ایران

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
ایران
موقعیت ایران.png
اطلاعات عمومی
دین رسمی اسلام
مساحت ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومتر مربع
پایتخت تهران
حکومت جمهوری اسلامی
جمعیت کل ۷۷٬۱۸۹٬۶۶۹
زبان رسمی فارسی
اسلام
پیشینه اسلام صدر اسلام
آمار شیعیان
تاریخ تشیع
پیشینه صدر اسلام
حکومت‌ها آل بویهصفویهقاجار و...
احزاب و گروه‌های شیعی
مراکز شیعی
مراکز علمی حوزه‌های علمیه قممشهداصفهان
زیارتگاه‌ها حرم امام رضا(ع)حرم حضرت معصومه(س) • حرم حضرت عبدالعظیمحرم شاه چراغ و...
مناطق شیعه‌نشین قممشهدتهراناصفهانشیراز • و...
شخصیت‌های شیعی

حکومت‌های ایران قبل از اسلام

نام حکومت


ماد
هخامنشی
سلوکیان
اشکانیان
ساسانیان

دورهٔ حکومت


آغاز قرن۸ ق.م - ۵۵۰ ق.م
۵۵۹ ق.م - ۳۳۰ ق.م
۳۳۰ ق.م - ۱۲۹ ق.م
۲۵۶ ق.م - ۲۲۴ م
۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.

بنیان‌گزار


دیاکو
کوروش
سلوکوس یکم
اشک یکم
اردشیر بابکان

ایران با نام رسمی جمهوری اسلامی ایران و به پایتختی تهران، کشوری با پیشینه تاریخی کهن در جنوب غربی آسیا است. اکثریت جمعیت ایران شیعیان اثناعشری‌ اند. ایران از قدیمی‌ترین مناطق شیعی است که از سده‌های نخستین اسلام، مهد تشیع بوده است. با تشکیل حکومت صفویان، اولین کشور مستقل شیعه امامیه در این سرزمین پدید آمد. وجود حرم امام رضا (ع) و امامزادگان فراوان، حوزه‌های علمیه شیعی در شهرهای مختلف، شهرهای مهم شیعه‌نشین و عالمان دینی و مراجع تقلید امامیه، از دلایل اهمیت ایران در جهان اسلام و همچنین در میان شیعیان جهان است.

جغرافیا

ایران کشوری در جنوب غربی آسیا با ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومتر مربع وسعت، و جمعیت ۷۷٬۱۸۹٬۶۶۹ نفری بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۲ ش است.[۱] پایتخت، بزرگترین شهر و مرکز سیاسی و اداری ایران، تهران است.

ایران با ۱۵ کشور همسایه خود، مرزی حدود ۸۷۵۵ کیلومتر دارد:

ورود اسلام

نوشتار اصلی: فتح ایران

در سال ۱۶ هجری و در زمان حکومت عمر بن خطاب، عرب‌های مسلمان به ایران حمله کردند و حکومت ساسانی را سرنگون کردند. درباره چگونگی مسلمان شدن ایرانیان، نظرات گوناگونی ارائه شده است که برخی اجبار را عامل اصلی معرفی کرده‌اند و برخی نزدیکی فرهنگ ایرانیان با فرهنگ اسلام را اصلی‌ترین شاخصه دانسته‌اند و برخی بر گسترش تدریجی اسلام در ایران تأکید دارند.[۲]

گسترش تشیع در ایران

گسترش تشیع در ایران تا قبل از صفویه، علل مختلفی دارد؛ از جمله:

