مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

ملکه سبا

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
بلقیس دختر هدهاد
محل زندگی یمن
ملیت قبیله حمیر
نام‌های دیگر یلقمه
مذهب موحد
همسر بنابر قولی حضرت سلیمان

ملکه سبا تنها پادشاه زنی که قرآن از او یاد کرده است. کتب مقدس یهودیان و مسیحیان نیز از او نام برده‌اند. ملکه سبا که نامش را بلقیس دانسته‌اند در ابتدا خورشید پرست بود و پس از آشنایی با حضرت سلیمان ایمان آورده و موحد گردید. داستان اطلاع حضرت سلیمان از قوم سبأ و ملکه آن‌ها،‌ آوردن تخت سلطنت ملکه سبا در کمتر از یک چشم برهم زدن و حضور ملکه سبا در قصر حضرت سلیمان از داستان‌های قرآنی است که در نزد مسلمانان نیز شهرت دارد.

بلقیس کیست؟

بلقیس دختر هدهاد بن شراحیل[۱] از نسل سام بن نوح[۲] که او را یلقمه نیز نامیده‌اند.[۳] برخی منابع یکی از والدین او را از جنیان دانسته‌اند که البته این گفتار مخالفانی نیز دارد.[۴]

بلقیس از قبیله حمیر بود[۵] و در سرزمین یمن حکومت قدرت‌مندانه‌ای داشت[۶]و ۹ سال بر یمن حکومت کرد.[۷] او را از خردمندترین زنان دانسته‌اند.[۸] بنابر برخی از منابع او با حضرت سلیمان ازدواج کرد[۹] و بنابر برخی منابعدیگر، او با فردی غیر از سلیمان ازدواج کرد.[۱۰] ملکه سبا در ابتدا خورشید را می‌پرستید[۱۱] ولی پس از آشنایی با سلیمان به خداوند ایمان آورد.[۱۲] ملکه سبا تنها زنی بوده که قرآن از او با عنوان پادشاه یاد کرده است.[نیازمند منبع]

سلیمان و ملکه سبا

قرآن داستانی از حضرت سلیمان و بلقیس نقل می‌کند.[۱۳] حضرت سلیمان توسط هدهد از سرزمینی اطلاع یافت که یک زن بر آن حکومت کرده، صاحب نعمت فراوان بودند و خورشید را می‌پرستیدند.[۱۴] سلیمان به وسیله نامه‌ای، ملکه سبا را به توحید دعوت کرد. ملکه در جواب برای جلوگیری از آسیب رسیدن به کشورش، هدایای گران‌بهایی برای سلیمان فرستاد اما سلیمان هدایا را برگرداند.[۱۵]

ملکه برای گفتگو با سلیمان به سمت او راه افتاد و حضرت سلیمان به وسیله فردی که آگاهی به مقداری از کتاب بود، تخت ملکه را پیش از وی حاضر کرد.[۱۶] ملکه به دربار سلیمان آمد. تخت وی را که تغییراتی در آن ایجاد کرده بودند نشانش دادند و او گفت ممکن است این همان تخت او باشد. سپس او را به قصر شیشه‌ای بردند، پنداشت بر آب قدم می‌نهد،‌ پس دامن خود را بالا کشید و ساق پای او آشکار شد. در نهایت ملکه به خدای یکتا ایمان آورد.[۱۷]

منابع یهودی و مسیحی

در کتب مقدس یهودیان نیز به داستان سلیمان و ملکه سبا اشاره شده است: ملکه سبا که آوازه بسیار از حضرت سلیمان شنیده بود به نزد او آمده و سوال‌هایی را مطرح می‌کند و پاسخ‌های مناسبی از سلیمان می‌شنود.[۱۸] علاوه بر این، دیدن کاخ زیبا، خوراک شاهانه، تشریفات درباریان و مقامات، خدمت منظم خدمتکاران و ساقیان و قربانی‌هایی که در خانه خداوند تقدیم می‌شود،‌ او را مات و مبهوت کرد.[۱۹] در نهایت ملکه سبا، سلیمان و خدایش را ستایش می‌کند[۲۰] و دو طرف هدایای بسیار گران‌بهایی به یکدیگر داده و ملکه سبا به کشور خود باز می‌گردد.[۲۱]

انجیل لوقا نیز چنین به ملکه سبا، اشاره کرده است: «در روز داوری ملکه سبا برخواهد خواست و مردم این دوره و زمانه را محکوم خواهد ساخت. زیرا او با زحمت فراوان راهی دراز را پیمود تا بتواند سخنان حکیمانه سلیمان را بشنود اما شخصی برتر از سلیمان در اینجاست (و چه کم هستند آنانی که به او توجه می‌کنند».[۲۲]

مدیریت زنان

ملکه سبا تنها زنی است که قرآن از او به عنوان حاکم یاد کرده و نه تنها مذمتی بر مدیریت او ذکر نکرده بلکه تلویحا نکات مثبتی را برای او بر شمرده است.[۲۳] امروزه مقالات بسیاری در بررسی نگاه قرآن به مدیریت زنان نوشته شده که بخشی از آن‌ها به همین داستان ملکه سبا پرداخته و از این داستان برای اثبات نقش و حضور فعال زنان در جامعه استدلال شده است.[۲۴]

سلیمان و ملکه سبا در ادبیات فارسی

داستان سلیمان و ملکه سبا، بازتاب‌های بسیاری در ادبیات فارسی داشته است. برخی از شعراء، مثنوی‌های مستقلی در این زمینه نوشته‌اند. حیاتی گیلانی در قرن دهم مثنوی با عنوان «سلیمان و بلقیس» نوشت.[۲۵] احمد خان صوفی نیز در قرن دوازدهم مثنوی «بلقیس و سلیمان» را سرود.[۲۶]

علاوه بر این‌ها، افراد مختلفی در ذیل اشعار خود به داستان این دو اشاره کرده‌اند.

