مقاله قابل قبول
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
استناد ناقص

حضرت علی اکبر علیه السلام

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
امامزاده
علی
نقش فرزند امام حسین
نام علی
کنیه ابو الحسن
زادروز ۱۱ شعبان سال ۳۳ قمری
زادگاه مدینه
درگذشت ۱۰ محرم سال ۶۱ قمری
مدفن کربلا
محل زندگی مدینه
لقب(ها) اکبر
پدر امام حسین
مادر لیلا
طول عمر ۲۸
امامزادگان مشهور

علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب (۳۳-۶۱ق)، مشهور به علی‌اکبر فرزند امام سوم شیعیان. او را نخستین شهید از بنی‌هاشم در روز عاشورا و شبیه‌ترین مردم به پیامبر اسلام دانسته‌اند. قبر او در حرم امام حسین و در داخل ضریح امام حسین است.

معرفی

علی اکبر در ۱۱ شعبان سال ۳۳ق در مدینه به دنیا آمد. پدرش امام حسین(ع) و مادرش لیلی بنت ابی مرة نام دارد.[۱] گزارش‌های تاریخی، لقب وی را اکبر و کنیه‌اش را ابوالحسن نگاشته‌اند[۲] اما شیخ مفید لقب او را اصغر گفته و اکبر را لقب امام سجاد دانسته است.[۳]

در مورد برخی از جنبه‌های زندگی علی اکبر، اختلافاتی وجود دارد. برخی از نسب‌شناسان و تاریخ‌دانان، او را بزرگترین فرزند امام حسین(ع) گزارش کرده[۴] و برخی دیگر وی را کوچک‌تر از امام سجاد(ع) دانسته‌اند.[۵] همچنین در مورد ازدواج و فرزندان وی نیز اختلاف وجود دارد. برخی با استناد به عبارتی از زیارت‌نامه وی، او را صاحب همسر و فرزند می‌دانند.[۶] شیخ کلینی در فروع کافی حدیثی از امام رضا(ع) نقل کرده که حکایت از ازدواج حضرت علی اکبر(ع) با یک کنیز و داشتن فرزندی به نام حسن دارد. در مقابل گروهی از علمای انساب و محققان تصریح کرده‌اند که از وی فرزندی نمانده و نسل امام حسین(ع) تنها از طریق امام سجاد(ع) ادامه پیدا کرده است.[۷]

علی اکبر در ۱۰ محرم سال ۶۱ قمری در واقعه عاشورا به همراه پدر و بسیاری از بنی هاشم به شهادت رسید[۸] و در کنار امام حسین(ع) در کربلا به خاک سپرده شد.

سیمای ظاهری علی اکبر

بر اساس کتاب فُرسانُ الهیجاء، چهره علی اکبر با ابهت بود و چون ماه تابان می‌درخشید. به زیبایی و پاکیزگی آراسته بود. چهار شانه و میانه قامت بود. رنگی روشن و به سرخی آمیخته و چشمانی سیاه و گشاده با مژه‌هایی پرمو داشت، اندامش متناسب و معتدل و سینه و شانه‌اش پهن بود.[۹]

امام حسین(ع) او را شبیه‌ترین مردم در خلقت و آفرینش، اخلاق و صفات روحی، گفتار و آداب اجتماعی به رسول خدا(ص) معرفی می‌کرد.[۱۰]

ویژگی‌ها، فضایل و مناقب

علی اکبر به عنوان یک محدث شناخته می‌شد[۱۱] و امام حسین(ع)، وی را یادآور رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌دانست.[۱۲] وی در واقعه کربلا همراه پدرش بود و آمادگی خود را برای کشته شدن در کنار او اعلام کرد. در طی مسیر امام حسین در یکی از منزلگاه‌ها بر زین اسب به خوابی کوتاه رفت و پس از آنکه بیدار شد آیه استرجاع را بر زبان جاری کرد و بر اساس خوابی که دیده بود از کشته شدن خود و همراهانش خبر داد. علی اکبر گفت: «ای پدر! تا زمانی که بر حق هستیم از مرگ هراسی نداریم».[۱۳] امام(ع) هم در حق وی دعای خیر فرمود: خداوند بهترین اجر و پاداش فرزندی را از جانب پدر به فرزند خویش به تو عنایت فرماید.[۱۴]