  • سلمان فارسی صحابی معروف و از یاران خاص پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) ، ایرانی بود. گفته‌اند که او از نخستین پیروان علی(ع) بوده است. وی مدتی حاکم مدائن (که مرکز ساسانیان بود) شد.[۳] اکثر مردم مدائن و مسافرانی که به این شهر رفت‌وآمد داشتند، ایرانی بودند، ملاقات سلمان با آنها موجب شد که نخستین بنای تشیع در این دو شهر پی‌ریزی گردد و سپس به شهرهای دیگر ایران سرایت نماید.
  • در یمن نیز ایرانیانی وجود داشتند که متمایل به اهل بیت بودند که علت آن ورود اسلام به یمن توسط حضرت علی(ع) و در زمان حیات رسول الله(ص) بود و اهل یمن از همان زمان با حضرت علی(ع) آشنا شدند. در آن زمان جنوب خلیج فارس تا یمن تحت نفوذ ایران بود.[۴]
  • تبعیض‌هایی که از ابتدای ورود اسلام بین عرب و عجم از سوی خلفا و فرمانروایان عرب ایجاد شد موجب آزردگی خاطر ایرانیان گردید. اما وقتی حضرت علی(ع) به حکومت رسید، اعلام کرد که بین عرب و عجم تفاوتی نیست و عرب هیچ گونه فضلی بر عجم ندارد. همچنین تحریم ورود ایرانیان به مدینه، مرکز خلافت را لغو نمود. این موارد باعث شد تا ایرانیان به حضرت علی (ع) گرایش پیدا کنند.[۵] همچنانکه امام سجاد (ع) با خریدن و آزاد کردن تعداد زیادی از بردگان و بندگان غیر عرب، جمعیت زیادی از موالیان (که بسیاری از آنان ایرانی بودند) در مدینه ایجاد کرد که محب اهل بیت(ع) بودند.[۶]
آمار شیعیان ایران در عصر حاضر[۷]
جمعیت کل جمعیت مسلمانان جمعیت شیعیان درصد شیعیان منبع سال
۶۵.۸۶۵.۳۰۲ ۹۵ درصد دائرةالمعارف امام حسین(ع) ۲۰۰۰
۶۶.۴۲۹.۲۸۴ ۶۵.۱۰۰.۶۹۸ ۵۹.۱۲۲.۰۶۲ ۸۹ درصد سازمان CIA ۲۰۰۷
۶۹.۵۰۰.۰۰۰ بیش از ۹۸ درصد ۶۱.۹۲۴.۵۰۰ ۸۹ درصد مجمع جهانی اهلبیت(ع) ۲۰۰۸
۷۳.۷۷۷.۰۰۰ ۶۶ تا ۷۱ میلیون ۹۵ - ۹۰ درصد انجمن دین و زندگی اجتماعی «مؤسسه PEW» ۲۰۰۹
  • امام علی (ع) پس از به خلافت رسیدن، مرکز حکومت خود را از مدینه به کوفه تغییر داد[۸] که این مورد را می توان از عوامل مهم گرایش ایرانیان به تشیع و اهل بیت (ع) دانست.
  • شهادت امام حسین(ع) نیز از عوامل مهم گرایش ایرانیان به مکتب اهل بیت(ع) و شیعه بود. پس از شهادت امام حسین(ع) دو قرائت از اسلام به وجود آمد: اسلام یزیدی و اسلام حسینی. بنی امیه با آن سابقه ظلم‌ها و اعمال تبعیض‌ها نمی‌توانست در قلوب ایرانیان جایی داشته باشد و به صورت طبیعی ایرانیان به سوی امام حسین(ع) و اهل بیت(ع) گرایش پیدا کردند و بعدها در سقوط بنی امیه بیشترین کمک‌ها را نمودند. زیرا بنی عباس با شعار حمایت از آل محمد(ص) قیام کردند. اما بعد معلوم شد که این جریان نیز با جریان اهل بیت فاصله دارد.[۹]
  • حضور برخی از شاگردان امام جعفر صادق(ع) و سایر ائمه(ع) در ایران و دعوت ایشان به مکتب اهل بیت(ع) باعث آشنایی بیشتر ایرانیان با مذهب اهل بیت گردید. به‌طوری که چندین شهر مانند قم، ری، سبزوار و اهواز در عصر ائمه، اکثریت قریب به اتفاق آنان شیعی‌مذهب بودند.
  • از دیگر عوامل مهم، هجرت بسیاری از امام زادگان به جهت ظلم خلفای ستمگر اموی و عباسی به ایران بود. این افراد برای مخفی‌شدن در سراسر ایران پراکنده شدند. حضور حضرت معصومه(س) در قم، علی بن موسی(ع) معروف به شاه چراغ در شیراز و حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) در ری، از دلایل مهم روی آوری مردم ایران به سمت تشیع است.
  • آمدن امام رضا(ع) به خراسان در زمان حکومت مأمون خلیفه عباسی نیز به افزایش گرایش اهل‌بیتی و تشیع ایرانیان بسیار تأثیرگزار بود. یکی از دلایلی که مأمون می‌خواست امام رضا(ع) را ولیعهد کند، مقابله با عرب‌هایی بود که از برادرش امین حمایت می‌کردند. تحلیل وی این بود که با ولایت‌عهدی امام رضا(ع) هم ایرانیان شیعی را به سوی خود جذب خواهد کرد و هم شیعیان عرب؛ و این باعث تقویت قدرت وی و ضعف امین خواهد شد.
  • آل بویه حکومتی شیعی بود که سهم بسزایی در آشکارسازی شیعه در ایران نمود.
  • در دوره ایلخانان، حضور علامه حلی به مدت ۱۰ سال در ایران و آزادی وی در بیان احکام و مهارت او در فقه و کلام و نیز تلاش‌های خواجه نصیر الدین طوسی عامل دیگری در این زمینه است.

