مقام رأس الحسین

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

مقام رأسُ الحُسَین محل دفن یا نگهداری سر امام حسین(ع). در شهر‌های مختلفی بقعه‌هایی به عنوان مقام رأس الحسین(ع) موجود است. به گفته علمای شیعه سر امام حسین(ع) به بدن ایشان در کربلا محلق شد.

مقام‌های سر امام حسین(ع)

مقصود از مقام، هم جاهایی است که گفته‌اند سر مقدس امام در آنجا دفن شده و هم جاهایی است که سر امام مدت کوتاهی در آن نگهداری و تبدیل به زیارت‌گاه شده است.[۱]

ضریح موضع راس الحسین در مسجد حنانه
صخره‌ای که بنا بر برخی منابع چندین قطره از خون سر امام حسین(ع) بر آن جاری شده بود وبعدها بر آن مسجدالنقطه ساخته شد.
ضریح راس الحسین در مسجد اموی دمشق
سنگ نوشته زیارتگاه حضرت امام صاحب در ولایت قندوز افغانستان
زیارتگاه رأس الحسین در عسقلان فلسطین
بهره‌های داوودی در حال زیارتضریح رأس الحسین در قاهره

کوفه و نجف

درباره این که محل دفن سر امام حسین(ع) در کوفه یا نجف دفن شده‌باشد منابع اهل سنت مطلبی نگفته‌اند و در میان شیعه هم به عنوان یک نظریه، شهرت ندارد فقط روایت‌هایی در این باره وجود دارد که توهم وجود راس الحسین در حرم حضرت علی(ع) را به وجود می‌آورد.[۲]هرچند احادیثی در منابع روایی در تایید این مطلب آمده‌است.[۳] اما اشکالاتی در این روایات است که آنها را با تردید جدی مواجه می‌کند.[۴] مسجد حنانه در مسجد حنانه مکانی به نام موضع رأس الحسین مشهور است. گفته شده است به هنگام انتقال سرهای شهیدان کربلا به کوفه سر امام حسین در این مکان بر زمین گذاشته شده است بنا بر روایت امام صادق این مکان را زیارت کرده است.[۵]

مدینه

برخی از منابع اهل سنت گزارش کرده‌اند که وقتی یزید اسرا را راهی مدینه کردند سر امام حسین را به نزد عمرو بن سعید بن عاص کارگزارش در مدینه فرستاد، عمر نیز آن را کفن کرده و در بقیع دفن نمود.[۶] برخی نوشته‌اند سر را نزد بنی هاشم فرستادند و آنان پس از غسل و کفن و نماز خواندن در بیع دفن کردند.[۷]

کربلا

طبق بعضی از گزراش‌ها سر امام به بدن ملحق شده است. این قول مشترک میان شیعه و سنی است. علمای شیعه، از جمله شیخ صدوق، سید مرتضی، فتال نیشابوری،ابن نما حلی، سید ابن طاووس، شیخ بهایی و علامه مجلسی این قول را بیان کرده‌اند.

شیخ صدوق و پس از او، فتال نیشابوری در این باره می‌نویسند: علی بن حسین علیه‌السلام همراه زنان (از شام) خارج شد و سر حسین(ع) را به کربلا باز گرداند.[۸][۹][۱۰] سید مرتضی در این باره می‌گوید: روایت کرده‌اند که سر امام حسین علیه‌السلام با جسد در کربلا دفن شد.[۱۱] ابن شهر آشوب بعد از نقل سخن فوق از سید مرتضی، از قول شیخ طوسی نقل کرده است که به همین سبب (ملحق کردن سر امام به بدن و دفن آن)، زیارت اربعین توصیه شده است.[۱۲]

ابن نمای حلی نیز نگاشته است: آنچه از اقوال بر آن می‌توان اعتماد کرد، آن است که بعد از آن که سر امام در شهرها گردانده شد، به بدن بازگردانده شد و با جسد دفن شد.[۱۳] سید ابن طاووس نوشته است: اما سر حسین علیه‌السلام، روایت شده که سر برگردانده شد و در کربلا دفن شد.[۱۴]

