فرهنگ عاشورا (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
فرهنگ عاشورا
کتاب فرهنگ عاشورا.jpeg
اطلاعات کتاب
نویسنده: جواد محدثی
موضوع: عاشورا پژوهی
زبان: فارسی
تعداد صفحات: ۵۴۴ صفحه
قطع: وزیری
ناشر: نشر معروف
محل نشر: قم
تاریخ نشر: ۱۳۷۴ش
چاپ: هفدهم
مجموعه: ۱ جلد

فرهنگ عاشورا فرهنگ‌نامه‌ای فارسی در موضوع عاشورا، نوشته جواد محدثی است. این کتاب اثر برگزیده چهارمین دوره کتاب سال ولایت در سال ۱۳۸۱شمسی و مجموعه‌ای از مدخل‌های مرتبط با عاشورا است که شامل محورهایی مانند اشخاص، گروه‌ها، جاها، کتاب‌ها، اصطلاحات، سنت‌ها، شعائر، تعالیم کتابی و محورهای دیگر که به نحوی در ارتباط با فرهنگ عاشوراست، می‌شود. ترتیب مدخل‌های این کتاب به صورت الفبایی است.

درباره نویسنده

نوشتار اصلی: جواد محدثی

جواد محدثی در سال ۱۳۳۱ ه‍.ش در شهرستان سراب آذربایجان شرقی به دنیا آمد. از اساتید مهم وی می‌توان از شهید قدوسی، شهید مفتح، شهید شاه آبادی و آیات عظام : مشکینی، وحید خراسانی، شبیری زنجانی، جنتی و بزرگان دیگر یاد کرد. وی کتب و مقالاتی در موضوعات مختلف مذهبی مانند چهل حدیث عزاداری، اخلاق نبوی و سیمای عقاید شیعه نگاشته است. [۱]

درباره کتاب

این کتاب در سال ۱۳۸۱ ه.ش و در چهارمین دوره کتاب سال ولایت، به همراه ۱۴ اثر دیگر، به عنوان یکی از آثار برگزیده انتخاب گردید.[۲]

اطلاعات نشر

کتاب فرهنگ عاشورا در سال ۱۳۷۴ ه.ش به قلم جواد محدثی به نگارش یافت و اولین بار توسط نشر معروف در شهر قم چاپ گردید. چاپ هفدهم این اثر در سال ۱۳۹۳ ه.ش توسط همین ناشر منشر شده است. این کتاب ۵۴۴ صفحه دارد و قطع آن وزیری است.

هدف از نگارش

نویسنده هدف خود را از نگارش کتاب فرهنگ عاشورا این مطلب بیان کرده که تصیم داشته است «یک مجموعه یک جلدی، فشرده، دَمِ دست و کاربردی، حاوی لازم‌ترین دانستنی‌ها پیرامون موضوعاتی که به آن نهضت جاوید چه در عصر حادثه، چه زمان‌های پس از آن تا امروز مربوط می‌شود، ارائه گردد.»[۳]

فهرست موضوعی کتاب

در انتهای کتاب، لیست تمام مداخل کتاب به صورت موضوعی ذکر شده است که به این صورت است:

اشخاص

این بخش نام‌ها، لقب‌ها و کنیه‌های اشخاص حاضر در کربلا یا مرتبط با عاشورا را به صورت فهرست ذکر کرده است. این بخش شامل ۲۹۲ مدخل است که به معرفی اشخاص حاضر در کربلا مانند امام حسین(ع)، حضرت عباس(ع)، امام سجاد(ع)، حضرت زینب(س)، حبیب بن مظاهر و زهیر بن قین از طرفی و یزید بن معاویه، عبیدالله بن زیاد، عمر بن سعد، شمر بن ذی الجوشن، خولی و حرمله از طرف دیگر پرداخته است. همچنین نویسنده اشخاصی مانند معاویه، مختار ثقفی، هانی بن عروه، فرزدق و محمد حنفیه که در ماجرای کربلا حضور نداشتند، اما مرتبط با عاشورا بودند، نیز معرفی کرده است.[۴]

موضوعات و مفاهیم

این بخش برخی موضوعات و مفاهیم عاشورایی را به صورت فهرست آورده است. مداخل این بخش ۱۴۶ عدد است که موضوعاتی مانند آثار و نتایج نهضت عاشورا، ادبیات عاشورا، تحریف‌های عاشورا، رمز جاودانگی عاشورا، عاشورا و امر به معروف، عزاداری سنتی، مراحل نهضت عاشورا و نهضت یا شورش؟ و مفاهیمی مانند اسارت، ایثار، تباکی، جهاد، شجاعت، صبر، فتوت، قربانی، مصیبت و وفا در آن مورد بحث قرار گرفته است.[۵]