با توجه به آنکه نسب مادر علی اکبر به بنی امیه می‌رسید[۱۵]، روز عاشورا به علی اکبر پیشنهاد شد که به یزید بپیوندد ولی او این پیشنهاد را رد کرد و گفت: « اِنَّ قَرابَةَ رَسولِ اللهِ اَحَقُّ اَنْ تُرعیٰ (ترجمه: رعایت خویشاوندی رسول خدا به حقیقت نزدیک‌تر است.)[۱۶] و سرانجام اولین شهید از بنی‌هاشم بود.[۱۷]

علی اکبر در روز عاشورا

نبرد حضرت علی اکبر در واقعه عاشورا. تابلوی کاشیکاری در تکیه معاون الملک

علی‌اکبر روز عاشورا اولین نفر از بنی‌هاشم بود که اجازه ورود به میدان جنگ را از امام حسین گرفت. امام حسین هنگام رفتن او، فرمود:

« اَللهمَّ اشْهَدْ عَلَی هؤُلاءِ، فَقَدْ بَرَزَ اِلَیهِمْ اَشْبَهُ النّاسِ بِرَسولِک مُحمّد خَلْقاً وَ خُلْقاً و مَنْطِقاً (ترجمه: خدایا! تو را بر این قوم شاهد می‌گیرم، در برابر اینها شخصی به رزم آمده که شبیه‌ترین مردم به رسول تو محمد در خلقت ظاهری و اخلاق باطنی و گفتار است.[۱۸][۱۹]

نیز فرمود:

« وَ کنّا اِذَا اشْتَقْنا اِلی رُؤیةِ نَبِیک نَظَرْنا اِلیهِ (ترجمه: هرگاه ما شیفته دیدار پیامبر تو می‌شدیم، به او (علی اکبر) نظر می‌انداختیم.[۲۰]

عمر بن سعد با دیدن وی در میدان جنگ از او خواست که صحنه جنگ را ترک کند تا در امان باشد. علی اکبر این پیشنهاد را رد کرد و گفت:

اَنا عَلِیُّ بْنُ الحُسَیْنِ بْنِ عَلی نَحْنُ وَ بَیْتِ اللهِ اَولیٰ بِالنَّبِی
تَاللهِ لایَحْکمُ فینا ابْنُ الدَّعِی اَضْرِبُ بِالسَّیْفِ اُحامی عَنْ اَبی
ضَرْبَ غُلامٍ هاشِمیٍّ قُرَشی[۲۱]
من علی فرزند حسین، فرزند علی هستم، به خانه خدا (کعبه) قسم، ما به پیامبر(ص) سزاوارتریم؛

سوگند به خداوند این زنازاده نمی‌تواند بر ما حکم راند، من شمشیر می‌زنم و از پدرم حمایت می‌کنم؛

آن هم شمشیر زدن نوجوانی از تبار هاشم و قریش.

و پس از آن نبرد وی شروع شد. علی اکبر پس از مقداری جنگ با سپاهیان ابن سعد نزد پدرش بازگشت. امام حسین در این دیدار، نگین انگشتر خود را به وی دادند و گفتند: «این نگین را بگیر و در دهانت بگذار، امیدوارم به زودی جدت را ملاقات کنی و آن حضرت شما را به کاسه‌ای سیراب خواهد فرمود که بعد از آن هرگز تشنگی نباشد.»[۲۲]

علی‌اکبر سپس به میدان بازگشت و نبرد خود را ادامه داد. اما شجاعتش چنان بود که اهل کوفه چندان رغبتی در قتل علی اکبر از خود نشان نمی‌دادند.[۲۳] سرانجام مُرّةُ بن مُنقذ شمشیری بر فرق علی اکبر زد و پس از آن، دیگران نیز بر او حمله‌ور شدند.[۲۴] علی اکبر در لحظات آخر گفت:‌«ای پدر! سلام بر تو باد، این جدم رسول خداست، او به جامی لبریز مرا سیراب کرد، او همی گوید: به سوی ما شتاب کن» و سپس نفسی کشید و به دیدار باقی شتافت.[۲۵]

