سید عبدالرزاق موسوی مقرم

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید عبدالرزاق موسوی مقرم
مقرم.jpg
اطلاعات فردی
نام کامل: سید عبدالرّزاق بن محمد موسوی مُقَرَّم
لقب: مقرم
نسب: موسوی
تاریخ تولد: ۱۳۱۶ق
زادگاه: نجف
تاریخ وفات: ۱۳۹۱ق
محل دفن: نجف
شهر وفات: نجف
اطلاعات علمی
استادان: سید محسن حکیم  • آقا ضیاء عراقی • سید ابوالحسن اصفهانی  • محمدحسین نائینی • سید ابوالقاسم خویی  • محمد جواد بلاغی • محمد حسین غروی اصفهانی و...

سید عبدالرّزاق بن محمد موسوی مُقَرَّم (۱۳۱۶-۱۳۹۱ق) مشهور به مقرم، عالم شیعی قرن چهاردهم هجری. شهرت او، به خاطر تألیف کتاب‌هایی درباره زندگی اهل بیت است. مشهورترین اثر او مقتل مقرم است که به فارسی ترجمه و چندین بار چاپ شده است.

خاندان مقرم، همگی از اهل علم بوده و نسب‌شان به امام کاظم(ع) می‌رسد. مقرم با شیخ محمد جواد بلاغی دوستی داشت و در نشر آثارش او را یاری کرد. وی در علم انساب هم مسلط بود و برخی کتب نسب را حاشیه زد و در شعر نیز دستی داشت.

زندگی‌نامه

ولادت و نسب

وی در سال ۱۳۱۶ق در نجف اشرف متولد شد. نسب ایشان با ۲۲ واسطه به حضرت امام موسی کاظم(ع) می‌رسد.[۱]

خاندان

آل مقرم همگی اهل علم بودند. پدرش سید محمد بن سید عباس بود که بسیاری از اوقات خود را به اعتکاف در مسجد کوفه می‌گذراند و نماز جماعت را در آن برپا می‌داشت. مادرش هم که از سادات بود از قاریان قرآن به شمار می‌رفت. عموی او سید مهدی بن سید عباس در بین شهرها رفت و آمد زیادی داشتند و این رفت و آمد به خاطر خویشاوندانی بود که در میان نعمانیه و دیوانیه، هند و سایر اماکن پراکنده شده بودند و او دشمن عثمانی ها بود و همیشه آنها را به خاطر اذیت‌ها و ستم‌های‌شان سرزنش میکرد تا اینکه در مکانی بنام «الکوت» بر او دست یافتند و او را در سال ۱۳۳۴ق به‌دار آویختند.

جدّ مادری سید عبدالرزاق، سید حسین (متوفای ۱۳۳۴ق) امام جماعت بود و به تدریس نیز اشتغال داشت. دایی مقرم، سید احمد بن سید حسین که او هم در سال ۱۳۳۴ق از دنیا رفت. سید احمد چهار فرزند داشت که معروف‌ترین آن‌ها سید ابراهیم بن سید احمد بود و در ۱۳۵۸ق از دنیا رفت. وی هم در فقه صاحب‌نظر بود و زمان‌های طولانی در مدرسه شیخ محمد حسین کاشف الغطاء تدریس می‌کرد.[۲]

وفات

عبد الرزاق مقرم در سال ۱۳۹۱ق مصادف با ۱۳۴۹ش در نجف از دنیا رفت و در همان شهر به خاک سپرده شد.

ویژگی‌ها

محبت به اهل بیت(ع)

از ویژگی‌های بارز مقرم ارادت به اهل بیت و خاندان رسول اکرم(ص) بود، به گونه‌ای که تألیفات وی شاهد این مدعاست. مقرّم چون از ابتدای زندگی، شاهد برگزاری مجالس روضه در خانه جدش سید حسین بوده، به همین جهت همیشه برپا دارنده مجالس بوده و در این محفل‌ها روش و زندگی و خصوصیاتی از ائمه(ع) را برای مردم بیان می‌کرد.[۳]

زهد و پرهیزکاری

مقرّم سختی‌های فراوانی را در طول زندگی متحمّل شد و به خاطر مناعت طبعی که داشت به‌ اندک از مادیات و حدّ نیاز ضروری خود و خانواده‌اش از دنیا و زخارف آن بسنده کرده و هرگز دنبال ثروت‌اندوزی نبود. تنها عشق و دلخوشی او، تدریس علوم اهل بیت(ع)، اعتکاف و عبادت بود.