حکومت‌های مهم شیعی

حکومت‌های ایران پس از اسلام

نام حکومت


طاهریان
صفاریان
علویان طبرستان
سامانیان
زیاریان
آل بویه
غزنویان
سلجوقیان
خوارزمشاهیان
ایلخانان
تیموریان
صفویان
افشار
زند
قاجار
پهلوی
جمهوری اسلامی

دورهٔ حکومت


۲۰۵ - ۲۵۹ ه‍.ق
۲۴۷ - ۲۸۷ ه‍.ق
۲۵۰ - ۳۱۶ ه‍.ق
۲۶۱ - ۳۸۹ ه‍.ق
۳۱۵ - ۴۶۲ ه‍.ق
۳۲۰ - ۴۴۰ ه‍.ق
۳۸۸ - ۵۵۵ ه‍.ق
۴۲۹ - ۵۹۰ ه‍.ق
۴۷۰ - ۶۱۷ ه‍.ق
۶۵۴ - ۷۳۶ ه‍.ق
۷۷۱ - ۹۰۳ ه‍.ق
۹۰۷ - ۱۱۳۵ ه‍.ق
۱۱۴۸ - ۱۱۶۱ ه‍.ق
۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه‍.ق
۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه‍.ق
۱۳۴۵ ه‍.ق - ۱۳۰۴ ه‍.ش
۱۳۵۷ ه‍.ش

بنیان‌گذار


طاهر ذوالیمینین
یعقوب لیث
داعی کبیر
نصر اول
مرداویج پسر زیار
عمادالدوله علی
سلطان محمود
طغرل بیک
انوشتکین غرجه
هولاکو خان
تیمور گورکانی
شاه اسماعیل اول
نادرشاه
کریم خان زند
آقامحمدخان
رضا شاه
امام خمینی

علویان طبرستان

نوشتار اصلی: علویان (طبرستان)

تاریخ تأسیس حکومت علویان در طبرستان به سال ۲۵۰ هجری قمری برمی‎گردد. حکومت علویان در طبرستان توسط زیدیان شکل گرفت. علویان تا پیش از قرن ۴ هجری قمری برای حفظ قدرت خود با دولت‎ طاهریان و سامانیان پیکار می‎کردند و گاه شکست خورده اما پس از مدتی مناطق از دست داده خود را پس می‎گرفتند. اما آنان از قرن چهارم به بعد با حکومت آل بویه مصادف شده و اقتدار خود را از دست دادند؛ از این رو، گرچه حکومت آنان تا قرن دهم ادامه یافت، اما دیگر نتوانست به‌عنوان دولتی مستقل حکومت کند. پیدایش حکومت علویان طبرستان، منجر به اسلام آوردن ساکنان مناطق شمالی ایران شد.

آل بویه

نوشتار اصلی: آل بویه

آل بویه (۳۲۲-۴۴۸ق) حکومتی شیعی‌مذهب بود که در اوایل قرن چهارم از شمال ایران سربرآوردند و در حدود یک قرن و نیم بر بخش بزرگی از ایران و عراق و جزیره تا مرزهای شمالی شام فرمان راندند. این حکومت، گرچه بغداد مرکز خلافت عباسیان را تسخیر کردند و خلیفه وقت، المستکفی بالله را سرنگون کردند؛ اما به عللی خلافت عباسیان را سرنگون نکردند و شخصی دیگر از خاندان عباسیان با نام المطیع بالله را به عنوان خلیفه عباسی بر سر خلافت نشاندند. در عصر آل بویه تبلیغ مکتب اهل بیت(ع) بیش از پیش فراهم شد و کتب مهم شیعی مثل تهذیب، استبصار، کافی و من لایحضره الفقیه در این زمان تألیف شد. بزرگانی چون شیخ صدوق، شیخ مفید، شیخ طوسی، سید مرتضی و سید رضی توانستند در این عصر اسلام شیعی را به مردم معرفی نمایند.