جاها و شهرها

در این بخش شهرها، مناطق و مکان‌های مرتبط با عاشورا به صورت فهرست آمده است. این بخش شامل ۹۵ مدخل است که مکان‌هایی مانند حسینیه، دمشق، عراق، فرات، کربلا، گودال قتلگاه، نهر علقمه و نینوا از جمله مهم‌ترین جاهایی است که نویسنده در این کتاب به توصیف آنها پرداخته است.[۶]

ابزار و وسایل

این قسمت فهرست ۳۱ ابزار و وسیله‌ای است که مرتبط با عاشورا است. مداخلی مانند بیاض، پرچم، تیر سه شعبه، خیزران، سنج، طبل، غل و زنجیر، کجاوه و مشک از جمله وسایل مرتبط با عاشورا است که در این کتاب مورد توصیف قرار گرفته است.[۷]

حادثه‌ها

در این بخش برخی حوادث مرتبط با عاشورا که در این کتاب آمده، به صورت فهرست ذکر شده است. این بخش شامل ۳۶ مدخل است که مداخلی را مانند آتش زدن خیمه‌ها، بستن آب، تاسوعا، خروج مختار، شب عاشورا، عاشورا و واقعه حره توصیف شده است.[۸]

اشیاء و پدیده‌ها

در این بخش فهرست ۳۵ شیء یا پدیده که مرتبط با عاشورا است، ذکر شده است. مداخلی مانند آب، حصیر، خار مغیلان، خون، درخت سدر، شیر کربلا، معجر و نی در این کتاب توصیف شده است.[۹]

اصطلاحات

این قسمت از کتاب، فهرستی از اصطلاحات مرتبط با عاشورا است که شامل تعبیرها، حدیث‌ها و آیه‌هایی را هم که شهرت یافته و ضرب‌المثل شده، شامل می‌شود. مجموع این مداخل ۷۹ عدد است که اصطلاحاتی مانند اذن میدان، حسین منّی و أنا من حسین، خون گریستن، دهه عاشورا، شور زدن، قبر شش گوشه، کربلایی، مداح، مقتل نویس، میان‌دار، نوحه خوان و یا لثارات الحسین در این کتاب ذکر و توصیف شده است.[۱۰]

کتاب‌ها

در این بخش فهرست ۱۴ کتابی که در این کتاب، توضیحات و توصیفاتی ذکر شده، آورده است. کتبی مانند ادب الطف، حسین وارث آدم، لهوف و نفس المهموم از جمله این کتب است.[۱۱]

گروه‌ها

این بخش گروه‌های خاص و واقعی یا گروه‌های تمثیلی و انتزاعی و قبایل را در این کتاب توصیف شده، به صورت فهرست ذکر کرده است. این بخش شامل ۳۳ مدخل است که مداخلی مانند اسرای اهل بیت (ع)، بنی امیه، دسته‌های عزاداری، قافله حسینی، کوفیان و هفتاد و دو تن از جمله این موضوعات است که در این کتاب توصیف شده‌اند.[۱۲]

فرهنگنامه عاشورا (ویژه دتنش آموزان)

گزیده و ترجمه کتاب

گزیده اثر با عنوان «فرهنگنامه عاشورا» (ویژه دانش آموزان) در نشر معروف منتشر شد. این اثر به زبان عربی به نام «موسوعة عاشورا» توسط خليل زامل عصامى‏ به عربی ترجمه شده است.[۱۳]

ویژگی کتاب

يكى از مزاياى اين کتاب آن است كه در پايان هر عنوان، با (فِلش) به كلماتى ارجاع داده شده كه آنها در اين كتاب مورد بحث قرار گرفته است. با مراجعه به مدخل هاى مشابه و نزديك به هم يا مرتبط، مى توان اطلاعات بيشترى به دست آوريد. ايجاد اين (نظام ارتباطى) بين مدخل ها، بهره ورى خواننده را از كتاب افزايش مى دهد.

پانویس

  1. صفحه جواد محدثی در پایگاه‌اندیشوران
  2. سایت جام جم آنلاین
  3. محدثی، فرهنگ عاشورا، ص۱۸
  4. محدثی، فرهنگ عاشورا، ص۵۲۲ - ۵۲۵
  5. محدثی، فرهنگ عاشورا، ص۵۲۶ و ۵۲۷
  6. محدثی، فرهنگ عاشورا، ص۵۲۸ و ۵۲۹
  7. محدثی، فرهنگ عاشورا، ص۵۳۰
  8. محدثی، فرهنگ عاشورا، ص۵۳۱
  9. محدثی، فرهنگ عاشورا، ص۵۳۲
  10. محدثی، فرهنگ عاشورا، ص۵۳۳ و ۵۳۴
  11. محدثی، فرهنگ عاشورا، ص۵۳۵
  12. محدثی، فرهنگ عاشورا، ص۵۳۶
  13. اسفندیاری، کتابشناسی تاریخی امام حسین، ص۲۶۶.

منابع

پیوند به بیرون