مجلسی، یکی از وجه‌های استحباب زیارت امام حسین(ع)را در روز اربعین، الحاق سرها به اجساد توسط امام سجاد(ع)بیان کرده است.[۱۵] وی در جای دیگر بعد از نقل اقوال دیگر در این باره می‌نویسد: مشهور بین علمای امامیه آن است که سر امام همراه بدن دفن شده است.[۱۶]

ابوریحان بیرونی در این باره می‌نویسد:سر حسین(ع) به بدنش ملحق و با آن دفن گردید.[۱۷]

قزوینی نیز نگاشته است: روز اول ماه صفر، عید بنی‌امیه است، چون در آن روز، سر حسین(ع) را به دمشق وارد ساختند و در روز بیستم آن ماه، سر ایشان به بدن، باز گردانده شد.[۱۸]

دمشق

بنا بر برخی اقوال سر امام حسین(ع) در دمشق به خاک سپرده شد. اما در اینکه در قصر یا بوستانی در دمشق یا قبرستان[۱۹] دفن شده اختلاف است. گزارش‌های دیگری محل دفن سر را دروازه فرادیس، مسجد جامع اموی سر دو ستون سمت راست قبله، در مقابر مسلمانان دانسته‌اند.[۲۰]

رقه

سبط بن جوزی نقل می‌کند یزید سر امام حسین(ع) برای خاندان ابی معیط به عوض سر عثمان بن عفان فرستاد و آنان آن را در خانه‌ای دفن کردند که بعدها جز مسجد جامع شد.[۲۱]

مشهدالحسین یا مسجدالنقطه

نوشتار اصلی: مسجدالنقطه

مسجدالنقطه یا مشهدالنقطه و یا مشهدالحسین در مکانی ساخته شده است که گفته می‌شود سر امام حسین به هنگام انتقال از کربلا به دمشق در آنجا، بر سنگی قرار داده شده است و چند قطره از خون سر حضرت بر آن سنگ جاری شده است. گفته شده است هنگامی که کاروان اسرا و سرهای شهدای کربلا از عراق به حلب رسیدند، در غرب این شهر در کنار کوه جوشن و معبد «مارت مروثا» منزل کردند. آنان سر امام حسین را بر صخره‌ای گذاشتند هنگامی که آن را برداشتند، چند قطرۀ از خون آن بر صخره جاری شده بود.[۲۲] پس از آن اهل حلب بر روی آن سنگ زیارتگاهی ساختند.[۲۳]

عسقلان

برخی از گزارش‌ها حاکی از آن است که گروهی از اهل عسقلان نزد یزید بودند و از وی درخواست کردند اجازه دهد سر نزد آنان دفن شود. یزید سر را به آنان داد و آنها سر را در شهرستان دفن کردند و بر آن بارگاهی ساختند.[۲۴]

بر اساس گزارشی دیگر در عصر خلافت المستنصر بالله فاطمی یکی از خلفای فاطمی و وزارت بدرالجمالی شخصی در خواب دید که سر امام در عسقلان دین است و در خواب محل آن برایش مشخص شد و آنجا را نبش کردند و بدالجمالی بر آن بارگاهی ساخت.[۲۵]

قاهره

به گفته یاقوت حموی در قاهره مزاری است که در سر امام حسین(ع) در آن قرار دارد.[۲۶]سبط بن جوزی نیز قول پنجم درباره محل دفن سر امام حسین(ع) قاهره دانسته و نگاشته که خلفای فاطمی آن را به عسقلان انتقال دادند و سپس آن را به قاهره برده و در آنجا دفن کردند و بارگاه بزرگی ساختند که اکنون زیارت‌گاه است.[۲۷]

مرو

در برخی منابع آمده پس از تسلط ابومسلم خراسانی بر دمشق وی سر امام حسین(ع) را به مرو منتقل کرده و در دارالماره دفن کرد.[۲۸]

شهر «حضرت امام صاحب» در افغانستان

در این شهر که در ولایت قندوز در شمال افغانستان قرار دارد، زیارتگاهی است که از سنگ‌نبشته نصب شده در ورودی زیارتگاه چنین برمی‌آید که بعد از واقعه کربلا، سر مطهر امام حسین(ع) به عسقلان در شام منتقل شد. در قرن ششم، خلیفه فاطمی مصر، سر امام را به مصر منتقل کرد، اما قبل از اینکه آن را دفن کنند، عده‌ای از ترکان آن را به تخارستان بردند و در محلی به نام ارهنگ دفن کردند. در این محل (مانند زیارتگاه شاه‌مردان در مزار شریف)، هر سال در روز دهم حَمَل (فروردین) عَلَمِ زیارتگاه برافراشته می‌شود و متعاقب آن، چهل روز میله (جشن) در شهر برگزار می‌گردد. مقامات محلی و زائران، از دور و نزدیک، در این مراسم شرکت می‌کنند.