صفویه

نوشتار اصلی: صفویان

تأسیس حکومت صفویه و اعلام تشیع به عنوان مذهب رسمی و حضور و دعوت از علمای شیعه از سراسر جهان اسلام باعث شکل‌گیری دولتی شیعی‌مذهب و مقتدر در ایران شد. این موارد سبب شد تا در عصر صفویه پس از طی ۱۰ قرن، اسلام شیعی به صورت یک مکتب و مذهب فراگیر در این کشور معرفی شود.

جمهوری اسلامی

در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ شمسی مردم ایران به رهبری امام خمینی علیه سلطنت پهلوی قیام کردند و نظام سیاسی جدیدی با قالب جمهوری و محتوای اسلامی جایگزین نظام سلطنتی کردند. رهبر و مبدع این نظام سیاسی امام خمینی بود و در همه‌پرسی ۱۲ فروردین ۱۳۵۸، با شرکت ۹۸.۲% کل واجدین شرایط رأی دادن، که بیش از ۹۷% آنان به جمهوری اسلامی رأی دادند، رسمیت یافت.

شهرهای شیعی

قم

نوشتار اصلی: قم

قم مهم‌ترین شهر مذهبی ایران و از پایگاه‌های تشیع است. ورود اشعریان به قم باعث آبادانی آن گردید و از آنجا که آنان گرایش به اهل بیت داشتند، شهر قم از همان ابتدای تأسیس با تفکر شیعی درآمیخت. مهاجرت حضرت معصومه(س) و دفن وی در قم و به دنبال آن، مهاجرت دیگر امامزادگان و سادات، این شهر را به پایگاه تشیع تبدیل کرد. تأسیس حوزه علمیه در این شهر بر شهرت شیعی آن افزود. امروزه می‌توان این شهر را بزرگترین پایگاه تشیع در جهان نامید که از آن، معارف شیعی به نقاط مختلف جهان گسترده می‌شود.

مشهد

نوشتار اصلی: مشهد

مشهد شهری در شمال شرق ایران و مرکز استان خراسان رضوی است. این شهر به علت وجود حرم امام رضا(ع) و حوزه علمیه مهمی که در این شهر است، از مراکز مهم تشیع در ایران به حساب می‌آید. این شهر مرکز حکومت افشاریه بوده است.

شیراز

نوشتار اصلی: شیراز

شیراز از شهرهای کشور ایران است و به دلیل وجود مرقد احمد بن موسی(ع) معروف به شاهچراغ، برادر امام رضا(ع) در این شهر، نزد شیعیان ایران اهمیت دارد. شیراز محل حکومت سلسله زندیه بوده و آثار تاریخی فراوانی را از آن دوران در خود به یادگار دارد. مقبره سعدی و حافظ دو شاعر برجسته فارسی زبان در این شهر قرار دارند.

