را حضرت علی(ع) بسیار دوست می‌داشت؛ زیرا پیامبر او را به چنین کنیه‌ای خطاب کرده بود.[۵][۶]

بنابراین ترجمه‌کردن ابوتراب به پدر خاک ترجمه دقیقی نیست و بهتر است به «خاک آلود» ترجمه شود.

در دوران بنی امیه

در دوره اموی که دشنام‌دادن به علی(ع) بر منابر تبلیغ می‌شد، کنیه ابوتراب را به قصد تحقیر آن حضرت به کار می‌بردند. در روایت است که به سهل بن سعد گفته شد که حاکم مدینه بنا دارد که تو را وادار نماید تا بر منبر، علی(ع) را سب نمایی (دشنام دهی). گفت چگونه او را سب کنم؟ گفتند او را ابو تراب نام ببری. پاسخ داد سوگند به خدا که پیامبر(ص) این اسم را برای او معین کرد.... سپس ادامه داد که به خدا سوگند که ابوتراب بهترین اسم برای علی به حساب می‌آمد.[۷] (چون پیامبر این نام را برای او انتخاب کرده بود)

جابر بن یزید جُعْفی گفت: از بنی امیه و پیروان آنها به امام سجاد (ع) شکایت کردم و گفتم: آقا ما را در هر گوشه و کنار می‌کشند و از بیخ و بن برمی‌کنند و آشکارا مولای ما امیرالمؤمنین را بر روی منبرها و مناره‌ها و بازار و کوچه‌ها لعنت می‌کنند و از او بیزاری می‌جویند تا آنجا که در مسجد پیامبر(ص) جمع می‌شوند و آشکارا علی(ع) را لعنت می‌کنند یک نفر این کار را منع نمی‌کند و اظهار ناراحتی نمی‌نماید اگر یکی از ما انکار کند همه بر او حمله می‌کنند و می‌گویند این رافضی و ابوترابی است و او را پیش فرمانروای خود می‌برند و مدعی می‌شوند که این شخص ابوتراب را به نیکی یاد کرده او را می‌زنند و زندانی می‌کنند و بعد او را می‌کشند.[۸]

پانویس

  1. مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، ص۵۱؛ صدوق، علل الشرائع، ج۱، ص۱۵۶.
  2. السکتواری، محاضرة الأوائل، ص۱۲۳.
  3. امینی، الغدیر، ج۶، ص۳۳۷ – ۳۳۸.
  4. ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱، ص۵۲۲؛ ابن شهر آشوب، مناقب، ج۳، ص۱۳۳.
  5. بَلاذُری، أنساب الأشراف، ج۲، ص:۸۹ (چاپزکار، ج۲، ص:۳۴۳).
  6. ناظم زاده، مظهر ولایت، ص۳۸.
  7. امین، اعیان الشیعه، ج۲، ص۱۰۱.
  8. مجلسی، بحارالانوار، ج۴، ص۱۰.

منابع

  • ابن اثیر، الکامل فی التاریخ.
  • ابن شهر آشوب، مناقب.
  • امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت،‌دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۸ ه ق، چاپ پنجم، تحقیق سید حسن امین.
  • امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، دار الکتاب العربی، بیروت، ۱۹۶۷م.
  • بَلاذُری، احمد بن یحیی بن جابر، کتاب جمل من انساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت،‌دار الفکر، ط الأولی، ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
  • السکتواری البسنوی، علاء الدین علی دده، محاضرة الأوائل ومسامرة الأواخر، مطبعة العامرة الشرفیة، مصر، الطبعة الاولی، ۱۳۱۱ق۔
  • صدوق، علل الشرائع.
  • صدوق، معانی الاخبار.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار.
  • ناظم زاده، سید اصغر، مظهر ولایت.