مقرّم با این که در زمان خود از چهره‌های مشهور بود و از طرف مراجع عصرش پیشنهادهایی مبنی بر نمایندگی آنان در شهرها به او داده می‌شد در صورت قبول به طور قطع در زندگی دنیوی ایشان تغییراتی به وجود می‌آمد هرگز آن‌ها را قبول نکرد و در ردّ این پیشنهادها می‌گفت: «اگر برای نفس آدمی در زندگی وفور و آسایش فراهم شود، نفس از بوالهوسی‌ها دست برنمی‌دارد و چه بسا انسان را در چیزهای دیگری فرو برد.»[۴]

فعالیت‌های سیاسی

از فعالیت‌های سیاسی وی می‌توان به همراهی با علمای نجف در اعتراض به دولت پهلوی در واقعه فیضیه قم و قتل و جرح برخی از طلاب علوم دینی دانست. متن نامه بدین شرح است:

بسم الله الرحمن الرحیم

حضور محترم حضرات حجج اسلام دامت برکاتهم

«در این موقع که دشمنان دین خود را برای از بین بردن دین مقدّس اسلام مجهز نموده و با انواع وسائل می‌خواهند کشور ایران که پرچمدار مذهب تشیع می‌باشد مرکز بی‌دینان و پایگاه نشر افکار شوم و پلید مادیت گردد و لذا با دستی خونخوار فاجعه مولمه (قم) را بوجود آورد و طلاّب علوم دینیه با وضعی فجیع و رقت بار مورد هتک و ضرب و قتل قرار گرفته، صورتی به وجود آورده‌اند که قلوب عموم مسلمین را جریحه‌دار ساخته‌اند. هیئت علمیه نجف اشرف از بدو امر شروع به اقدام نمود و به مجرد اینکه خبر وحشت انگیز قم را شنید شروع به استنکار کرد و تمام طبقات اهل علم از مراجع تقلید و مدرّسین و طلاّب علوم دینیه خود را شریک بلکه در این مصیبت بزرگ با علما و روحانیون تشریک مساعی کرده و مراتب تأثر خود را به عالم اسلام ابلاغ و پیروی خود را از مراجع و علمای دین و تقویت از مراکز و حوزه‌های علمی ابراز نمایند و از پیشگاه مقدّس پروردگار بخواهند که توفیق فداکاری به عموم عنایت فرماید، و چون فعلا وسیله برای نشر حقایق در دست نیست و تمام وسائل تبلیغاتی در دست دیگران و به نشر اکاذیب می‌پردازند لذا باید مردم متدین بهر نحو که می‌توانند اینگونه مطالب را منتشر ساخته تا مردم بدانند که اگر اهمال و مسامحه کنند دین خدا بدست بی‌دینان از بین می‌رود، در خاتمه تذکر داده می‌شود که علمای نجف آمادگی خود را برای حفظ و حراست دین حنیف اسلام اعلام و یقین است که عموم مسلمین جهان برای حفظ دین جانبازی خواهند نمود.»[۵]

فعالیت‎های علمی

مقرّم معتقد بود برای خدمت به اهل بیت(ع)، تنها گفتار و سخنرانی کافی نیست؛ بلکه باید با نوشتن و انتشار سخنان، زندگی‌نامه و فضایل آنان، به آن‌ها خدمت کرد و روش زندگی و علوم آن‌ها را در جامعه نشر داد. بنابراین در این رابطه اقدام به تألیف نمود و با این که جوّ حاکم بر حوزویان آن زمان، تألیف در قسمت فقه و اصول بود، ایشان این جوّ را شکست و اکثر تألیفاتش را در فضیلت و زندگی فرزندان رسول خدا(ص) و یارانشان نگاشت. مجموعه آثار مقرّم به سه دسته تقسیم می‌شود که عبارتند از: آثار چاپ شده، مقدمه و آثار خطی.[۶]

اساتید

مقرم در دوران عمرش از اساتید برجسته‌ای بهره برده است که عبارتند از:

  1. جدّش، سید حسین (متوفای ۱۳۳۴ق) که عنایت وافری به تربیت و تعلیم او داشت.
  2. شیخ محمد رضا آل شیخ هادی آل کاشف الغطاء (متوفای ۱۳۳۶ق) که استاد ایشان در علم اصول بود.
  3. حسین حلی نجفی که استادی ایشان را در دوره سطح عهده‌دار بود.
  4. سید محسن حکیم (متوفای ۱۳۹۰ق) که مقرم در درس خارج فقه ایشان حاضر می‌شد.
  5. آقا ضیاء عراقی (متوفای ۱۳۶۱ق) که وی در درس خارج اصول ایشان حاضر می‌شد.
  6. سید ابوالحسن اصفهانی (متوفای ۱۳۶۵ق) که وی در درس خارج فقه ایشان حاضر می‌شد و تقریرات ایشان را نوشته است.
  7. محمد حسین نائینی (متوفای ۱۳۵۵ق) که وی در درس خارج فقه و خارج اصول ایشان حاضر میشد و تقریرات ایشان را یاد داشت کرده است.
  8. سید ابوالقاسم خویی (متوفای ۱۴۱۳ ق] که مؤلّف در درس خارج فقه و اصول ایشان شرکت می‌کرد.
  9. محمد جواد بلاغی (متوفای ۱۳۵۲ق) که نزد سید عبدالرزاق منزلت عظیمی داشت و بسیاری اوقات از مقام ایشان سخن می‌گفت.
  10. محمد حسین غروی اصفهانی (متوفای ۱۳۶۱ق)
  11. شیخ عبدالرسول بن شیخ شریف جواهری (متوفای ۱۳۸۹ق).[۷]

