خولی بن یزید اصبحی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
خولی بن یزید
مشخصات فردی
نام کامل خولی بن یزید اصبحی ایادی دارمی
محل زندگی کوفه
نسب/قبیله قبیله حمیر
درگذشت ۶۶ ق • کوفه
نحوه درگذشت به دست یاران مختار ثقفی
نقش در واقعه کربلا
اقدامات نقش داشتن در شهادت امام حسین(ع)عثمانجعفر از فرزندان حضرت علی(ع)
انگیزه از تیراندازان لشکر عمر بن سعد
نقش‌های برجسته حامل سر امام حسین (ع) نزد ابن زیاد

خولی بن یزید اصبحی ایادی دارمی(کشته شده در ۶۶ ق)، از لشکریان عمر بن سعد در واقعه کربلا است که روز عاشورا در شهادت امام حسین(ع)، عثمان بن علی(ع) و جعفر بن علی(ع) نقش داشت. پس از شهادت امام حسین(ع) به دستور عمر بن سعد، به همراه حمید بن مسلم ازدی سر امام حسین(ع) را نزد ابن زیاد بردند، اما چون شبانگاه قصر بسته بود، خولی آن را با خود به منزل برد که این امر اعتراض همسرش را در پی داشت. این واقعه در سوگواری شیعیان و در روضه تنور خولی نقل می‌شود. در برخی منابع، بریدن سر امام حسین(ع) به وی نسبت داده شده است. وی در ۶۶ ق در قیام مختار کشته شد.

زندگی‌نامه

از تاریخ ولادت و زندگانی خولی تا پیش از واقعه کربلا اطلاعی در دست نیست. پدرش یزید اصبحی از قبیله حمیر است.[۱] نام او در واقعه عاشورا آمده و از قاتلان حسین(ع) شمرده شده است.[۲] نوار بنت مالک[۳] یا عیوف[۴] همسر وی بود، هنگامی که خولی سر امام را به خانه آورد او را سرزنش کرد. همچنین مخفیگاه او را به یاران مختار نشان داد.[۵] طبری نوار بنت مالک را از بنی‌اسد دانسته است و به همسر دیگر وی از حضرمیان نیز اشاره کرده است.[۶]

روز عاشورا

خولی در واقعه کربلا از سپاهیان عمر بن سعد بود که شهادت عثمان بن علی(ع) را به او نسبت داده‌اند.[۷] او روز عاشورا تیری به سمت عثمان بن علی انداخت، سپس مردی از بنی دارم او را به شهادت رساند.[۸] در زیارت ناحیه مقدسه غیر مشهوره به عنوان پرتاب کننده تیر به سوی عثمان بن علی لعن شده است.[۹]

او تیر دیگری به سمت جعفر بن علی پرتاب کرد که به شقیقه یا چشم او اصابت کرد. برخی منابع شهادت جعفر بن علی را نیز به او نسبت داده‌اند.[۱۰] اما در منابع دیگر، شهادت جعفر بن علی به هانی بن ثبیت حضرمی نسبت داده شده است.[۱۱]

خولی، در شهادت امام حسین(ع) نیز نقش داشت.[۱۲] او به تحریک شمر بن ذی الجوشن و یا سنان، خواست سر او را از تن جدا کند، اما لرزشی بر دست و پایش افتاد و نتوانست چنین کند. سنان خود سر حسین(ع) را برید و آن را به خولی داد.[۱۳]

منابع تاریخی و جز آن، بریدن سر امام حسین(ع) را به خولی[۱۴]، سنان بن انس[۱۵] شمر بن ذی الجوشن[۱۶] و شبل بن یزید(برادر خولی)[۱۷] نسبت داده‌اند.

پس از عاشورا

خولی، از حاملان سرهای شهدای کربلا به سمت ابن زیاد بود[۱۸] عمر بن سعد سر حسین بن علی(ع) را به خولی و حمید بن مسلم سپرد تا به کوفه و نزد عبیدالله ببرند. خولی شبانگاه به کوفه رسید و چون قصر بسته بود، سر را به خانه برد و آن را زیر تشتی قرار داد.[۱۹] و به همسرش گفت:

«من برای تو چیزی آورده‌ام که همیشه، بی‌نیار خواهیم بود. این سر حسین است که در خانه تو است.

همسرش گفت: وای بر تو مردم سیم و زر آورده‌اند و تو سر فرزند رسول الله(ص) را آوردی. بخدا سوگند هرگز سر من با سر تو در یک خانه جمع نخواهد شد.[۲۰]

در بین مردم مشهور است که خولی، سر امام را در تنور خانه‌اش پنهان کرد. از این رو روضه‌ای در دهه دوم و سوم محرم خوانده می‌شود که به روضه تنور خولی معروف است.

مرگ

مختار، ابوعمره، معاذ بن هانی کندی و معبد بن سلمه حضرمی را به سراغ خولی فرستاد.[۲۱] خولی در چاه مستراح خانه‌اش پنهان شد. ماموران مختار از همسر خولی محل اختفای او را جویا شدند و وی که از خولی دل خوشی نداشت به مخفیگاه وی اشاره کرد. یاران مختار او را بیرون کشیدند و به نزد مختار بردند. به دستور مختار، او را نزدیک خانه‌اش به قتل رسانند و جسدش را سوزانند.[۲۲] که جز خاکستر از آن چیزی باقی نماند.[۲۳]