امام خمینی در اشعار خود چنین آورده‌:

بلقیس ‌وار گر در عشقش نمی‌زدیم ما را به بارگاه سلیمان گذر نبود.[۲۷]

نظامی نیز چنین سروده است:

تخت بلقیس جای دیوان نیست مرد آن تخت جز سلیمان نیست.[۲۸]

پانویس

  1. عوتبی صحاری، الأنساب، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۱۸۲.
  2. خطیب عمری، الروضة الفیحاء، ۱۴۲۰ق، ص۹۶.
  3. عوتبی صحاری، الأنساب، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۲۰۹.
  4. نووی، تهذیب الأسماء و اللغات، ۱۴۳۰ق،‌ ص۴۸۱.
  5. ابن صاعد اندلسی، التعریف بطبقات الأمم، ۱۳۷۶ش، ص۲۰۴.
  6. سوره نمل، آیه ۲۳.
  7. ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۶۹، ص۶۷.
  8. ابن حبیب البغدادی، المحبر،‌ دار الآفاق الجدیدة، ص۳۶۷.
  9. قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۱۲۸.
  10. ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ۱۴۲۵ق، ج۲، ص۵۴۶.
  11. سوره نمل، آیه۲۴.
  12. سوره نمل، آیات۴۴.
  13. سوره نمل، آیات ۲۰-۴۴.
  14. سوره نمل، آیه ۲۳-۲۴.
  15. سوره نمل، آیه ۲۹ و آیه ۳۶.
  16. سوره نمل، آیات ۳۸-۴۰.
  17. سوره نمل، آیات ۴۱-۴۴.
  18. کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰، آیات۱-۳.
  19. کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب۱۰، آیات ۴-۵.
  20. کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰، آیه ۹.
  21. کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰، آیات۱۰-۱۳.
  22. انجیل لوقا، باب۱۱، آیه ۳۱.
  23. ایازی، داستان سلیمان و بلقیس و استناد به آن در جهاد ابتدایی، ۱۳۹۲ش، ص۵۸.
  24. برای نمونه رجوع کنید به: روحانی منش،‌ «الگوهای مدیریت زنان در قرآن»، ۱۳۹۳ش؛ رعایی، «بلقیس اشارتی بر زن از دیدگاه قرآن»، ۱۳۷۷ش.
  25. اسماعیل‌زاده، تحقیق در مثنوی سلیمان و بلقیس حیاتی گیلانی، ۱۳۸۸ش.
  26. پشت دار، معرفی مثنوی بلقیس و سلیمان احمد خان صوفی، ۱۳۹۱ش.
  27. امام خمینی، دیوان اشعار، سلطان عشق
  28. نظامی، خمسه،‌ سایت گنجور.

منابع

  • ابن حبیب البغدادی، محمد بن حبیب، المحبر، محقق، شتیتر، ایلزه لیختن، بیروت،‌دار الآفاق الجدیدة، بی‌تا.
  • ابن صاعد اندلسی، صاعد بن احمد، التعریف بطبقات الأمم، مصحح، جمشید نژاد، غلامرضا، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب، ۱۳۷۶ش.
  • ابن عساکر، ابو القاسم علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق،‌ دار الفکر، بیروت، ۱۴۱۵ق.
  • ابن کلبی، هشام بن محمد، نسب معد و الیمن الکبیر، محقق، حسن، ناجی، لبنان، عالم الکتب، ۱۴۲۵ق.
  • اسماعیل‌زاده و دیگران، تحقیق در مثنوی سلیمان و بلقیس حیاتی گیلانی، مجله پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره ۱۲، بهار۱۳۸۸.
  • ایازی، محمد علی، داستان سلیمان و بلقیس و استناد به آن در جهاد ابتدایی،‌ مجله پژوهش‌های قرآنی،‌ سال نوزدهم، شماره اول، بهار۱۳۹۲.
  • پشت‌دار و دیگران، معرفی مثنوی بلقیس و سلیمان احمد خان صوفی، فصلنامه مطالعات شبه قاره، سال ۴، شماره۱۲، پاییز۱۳۹۱.
  • خطیب عمری، یاسین، الروضة الفیحاء فی تواریخ النساء، محقق، عبدالحکیم، حسام ریاض، لبنان،‌ مؤسسة الکتب الثقافیة، ۱۴۲۰ق.
  • رعایی، فهیمه، گلاب بخش، مریم، بلقیس اشارتی بر زن از دیدگاه قرآن، مجله حکمت سینوی،‌ شماره۴، اردیبهشت ۱۳۷۷ش.
  • ‌روحانی منش، معصومه، الگوهای مدیریت زنان در قرآن، فصلنامه تحقیقات مدیریت آموزشی،‌ سال پنجم، شماره سوم، بهار۱۳۹۳.
  • عوتبی صحاری، سلمه بن مسلم، الأنساب، مصحح، نص، محمد احسان، عمان، سلطنة عمان، وزارة التراث القومی و الثقافة، ۱۴۲۷ق.
  • قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح: موسوی جزائری، سید طیب،دار الکتاب، قم، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
  • نووی، یحیی بن شرف، تهذیب الأسماء و اللغات، مصحح، غضبان، عامر؛ مرشد، عادل، دمشق،‌دار الرسالة العالمیة، ۱۴۳۰ق.

پیوند به بیرون