باب الساعات

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
باب الساعات
اطلاعات اوليه
تأسیس: پیش از ۶۱ق
مکان: دمشق
وقایع مرتبط: اسیران کربلا
مشخصات
مساحت: .
معماری
بازسازی: .


بابُ السّاعات یا دروازه ساعات مکانی در دمشق که اسیران کربلا را پیش از ورود به کاخ یزید مدتی در آنجا نگه داشتند. سهل ساعدی صحابی پیامبر، چگونگی ورود کاروان اسیران از دروازه ساعات به دمشق را گزارش کرده، به همین دلیل در ادبیات عاشورایی از آن یاد می‌شود.

نامگذاری

باب الساعات از ورودهای مسجد اموی دمشق بود که در بالای آن ساعت بزرگی قرار داشت و به آن باب جیرون نیز می‌گفتند.[۱] همچنین از برخی گزارش‌های روایی[۲] برمی‌آید که دروازه ورودی دمشق از سمت حلب و کوفه نیز به باب الساعات مشهور بوده[۳] و سر امام حسین(ع) را پیش از ورود به قصر یزید در آنجا نگه داشته‌اند.[۴] از آنجا که در سال ۶۱ قمری کاروان اسیران کربلارا چند ساعتی در این مکان نگه داشتند به باب الساعات مشهور شد.[۵]
البته برخی نامگذاری آن را به باب الساعات به دلیل وجود ساعتی در بالای آن دانسته‌اند.[۶] و برخی دیگر ورود کاروان اسیران را به شام از باب توماء دانسته‌اند.[۷] برخی مدعی‌اند باب الساعات همان باب توما است که از محله‌های مسیحی‌نشین دمشق است و آثاری از آن باقی مانده است.[۸]

وقایع

در باب الساعات مسجد اموی، سنگ بزرگی است که گفته می‌شود هابیل و قابیل، قربانی خود را بر آن قرار داده بودند.[۹]

از سهل ساعدی نقل شده هنگامی که کاروان اسیران کربلا را وارد دمشق می‌کردند اهالی دمشق در دروازه ساعات تجمع کرده بودند و پایکوبی و شادی می‌کردند.[۱۰] شیخ عباس قمی از کامل بهائی نقل کرده که اهل بیت امام حسین(ع) سه روز در ورودی دمشق ماندند.[۱۱]

سهل ساعدی چگونگی ورود اسیران را به شهر دمشق از دروازه ساعات گزارش کرده که سرهای بریده بر نیزه و همراه اسیران در حرکت بودند و سکینه دختر امام حسین از وی خواسته که چیزی به نیزه‌داران بدهد تا سرهای شهدا را کمی جلوتر از اسیران حرکت دهند تا نامحرمان به زنان و دختران کاروان نگاه نکنند.[۱۲] به همین دلیل در روضه‌های واقعه عاشورا از جمله روضه مجلس یزید از باب الساعات یاد می‌شود.

ادبیات و فرهنگ فارسی

دروازه ساعات در ادبیات عاشورایی به دروزاه دمشق از سمت حلب و کوفه اشاره دارد که اسیران کربلا را آنجا نگه داشتند. این واژه در ادبیات و شعر فارسی نیز کاربرد دارد.

شامیان کردند امروز ازدحام تا سر پاک حسین آید به شام
خلق را آهنگ شادی بر لب است این هیاهو از برای زینب است
شامیان چنگ و نی و دف می زنند دور زین العابدین کف می زنند
سهل را سوز از دل، آه از سرگذشت وارد دروازه ساعات گشت
تا در دروازه سرها را شکافت دید نا گه هیجده خورشید تافت [۱۳]

همچنین دروازه ساعات نام مجموعه تلویزیونی به کارگردانی سیدجواد هاشمی است.[۱۴]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ابن بطوطه، سفرنامه، ۱۳۵۹ش، ج۱، ص۹۰.
  2. رجوع کنید به: مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۴ق، ج۴۵، ص۱۲۸.
  3. رجوع کنید: بیضون، موسوعة الکربلا، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۴۱۴.
  4. رجوع کنید: بیضون، موسوعة الکربلا، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۴۱۴.
  5. محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۷۸ش، ص۱۸۸.
  6. ابن کثیر، البدایه و النهایه، دارالفکر، ج۹، ص۱۵۸.
  7. ابن اعثم، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۵، ص۱۲۹-۱۳۰.
  8. شهیدی، «باب الساعات» در دایرة المعارف تشیع، ۱۳۸۰ش، ج۳، ص۱۲؛ محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۷۸ش، ص۱۸۸.
  9. حموی، معجم البلدان، ۱۹۹۵م، ج۲، ص۴۶۴؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، دارالفکر، ج۹، ص۱۵۴.
  10. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۴ق، ج۴۵، ص۱۲۸.
  11. قمی، نفس المهموم، ۱۴۲۱ق، ص۳۹۴.
  12. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۴ق، ج۴۵، ص۱۲۸؛ خوارزمی، مقتل الحسین، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۶۸.
  13. «پایگاه اطلاع‌رسانی نخل میثم»
  14. بی‌فاصله؛ دروزاه ساعات. بازبینی ۳۰ آذر ۱۳۹۶ش.

منابع

  • ابن اعثم کوفی، احمد، الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالأضواء، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۱م.
  • ابن بطوطه، سفرنامه ابن بطوطه، ترجمه: محمدعلی موحد، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۹ش.
  • ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، بیروت، دارالفکر، بی‌تا.
  • بیضون، لبیب، موسوعة کربلا، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۲۷ق.
  • حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم البلدان، بیروت،‌ دار صادر، ۱۹۹۵م.
  • خوارزمی، موفق بن احمد، مقتل الحسین علیه‌السلام، قم، انوار الهدی، ۱۴۲۳ق.
  • قمی، شیخ عباس، نفس المهموم، نجف، المکتبة الحیدریة، ۱۴۲۱ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۴ق.
  • محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، نشر معروف، ۱۳۷۸ش.
  • شهیدی، عبدالحسین، «باب الساعات»، دایرة المعارف تشیع(ج۳)، نشر شهید سعید محبی، ۱۳۸۰ش.