آثار و تألیفات

مقرم حدود ۳۰ کتاب تدوین کرده که نیمی از آنها منتشر شده و نیمی به صورت خطی باقی مانده است. تقریباً همه آثار او تک‌نگاری درباره شخصیت‌های شیعه و ائمه است.

مشهورترین اثر او مقتل الحسین درباره امام حسین(ع) و واقعه کربلاست.

نوشتار اصلی: مقتل مقرم

آثار منتشر شده

  1. زید الشهید.
  2. المختار بن عبید الثقفی.
  3. السیدة سکینة علیها السّلام.
  4. الصدیقة الزهراء علیها السّلام.
  5. الامام زین العابدین علیه‌السلام.
  6. الامام الرضا علیه‌السلام.
  7. وفاة الامام الجواد علیه‌السلام.
  8. قمر بنی هاشم- العباس علیه‌السلام.
  9. علی الاکبر علیه‌السلام.
  10. الشهید مسلم بن عقیل علیه‌السلام.
  11. سرّ الایمان فی الشهادة الثالثة.
  12. یوم الاربعین عند الحسین.
  13. المحاضرات فی الفقه الجعفری.
  • مقدمه‌ها و پیشگفتارها:
  1. دلائل الامامة / ابن جریر طبری.
  2. الامالی/ شیخ مفید.
  3. الخصائص/ سید رضی.
  4. الملاحم/ سید بن طاووس.
  5. فرحة الغری/ سید عبد الکریم بن طاووس.
  6. اثبات الوصیة/ مسعودی.
  7. کشکول/ سید حیدر عبیدی حسینی آملی.
  8. بشارة المصطفی/ عمادالدین طبری آملی.
  9. الجمل/ شیخ مفید.

آثار منتشر نشده

  1. المنقذ الاکبر- محمد صلّی اللّه علیه و آله.
  2. الحسن بن علی علیه‌السلام.
  3. عاشورا فی الاسلام.
  4. الأعیاد فی الاسلام.
  5. ذکری المعصومین.
  6. زینب العقیله.
  7. میثم التمار.
  8. ابوذر الغفاری.
  9. عمار بن یاسر.
  10. نقل الاموات فی الفقه الاسلامی.
  11. نقد التاریخ فی مسائل ستّ.
  12. حلق اللحیة.
  13. دراسات فی الفقه و التاریخ.
  14. ربائب الرسول.
  15. الکنی و الالقاب.
  16. حاشیة علی الکفایة.
  17. حاشیة علی المکاسب.
  18. نوادر الآثار.
  19. یوم الغدیر.[۸]

اشعار

مقرم شعر را دوست داشت و بسیاری از اوقات، در تألیفاتش از شعر شعراء اهل بیت اقتباس می‌کرد تا اینکه یادی از شعراء اهل بیت(ع) نیز شده باشد... امّا از خودش شعر چندانی راجع به اهل بیت(ع) وجود ندارد، جز مقدار اندکی که در مورد اباالفضل العباس و همچنین قطعه‌ای که راجع به پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) وی سروده است.[۹]

پانویس

  1. ترجمه مقتل مقرم، ص۲۹.
  2. ترجمه مقتل مقرم، ص۲۹ و ۳۰.
  3. ترجمه مقتل مقرم، ص۴۰. سایت فرهیختگان.
  4. سایت فرهیختگان.
  5. سایت فرهیختگان.
  6. سایت فرهیختگان.
  7. ترجمه مقتل مقرم، ص۳۱ و ۳۳.
  8. ترجمه مقتل مقرم، ص۳۸ و ۳۹.
  9. ترجمه مقتل مقرم، ۴۱.

منابع

  • مقرم، عبدالرزاق، مقتل الحسین(ع)، ترجمه: محمد مهدی عزیز الهی کرمانی، قم، نوید اسلام، ۱۳۸۱ ش.
  • کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای علوم اسلامی نور.