بررسی نظرات

با توجه به اینکه بیشتر این اقوال در منابع اهل سنت آمده و از نظر سندی و محتوایی نیز دچار اشکالاتی است از این رو دانشمندان شیعه الحاق سر به بدن امام را پذیرفته و قائلند سر امام در کربلا و بارگاه حسینی مدفون شده است.[۲۹]

پانویس

  1. نگاهی نو به جریان عاشورا، ص۳۶۴
  2. نگاهی نو به جریان عاشورا، ص۳۶۸
  3. کافی، ج۴، ص۵۷۱؛ تهذیب، ج۶، ص۳۵؛ کامل الزیارات، ص۸۷
  4. نگاهی نو به جریان عاشورا، ص۳۶۷
  5. طوسی، الامالی، ص۶۲۸؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۹۷، ص۴۵۴.
  6. طبقات کبری، ج۵،ص۲۳۸، خوارزمی، مقتل الحسین، ج۲، ص۸۳، ابن جوزی، المنتظم، ج۵، ص۳۴۴
  7. نویری، نهایه الارب، ج۲۰، ص۳۰۲
  8. شیخ صدوق، الامالی، مجلس سی‌ و یکم، ص۲۳۲
  9. فتال نیشابوری، روضة الواعظین، ص‌۱۹۲
  10. مجلسی، بحارالانوار، ج ۴۵، ص۱۴۰
  11. رسائل المرتضی، ج ۳، ص۱۳۰
  12. مناقب آل ابی‌طالب، ج ۴، ص۸۵ و مجلسی، بحارالانوار، ج ۴۴، ص۱۹۹: «قال الطوسی رحمة ‌الله: و منه زیارة الاربعین».
  13. نجم الدین محمد بن جعفر بن نما حلی، مثیرالاحزان، ص۸۵
  14. سید ابن طاووس، اللهوف فی قتلی الطفوف، ص۱۱۴
  15. مجلس، بحارالانوار، ج ۹۸، ص۳۳۴.
  16. بحار الانوار، ج ۴۵، ص۱۴۵.
  17. بیرونی، الاثار الباقیه عن القرون الخالیه، ص۳۳۱.
  18. زکریا محمد بن محمود قزوینی، عجائب المخلوقات و الحیوانات و غرائب الموجودات، ص۴۵.
  19. بلاذری،انساب الاشراف، ج۳، ص۴۱۸
  20. مقتل جامع، پیشوایی، ج۲، ۵۸۳
  21. تذکره الخواص، ص۳۶۶
  22. حسینی جلالی، مزارات اهل البیت و تاریخها، ۱۴۱۵ق، ص۲۳۶.
  23. غزی، نهرالذهب، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۲۱۲.
  24. مقتل جامع، ج۲، ۵۸۴ به نقل از انباء فی اخبارالخلفاء، محمد بن علی عمرانی، ص۱۶
  25. مقتل جامع، ج۲،ص۵۸۴
  26. یاقوت حموی، معجم البدان ج۵، ص۱۶۶ به نقل از مقتل جامع، ج۲، ص۵۸۵
  27. سبط بن جوزی، تذکره الخواص، ص۲۶۶ به نقل از مقتل جامع، ج۲، ص۵۸۵
  28. نویری، نهایه الارب فی فنون الادب، ج۲۰، ص۳۰۰ به نقل از مقتل جامع، ج۲، ص۵۸۶
  29. مقتل جامع، ج۲، ص۵۸۸

منابع

  • غزی، کامل بالی حلبی، نهرالذهب فی تاریخ حلب، دارالقلم، حلب، ۱۴۱۹ق.
  • حسینی جلالی، محمدحسین، مزارات اهل البیت و تاریخها، مؤسسه اعلمی، بیروت،الطبعة الثالثه، ۱۴۱۵ق/۱۹۹۵م.

پیوند به بیرون