امام حسین پس از شهادت علی اکبر به بالین فرزند آمد و خود را روی بدن وی انداخت و گونه بر گونه او نهاد،[۲۶] سپس آن قوم را نفرین کرد: « قَتَلَ اللّهُ قَوْماً قَتَلوک[۲۷] وبعد فرمود: « عَلَی الدُّنیا بَعْدَک الْعَفا؛ پس از تو‌ای پسرم! افّ بر این دنیا باد.»؛[۲۸] سپس امام(ع) مشتی از خون علی را بر گرفت و به طرف آسمان پاشید. قطره‌ای از آن روی زمین نریخت.[۲۹]

در این هنگام زینب کبری (علیهاالسلام) به همراه سایر زنان، ناله‌کنان جلو آمده[۳۰] فریاد می‌زد: «یا اخاه! یا اخاه؛ وای برادرم! وای برادرم!» و خود را بر نعش علی انداخت. امام حسین(ع) خواهرش را به سوی خیمه گاه روانه کرد و بعد به جوانان اهل بیت فرمود: «اِحْمِلوا اَخاکمْ؛ برادرتان را حمل کنید» جوانان علی را از قتلگاهش برداشتند و در برابر خیمه‌گاه بر زمین نهادند.[۳۱]


در زیارت ناحیه مقدسه قاتل حضرت علی اکبر، مورد لعن امام زمان(عج) قرار گرفته است: حَکَمَ اللَّهُ لَکَ عَلَی قَاتِلِکَ مُرَّهَ بْنِ مُنْقِذِ بْنِ النُّعْمَانِ الْعَبْدِی، (لَعَنَهُ اللَّهُ) وَ أَخْزَاهُ، وَ مَنْ شَرِکَهُ فِی قَتْلِکَ، وَ کَانُوا عَلَیکَ ظَهِیراً، أَصْلَاهُمُ اللَّهُ جَهَنَّمَ وَ ساءَتْ مَصِیراً. (ترجمه: خدا قاتل تو مرة بن منقذ بن نعمان عبدی و کسانی را که همراه او در قتل تو شرکت کردند و علیه تو تلاش نمودند لعنت کند و خوار بسازد، خدای آنان را داخل جهنم می‌کند که سرانجام بسیار بدی است.)[۳۲]