پانویس

  1. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۹۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۶.
  2. طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۶۸؛ ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۲۷۶؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۹۳.
  3. بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۶؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۸، ص۱۸۹.
  4. بلاذری، ج۶، ص۴۰۷.
  5. بلاذری، ج۳، ص۲۰۶. ابن اثیر، الکامل، ج۴، ص۲۴۰؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۶، ص۲۴۴.
  6. طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۵۵، ج۶، ص۵۹.
  7. طبری، تاریخ، ج۴۵، ص۴۶۸.
  8. بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۱؛ ابن اثیر، الکامل، ج۴، ص۹۲؛ ابن سعد، الطبقات، (طبقه خامسه ج۱)، ص۴۷۶؛ اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۸۹؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۵، ص۳۸؛ مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۰۹؛ ابن شهر آشوب، مناقب، ج۴، ص۱۰۷؛ سماوی، ابصارالعین، ص۶۸.
  9. ابن مشهدی، المزار الکبیر، ص۴۸۷.
  10. اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۸۸؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۵، ص۳۹.
  11. طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۴۹؛ ابن سعد، الطبقات، (طبقه خامسه ج۱)، ص۴۷۵؛ ابن‌اثیر، الکامل، ج۴، ص۷۶؛ مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۰۸.
  12. ابومخنف، وقعة الطف، ص۲۵۳؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۵۰؛ اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۱۱۸؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۴، ص۱۹۸؛ ابن شهر آشوب، مناقب، ج۴، ص۷۷.
  13. ابومخنف، وقعه الطف، ص۲۵۵؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۵۳؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۵، ص۵۵؛ سید بن طاووس، اللهوف، ص۱۲۶.
  14. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۹۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۴، ۲۱۸؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۱۱۹، ج۶، ص۲۴۴؛ ابن سعد، الطبقات، (طبقه خامسه ج۱)، ص۴۷۴، ۴۷۵؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۸، ص۲۷۲؛ اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۵۱.
  15. ابومخنف، وقعة الطف، ص۲۵۵؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۵۳؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۵، ص۳۴۱؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۸، ص۱۸۸؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۴، ص۱۹۸، ج۴۵، ص۵۵؛ ابن شهر آشوب، مناقب، ج۴، ص۷۷.
  16. مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۱۲؛ ابن شهر آشوب، مناقب، ج۴، ص۷۷؛ سماوی،ابصارالعین، ص۳۷.
  17. دینوری، اخبارالطوال، ص۲۵۸.
  18. مجلسی، بحارالانوار، ج۴۵، ص۶۲، ۱۰۷؛ مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۱۳؛ ابن شهر آشوب، مناقب، ج۴، ص۱۱۲؛ سید بن طاووس، اللهوف، ص۱۴۲.
  19. ابومخنف، ص۲۵۸
  20. بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۶؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۵۵؛ ابن اثیر، الکامل، ج۴، ص۸۰؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۸، ص۱۸۹.
  21. بلاذری، ج۶، ص۴۰۷.
  22. بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶؛ طبری، تاریخ، ج۶، ص۵۹؛ ابن اثیر، الکامل، ج۴، ص۲۴۰؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۸، ص۲۷۲؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۶، ص۲۴۴؛ ابن مسکویه، تجارب الامم، ج۲، ص۱۸۰.
  23. بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.

منابع

  • ابن اثیر، علی محمد، الکامل فی التاریخ، دارصادر، بیروت، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۵م.
  • ابن اعثم کوفی، احمد بن اعثم، الفتوح، تحقیق: علی شیری، دارالأضواء، بیروت، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۱م.
  • ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الإصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق: عادل احمد عبد الموجود و علی محمد معوض، دارالکتب العلمیة، بیروت، ۱۴۱۵ق/۱۹۹۵م.
  • ابن جوزی، عبد الرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبد القادر عطا،‌دار الکتب العلمیة، بیروت، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م.
  • ابن سعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری(طبقه خامسه ج۱)، تحقیق: محمد بن صامل السلمی، مکتبة الصدیق، الطائف، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۳م.
  • ابن شهرآشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب(ع)، مؤسسه انتشارات علامه، قم، ۱۳۷۹ق.
  • ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق: علی محمد البجاوی، دارالجیل، بیروت، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م.
  • ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، دارالفکر، بیروت، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۶م.
  • ابن مسکویه رازی، تجارب‌الأمم، تحقیق: ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، ۱۳۷۹ش.
  • ابن المشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، مؤسسة النشر الاسلامی، قم، ۱۳۷۸ش.
  • ابن نما حلی، مثیرالأحزان، انتشارات مدرسه امام مهدی (عج)، قم، ۱۴۰۶ق.
  • ابومخنف کوفی، وقعة الطف، جامعه مدرسین، چاپ سوم، قم، ۱۴۱۷ق.
  • اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة، مکتبة بنی هاشمی، تبریز، ۱۳۸۱ق.
  • اصفهانی، ابوالفرج علی بن الحسین، مقاتل‌الطالبیین،، تحقیق: سید احمد صقر، دارالمعرفة، بیروت، بی‌تا.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌الأشراف(ج۳)، تحقیق: محمد باقر المحمودی، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت، ۱۹۷۷ق/۱۳۹۷م.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، نساب‌الأشراف(ج۴)، تحقیق: عبدالعزیز الدوری، جمعیة المستشرقین الألمانیة، بیروت، ۱۹۷۸م/۱۳۹۸ق.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، کتاب جمل من انساب‌الأشراف، تحقیق: سهیل زکار و ریاض زرکلی، دارالفکر، بیروت، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۶م.
  • سماوی، محمد بن طاهر، ابصارالعین فی أنصار الحسین علیه‌السلام، دانشگاه شهید محلاتی، قم، ۱۴۱۹ق.
  • سید بن طاووس، علی بن موسی، اللهوف، انتشارات جهان، تهران، ۱۳۴۸ش.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمدأبوالفضل ابراهیم، دارالتراث، بیروت، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م.
  • مجلسی، بحارالأنوار، مؤسسة الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ق.
  • مفید، الإرشاد، انتشارات کنگره جهانی شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ق.