مراکز زیارتی

برخی امامزادگان ایران
نام امامزاده ازنسل امام شهر، استان
علی بن محمد باقر(ع)(مشهد اردهال) امام باقر(ع) اصفهان-کاشان
عبدالعظیم حسنی (حرم حضرت عبدالعظیم) امام حسن مجتبی(ع) ری
حمزه بن موسی(ع) امام کاظم(ع) تهران-ری
حسین بن موسی بن جعفر(ع)(علاءالدین حسین) امام کاظم(ع) فارس-شیراز
محمد بن موسی بن جعفر(ع) (سیدمیرمحمد) امام کاظم(ع) فارس-شیراز
امامزاده حسین امام رضا(ع) قزوین
موسی بن محمد(موسی مبرقع) امام جواد(ع) قم
علی بن جعفر(ع) امام صادق(ع) قم
حکیمه دختر امام کاظم امام کاظم(ع) کهکیلویه و بویراحمد-گچساران
اسحاق بن موسی(ع) امام کاظم(ع) مرکزی-ساوه
امامزاده شاهرضا امام کاظم(ع) اصفهان-شهرضا
علی زین العابدین(درب امام) امام صادق(ع) اصفهان
امامزاده زینبیه امام کاظم(ع) اصفهان
امامزاده جعفرامزاده(شاه کرم) امام رضا(ع) اصفهان
احمد بن موسی مبرقع(میراحمد) امام جواد(ع) اصفهان-کاشان
آقاعلی عباس امام کاظم(ع) اصفهان-کاشان
هلال بن علی امام صادق(ع) اصفهان-آران و بیدگل
امامزاده داود امام مجتبی(ع) تهران-کوه‌های کن
امامزاده صالح امام سجاد(ع) تهران-تجریش
محمد بن محمد بن زید(ع)(امامزاده محروق) امام سجاد(ع) خراسان رضوی-نیشابور
حسین بن موسی امام کاظم(ع) خراسان جنوبی-طبس
امامزاده عبدالله امام سجاد(ع) خوزستان-شوشتر
امامزاده محمد بن موسی امام کاظم(ع) خوزستان-دزفول
محمد بن زید بن علی(ع) امام سجاد(ع) خوزستان-شوشتر
سیدبهاءالدین محمد امام کاظم(ع) چهارمحال وبختیاری-شیخ شبان
حسن بن حسین بن اسحاق امام حسن مجتبی(ع) لرستان-الیگودرز
علی بن حمزه امام کاظم(ع) فارس-شیراز
امامزاده اسماعیل حضرت علی(ع)،حضرت عباس(ع) فارس-فسا
محمد بن حسن(آقامشهید) امام کاظم(ع) فارس-فراشبند
جعفر بن علی(امامزاده جعفر) امام صادق(ع) یزد
امامزاده یحیی امام کاظم(ع) سمنان
علی بن جعفر امام صادق(ع) سمنان
عبیدالله بن موسی(کوسه هجیج) امام کاظم(ع) کرمانشاه-روستای هجیج
جلال الدین اشرف امام مجتبی(ع) گیلان-آستانه اشرفیه
امامزاده هاشم حضرت علی(ع)، محمد بن حنفیه گیلان-رشت
امامزاده هاشم امام مجتبی(ع) مازندران-آمل
سید سلطان محمد(پیرچوگان) امام کاظم(ع) هرمزگان-رودان
شاهزاده حسین امام هادی(ع) همدان
امامزاده محسن(امامزاده کوه) امام حسن مجتبی(ع) همدان
امامزاده عبدالله امام کاظم(ع) همدان

حرم امام رضا

نوشتار اصلی: حرم امام رضا(ع)

پس از شهادت امام رضا(ع) توسط مأمون[۱۰]، مأمون، او را در خانه حمید بن قحطبه طائی (بقعه هارونیه) در روستای سناباد دفن کرد.[۱۱] امروزه حرم رضوی، در ایران و در شهر مشهد مقدس واقع است.

حرم حضرت معصومه

نوشتار اصلی: حرم حضرت معصومه

حضرت فاطمه معصومه(س) در ۲۰۱ق/۸۱۶م، یک سال پس از ورود امام رضا(ع) به مرو، عزم خراسان کرد و چون به ساوه رسید، بیمار شد. موسی بن خزرج از اشعریان مقیم قم به ساوه رفت و ایشان را به قم آورد و در سرای خویش منزل داد. پس از مدت کوتاهی حضرت معصومه(س) وفات یافت و در محلی موسوم به باغ بابلان که اکنون روضه اوست به خاک سپرده شد. نخستین قبه بر قبر وی توسط زینب از زنان علویه ساخته شد و این بنا در زمان صفویه شکوه و جلالی یافت. نخستین ضریح مرقد، ساخته شاه طهماسب اول است. امروزه کلیه امور آستانه طبق اساسنامه مصوب، با تولیت آستانه است.

