مقاله قابل قبول
استناد ناقص

آیه استرجاع

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

آیه اِسْتِرْجاع، به بخشی از آیه ۱۵۶ سوره بقره گفته می‌شود که با عبارت « إِنَّا لِلهِ وَ إِنَّا إِلَیهِ رَ‌اجِعُونَ» به بازگشت همه موجودات به سوی خدا اشاره دارد. مسلمانان از این آیه برای تسلیت گفتن و دعوت به صبر بر مصیبت استفاده می‌کنند.

متن آیه

بخشی از آیه ۱۵۶ سوره بقره که در آن به بازگشت انسان‌ها به سوی خدا اشاره شده است به آیه استرجاع معروف است.[۱] این آیه با دو آیه قبل و بعد از خود بیانگر بخشی از مهم‌ترین امتحانات الهی انسان در دنیاست و برای انسان‌هایی که سربلند از آن بیرون آیند صلوات و رحمت ویژه پروردگار را نوید می‌دهد:

وَلَنَبْلُوَنَّکم بِشَیءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنفُسِ وَالثَّمَرَ‌اتِ ۗ وَبَشِّرِ الصَّابِرِ‌ینَ ﴿۱۵۵﴾ الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِیبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلهِ وَ إِنَّا إِلَیهِ رَ‌اجِعُونَ ﴿۱۵۶﴾ أُولَٰئِک عَلَیهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّ‌بِّهِمْ وَرَ‌حْمَةٌ ۖ وَأُولَٰئِک هُمُ الْمُهْتَدُونَ ﴿۱۵۷﴾
و قطعاً شما را به چیزی از [قبیلِ‌] ترس و گرسنگی، و کاهشی در اموال و جان‌ها و محصولات می‌آزماییم؛ و مژده ده شکیبایان را: (۱۵۵) [همان‌] کسانی که چون مصیبتی به آنان برسد، می‌گویند: «ما از آنِ خدا هستیم، و به سوی او باز می‌گردیم.» (۱۵۶) بر ایشان درودها و رحمتی از پروردگارشان [باد] و راه‌یافتگان [هم‌] خود ایشانند. (۱۵۷)

شأن نزول

در شأن نزول این آیه آمده است که امام علی(ع) هنگام شنیدن خبر شهادت حمزه و به نقلی جعفر، جمله «إنّا لِلّهِ و إنّا إلیهِ راجِعون» را بر زبان راند؛ سپس این آیه نازل شد.[۲]

در ده‌ها روایت از شیعه[۳] و اهل سنت[۴] بر «استرجاع» و خواندن این بخش از آیه به هنگام روبرو شدن با هرگونه مصیبت - هر چند اندک - تأکید شده است.

بخشی از تفسیر آیه

علامه طباطبایی در تفسیر آیه استرجاع بیان می‌دارد که از این آیه، برمی‌آید که مالکیت حقیقی از آنِ خداست. ملک دو جور است، یکی ملک حقیقی که دارنده آن تنها خداست، و احدی با او در این مالکیت شریک نیست، و دیگر ملک اعتباری و ظاهری و صوری است، مثل مالکیت انسان نسبت به خودش و فرزندش و مالش و امثال اینها، که در این چیزها مالک حقیقی خداست و مالکیت انسان به تملیک خدای تعالی است، آن هم تملیک ظاهری و مجازی. اگر انسان به این حقیقت واقف شود که مالکیت حقیقی از آن خداست و مالکیت انسان غیر حقیقی و اعتباری است، دیگر نه به دست آوردن چیزی سبب شادی و غرور در او می‌شود، و نه از دست دادن چیزی سبب تأسف و تأثر او.[۵]

پانویس

  1. الذریعة، ج۴، ص۳۲۴؛ نهج الحق، ص۲۰۹، به نقل از دائرة‌المعارف قرآن کریم، ج۱، ص۳۶۹.
  2. کنزالدقائق، ج۲، ص۲۰۱؛ تأویل الآیات الظاهرة، ص۸۸. به نقل از دائرة‌المعارف قرآن کریم، ج۱، ص۳۶۹
  3. الکافی، ج۲، ص۹۳؛ عیاشی، ج۱، ص۶۹؛ نورالثقلین، ج۱، ص۱۴۴. به نقل از دائرة‌المعارف قرآن کریم، جلد۱، ص۳۶۹
  4. جامع البیان، مج ۲، ج۲، ص۵۸؛ الدّرالمنثور، ج۱، ص۳۷۷ و ۳۷۸. به نقل از دائرة‌المعارف قرآن کریم، جلد۱، ص۳۶۹
  5. ترجمه تفسیر المیزان، ج۱، ص۵۳۱-۵۳۳؛ با تلخیص

منابع

  • قرآن کریم
  • علی خراسانی، دائرة‌المعارف قرآن كریم، ج۱، ص۳۶۹.
  • ترجمه تفسیر المیزان.