پانویس

  1. اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۸۶؛ ابی‌مخنف، وقعة الطف، ص۲۷۶؛ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص ۱۸۴.
  2. اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۸۶.
  3. شیخ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۵.
  4. تسمیة من قتل مع الحسین علیه‌السلام، ش ۸؛ ابن سعد، طبقات، ج۵، ص۲۱۱؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۴۴۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۳۶۱؛ قاموس الرجال، ج۷، ص۴۱۹ـ۴۲۰.
  5. شیخ مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۱۴؛ شیخ طوسی، رجال، ص۷۶.
  6. کامل الزیارات/۲۳۹ب ۷۹ زیارت ۱۸.
  7. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۱۱؛ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۸۴.
  8. السماوی، سلحشوران طف، ص۶۱.
  9. ، فرسان الهیجاء، ص۲۹۳ و ۲۹۴.
  10. سید بن طاوس، لهوف، ص۱۳۹/خوارزمی، مقتل الحسین، ج۲ص۳۴.
  11. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، ص۸۶.
  12. ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۱۱۴/ مثیر الاحزان، ص۶۸.
  13. مفید، الارشاد، ج۲، ص۸۲.
  14. ابی مخنف، وقعة الطف، ص۲۷۶/ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۳۰۹.
  15. ابو الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبيين، ص۸۶
  16. ترجمة الحسین ابن عساکر، ص۲۲۷.
  17. ابو الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۸۶" ابی‌مخنف، وقعة الطف، ص۲۷۶
  18. مثیر الاحزان، ص۶۸
  19. سید بن طاوس، اللهوف، ص۱۳۹.
  20. خوارزمی، مقتل الحسین، ج۲، ص۳۵: سید بن طاوس، اللهوف، ص۱۳۹.
  21. مقتل الحسین مقرم، ص۳۲۱؛ الارشاد، ج۲، ص۱۰۶.
  22. خوارزمی، مقتل الحسین، ج۲، ص۳۵.
  23. شیخ مفید، الارشاد، ص۴۵۹.
  24. مقاتل الطالبیین، ص۱۱۵؛ شیخ مفید، الارشاد، ص۴۵۹.
  25. مقاتل الطالبین؛ ص۱۱۵؛سید بن طاوس، اللهوف، ص۴۹؛مجلسی، بحارالانوار، ج ۴۵، ص۴۴.
  26. سید بن طاوس، اللهوف، ص۴.
  27. شیخ مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۰۶ /حلی، ابن نما، مثیر الاحزان، ص۲۴۷/ابی مخنف، وقعة الطف، ۲۷۸
  28. سید بن طاوس، اللهوف، ، ص۱۳۹؛ شیخ مفید، الارشاد، ص۴۵۹.
  29. مقرم، حادثه کربلا در مقتل مقرم، ص۲۵۷.
  30. حلی، ابن نما، مثیر الاحزان، ص۲۴۷/ مقتل الحسین مقرم، ج۲ ص۳۶.
  31. طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۳۳۶.
  32. اقبال الاعمال، ج۳، ص۷۴.

منابع

  • الکوفی، ابن اعثم، الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت، ‌دار الاضواء، الاولی، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۱م.
  • ابی مخنف، وقعة الطف، تحقیق محمد هادی الیوسفی الغروی، المجمع العالمی لاهل البیت، الثانیه، ۱۴۲۷ق.
  • ابن سعد، طبقات الکبری، بیروت، دار الفکر، بی تا.
  • طبری، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، ‌دار الکتب العلمیه، الثانیه، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.
  • شیخ مفید، الارشاد، ترجمه محمد باقر ساعدی، تهران، انتشارات اسلامیه، ۱۳۸۰ش.
  • شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، کنگره شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ق.
  • شیخ طوسی، اختیار معرفة الرجال.
  • قاموس الرجال.
  • اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبیین، تحقیق احمد صقر، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، الثانیه، ۱۴۰۸.
  • شیخ عباس قمی، منتهی الآمال، تحقیق ناصر باقری بیدهندی، قم، انتشارات دلیل، ۱۳۷۹ش.
  • اقبال الاعمال.
  • مقرم، حادثه کربلا در مقتل مقرم، ترجمه محمد جواد مولای نیا، قم، انتشارات جلوه کمال، سوم، ۱۳۸۷ش.
  • ابن عساکر، ترجمة الحسین.
  • خوارزمی، ابی الموید، مقتل الحسین، تحقیق محمد السماوی، قم، انوار الهدی، الاولی، ۱۴۱۸ق.
  • حلی، ابن نما، مثیر الاحزان، ترجمه علی کرمی، قم، نشر حاذق، اول، ۱۳۸۰ش.
  • حائری، محمد مهدی، معالی السبطین، بیروت، مؤسسةالنعمان، بی تا.
  • لؤلؤ و مرجان.
  • یعقوبی، احمدبن ابی واضح، تاریخ یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران، انتشارات علمی.

وفرهنگی، هشتم، ۱۳۷۸ش.

  • فرسان الهیجاء.
  • السماوی، محمدبن طاهر، ترجمه عباس جلالی، قم، انتشارات زائر، اول، ۱۳۸۱ش.
  • مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار.
  • موسوعة کلمات الامام الحسین(ع).
  • کامل الزیارات.
  • سید ابن طاوس، اللهوف، ترجمه عقیقی بخشایشی، قم، دفتر نشر نوید اسلام، پنجم، ۱۳۷۸.