حرم حضرت عبدالعظیم

نوشتار اصلی: حرم حضرت عبدالعظیم

بنابر نقلی رحلت عبدالعظیم حسنی در ۱۵ شوال سال ۲۵۲ق و در زمان امام هادی(ع) بوده است.[۱۲] آن چه درباره چگونگی رحلت عبدالعظیم حسنی آمده است، دو قول مرگ طبیعی و شهادت او را روایت کرده‌اند.[۱۳] بنا بر نقل محدث نوری، فردی از شیعیان، رسول اکرم(ص) را در عالم رؤیا زیارت می‌کند که به او می‌فرماید: فردا یکی از اولاد من در باغ سیب در منزل عبدالجبار بن عبدالوهاب رازی تشییع و دفن خواهد شد. وی آن باغ را خرید و وقف عبدالعظیم و دیگر شیعیان کرد که در آن دفن شوند.[۱۴] به همین علت، آرامگاه وی به «مسجد شجره» یا «مزار نزدیک درخت» معروف است.[۱۵] شیخ صدوق در باب زیارت مرقد وی، روایتی را نقل می‌کند که فردی از اهالی ری بر امام علی النقی(ع) وارد شد و گفت: به زیارت حضرت سیدالشهداء(ع) مشرف شدم. امام(ع) فرمود: ثواب زیارت قبر عبدالعظیم که نزد شماست مانند کسی است که قبر حسین بن علی(ع) را زیارت کرده است.[۱۶]

حرم حضرت احمد بن موسی

بنابر نقلی پس از شهادت امام رضا(ع)، برادرش احمد به همراه نزدیکان خود راهی شیراز شد و در آنجا در جریان جنگ به شهادت رسید.[۱۷] قبر احمد بن موسی تا سیصد سال مخفی بود تا آنکه در زمان عضدالدوله دیلمی (۳۷۲۳۳۸ق) [۱۸] و بنا بر قولی دیگر در زمان امیر مقرب‌الدین از وزرا و نزدیکان اتابک ابوبکر (۶۵۸۶۵۳ق) [۱۹] آشکار شد. جنازه او را از روی انگشتر وی که نگینش به عبارت العزّه لله احمد بن موسی منقوش بود، شناختند.[۲۰]

حوزه‌های علمیه

حوزه علمیه قم حوزه علمیه قم از مهمترین حوزه‌های علمیه شیعیان است که در نیمه نخست قرن دوم قمری تأسیس شد مهاجرت اشعریان در تأسیس آن تأثیرگذار بود. حوزه علمیه قم در قرن سوم و چهارم رونق فراوان یافت، اما با رونق حوزه‌های ری و بغداد در قرن پنجم، از شکوه آن کاسته شد. با حمله مغولان در سال ۶۲۱ حوزه قم روی به زوال نهاد. با ورود شیخ عبدالکریم حائری در سال ۱۳۰۰ش به قم حوزه علمیه جدیدی در قم تأسیس شد، با مهاجرت بروجردی، حوزه قم هم طراز معتبرترین حوزه آن عصر، یعنی حوزه نجف شد. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران حوزه علمیه قم سامان بیشتری یافت. امروزه طلاب بسیاری از سراسر جهان در حوزه علمیه قم اشتغال به تحصیل دارند.
حوزه علمیه اصفهان حوزه علمیه اصفهان پس از رسمی شدن مذهب تشیع در دوره صفویه در ایران و انتقال پایتخت به اصفهان شکل گرفت. عالمانی چون میرزاعبداللّه افندی، شیخ بهائی، محمد باقر سبزواری، محمد تقی مجلسی، محمدباقر مجلسی، آقاجمال خوانساری، آقاحسین خوانساری، سید ابوالحسن اصفهانی در این حوزه رشد و پرورش یافته‌اند.
حوزه علمیه ری حوزه علمیه ری در نیمه دوم قرن سوم هجری در زمان مهاجرت علویان شکل گرفت. محمد بن یعقوب کلینی، شیخ صدوق، ابن قبه رازی، و ابوالفتوح رازی از علمای به نام حوزه علمیه ری بودند.
حوزه علمیه مشهد پس از حوزه علمیه قم، دومین مرکز حوزوی ایران است و هم اکنون بیش از چهل درس خارج و چهارصد درس سطوح عالی در آن برقرار است. مدیریت تمامی مدارس علمیۀ استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی و خراسان شمالی با این حوزه است.
حوزه علمیه تهران در زمان آقامحمد خان قاجار تأسیس شد. حوزه تهران حلقه واسط میان حوزه‌های اصلی آن عصر مانند نجف، کربلا، اصفهان و حوزه‌های فرعی شهرستانهای ایران بود. محمد حسن آشتیانی، حاج ملا علی کنی، شیخ فضل الله نوری، محمد تقی آملی، سید احمد خوانساری، محمد مهدی الهی قمشه ای و ابوالحسن شعرانی از علمای مشهور حوزه علمیه تهران بودند. حوزه علمیه تهران در مسائل سیاسی مثل نهضت تنباکو، جنبش مشروطه خواهی، مبارزه با اقدامات دین ستیزانه رضاشاه، نهضت ملی شدن نفت، قیام پانزده خرداد و انقلاب اسلامی ایران نیز فعال بود. متاخرترین مرجع تقلید ساکن تهران آقا مجتبی تهرانی بود.

پانویس

  1. مرکز آمار ایران
  2. به طور مثال نگاه کنید به اسلام اجباری ایرانیان و اختلاف نظر دکتر زرین‌کوب و شهید مطهری درباره نحوه ورود اسلام به ایران و بررسی ورود اسلام به ایران
  3. مدنی، الدرجات الرفیعه فی طبقات الشیعه، ص۲۱۵
  4. طبری، ج۲، ص ۲۵۵-۲۵۷؛ ابن هشام، ج۱ص ۷۱-۷۲؛ ابن سعد، ج۱، ص۲۶۰؛ مسعودی، التنبیه و الاشراف، ۲۵۹
  5. برای نمونه، نگاه کنید به: امام علی و ایرانیان
  6. نگاه کنید به سیدالاهل، زندگانی زین العابدین (ع)، ص ۵۵
  7. آمارهای موجود از شیعیان ايران
  8. دينورى‌، ابوحنيفه‌، الاخبار الطوال‌، ص ۱۴۳.
  9. ر.ک مدخل عباسیان
  10. المفید، الارشاد، ص۴۶۴.
  11. المفید، الارشاد، ص۴۶۴.
  12. الذریعه، ج۷، ص۲۹۰.
  13. رجال نجاشی، ص۲۴۸ و المنتخب، ص۸.
  14. خاتمه مستدرک، ج۴، ۴۰۵.
  15. عمده الطالب، ص۹۴. بر آستان کرامت، ص۱۲.
  16. ثواب الاعمال، ص۹۹.
  17. شوشتری، تحفه العالم، ص۲۸.
  18. مجد الاشرف، آثار الاحمدیه، ص۲ – ۸.
  19. فرصت شیرازی، آثار العجم، ص۴۴۵.
  20. زرکوب شیرازی، شیراز نامه، ص۵۹. مجد الاشرف، آثار الاحمدیه. جنید شیرازی، شدّ الازار فی حظ الاوزار عن زوار المزار، ص۲۸۹.

منابع

  • المفید، محمد بن محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم: سعید بن جبیر، ۱۴۲۸ق.
  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت،‌دار الاضواء، ۱۴۰۳ق.
  • بحرالعلوم، سید جعفر، تحفه العالم فی شرح خطبه المعالم، مکتبه صادق، چاپ دوم، تهران، ۱۴۰۱ق.
  • مجد الاشرف، آثار الاحمدیه

فرصت شیرازی، آثار العجم

  • نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۶ق.
  • طریحی، فخرالدین، المنتخب فی جمع المراثی و الخطب، نجف، بی‌نا، ۱۳۶۹ق.
  • نوری، میرزا حسین، خاتمه مستدرک الوسائل، قم، آل البیت، ۱۴۱۵ق.
  • بر آستان کرامت (زیارتنامه و زندگینامه حضرت عبدالعظیم و امامزادگان مجاور)، دارالحدیث، ۱۳۹۲.
  • صدوق، محمد بن علی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، قم، الشریف الرضی، ۱۳۶۸ش.
  • زرکوب شیرازی، شیراز نامه
  • جنید شیرازی، شدّ الازار فی حظ الاوزار عن زوار المزار
  • مدنی، علیخان بن احمد، الدرجات الرفیعة فی طبقات الشیعة، مقدمه نویس: محمد صادق بحر العلوم،موسسه الوفاء، بیروت.
  • طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک
  • ابن هشام، السیرة النبویة
  • ابن سعد، الطبقات الکبری،
  • مسعودی، التنبیه و الاشراف،
  • سيد الاهل، عبدالعزيز، زندگانى زين العابدين، ترجمه حسين وجدانى، چاپ سوم، تهران، انتشارات مجله ماه نو
  • دينورى‌، ابوحنيفه‌؛ الاخبار الطوال‌؛ قم‌: منشورات الشريف الرضى‌، بى‌تا.