مختارنامه (مجموعه تلویزیونی)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
مختارنامه (مجموعه تلویزیونی)


کارگردان داود میرباقری
نویسنده حسن میرباقری، محمد بیرانوند، داود میرباقری
بازیگران

فریبرز عرب‌نیا، مهدی فخیم‌زاده، انوشیروان ارجمند، ابراهیم آبادی، شهرام حقیقت‌دوست، مریم بوبانی، فریبا کوثری، نسرین مقانلو، رضا کیانیان، داوود رشیدی، امین زندگانی، فرهاد اصلانی، محمد فیلی، فرخ نعمتی، پرویز پورحسینی، جعفر دهقان، سیامک اطلسی، اکبر زنجانپور،

محمدرضا شریفی‌نیا،
موسیقی امیر توسلی
تدوین مهدی حسینی وند
کشور ایران
زبان فارسی

مختارنامه، مجموعه‌ای تلویزیونی به کارگردانی داود میرباقری است. این مجموعه به زندگی و قیام مختار ثقفی پس از حادثه عاشورا پرداخته است. تولید مختارنامه از ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۸ طول کشید. اولین قسمت این مجموعه، جمعه ۹ مهر ۱۳۸۹ از شبکه اول سیما پخش شد.

داستان

نوشتار اصلی: مختار ثقفی

داستان این مجموعه تلویزیونی از زخمی شدن امام حسن(ع) به دست كوفيان و پناهنده شدن امام به حاكم مدائن كه عموی مختار است شروع می‌شود. مختار که سياست و جنگ را كنار گذاشته و در مدائن و در جنوب كوفه گندم‌كاری می‌كند از طرف عمو فرا خواند می‌شود تا از امام حسن(ع) محافظت كند. بعد از شهادت امام توسط همسرش جعده که در سال ۴۱ هجری اتفاق افتاد، در ادامه، داستان به وقایع سال ۶۰ هجری و مرگ معاویه و حکومت یزید و جریان بیعت گرفتن از امام حسین(ع) رفته و در نهایت پنج سال بعد از حادثه عاشورا، مختار به عنوان رهبر چهارمین قیام پس از عاشورا با متحد کردن شیعیان و همکاری ابراهیم فرزند مالک اشتر در کوفه علیه حکومت یزید قیام می‌کند و با شعار «یا لثارات الحسین» [۱] به خونخواهی امام حسین (ع) و شهدای کربلا، از قاتلان آنها انتقام می‌گیرد و سپس در کوفه به مدت ۱۸ ماه حکومت تشکیل می‌دهد. وی در این مدت سه جنگ بزرگ با ابن زياد، سپاه شام و آل زبير را پشت سر می‌گذارد که در نهایت، قیام به دست مصعب بن زبیر در هم شکسته و مختار کشته می‌شود.[۲][۳]

برخی از عوامل و بازیگران

کارگردان داود میرباقری
نویسندگان حسن میرباقری،محمد بیرانوند
بازنویسی نهایی داود میرباقری
تهیه کننده محمود فلاح
مدیر تصویربرداری عظیم جوانروح
طراح گریم عبداله اسکندری
سرپرست گویندگان حمیدرضا آشتیانی پور
راوی پرویز بهرام
موسیقی امیر توسلی
بازیگر نقش بازیگر نقش
فریبرز عرب‌نیا مختار فرهاد اصلانی عبیدالله بن زیاد
مهدی فخیم‌زاده عمر بن سعد رضا کیانیان عبدالله بن زبیر
انوشیروان ارجمند رفاعة بن شداد رضا رویگری کیان
فریبا کوثری عمره بنت نعمان بن بشیر داوود رشیدی نعمان بن بشیر
امین زندگانی مسلم بن عقیل محمد فیلی شمربن ذی الجوشن
جعفر دهقان مصعب بن زبیر حسن میرباقری ابراهیم بن مالک اشتر
فرخ نعمتی هانی بن عروه پرویز پورحسینی میثم تمار
محمدرضا شریفی‌نیا محمد بن حنفیه ولی شیراندامی سلیمان بن صرد خزاعی

ضمناً در این مجموعه گویندگانی(دوبلور) از جمله علی همت مومیوند، ژرژ پطرسی، اکبر منانی، بیژن علیمحمدی، امیر حکیمی، حسین عرفانی، ایرج رضایی، تورج مهرزادیان، منوچهر زنده‌دل، مریم شیرزاد و شوکت حجت حضور داشتند.

تولید

عزت الله ضرغامی و محمود احمدی نژاد در لوکیشن مختارنامه

سال ۱۳۸۱ سیمافیلم پیشنهاد ساخت سریال «توابین» را با فیلمنامه‌ای از محمدابراهیم سلطانی‌فر و کارگردانی سیف‌الله داد به محمود فلاح (تهیه کننده) ارائه می‌کند. وی به مسئولان وقت سیمافیلم پیشنهاد می‌کند که با توجه به تجربه موفق مجموعه تلویزیونی امام علی(ع) ساخت توابین را به داوود میرباقری بسپارند.

از خرداد سال ۸۱ نگارش فیلمنامه مجموعه تلویزیونی توابین که به مختارنامه تغییر نام داد با نظارت رسول جعفریان و مشورت سید جعفر شهیدی آغاز می‌شود. نگارش فیلمنامه در پی پنج ماه کار تحقیقاتی و مطالعاتی انجام می‌شود. گروه سازنده مختارنامه با سفر به شهر قم، موافقت مراجع تقلیدی همچون مکارم شیرازی را هم می‌گیرد.

پیش‌تولید این مجموعه تلویزیونی از سال ۱۳۸۱ش آغاز و تا اواخر ۱۳۸۳ به طول می‌انجامد. در فروردین ۸۳، تصویربرداری مختارنامه به صورت آزمایشی و به مدت دو ماه در شهر کاشان کلید می‌خورد و سرانجام در اواخر اردیبهشت ۸۳ با حضور علی لاریجانی، رئیس وقت سازمان صدا و سیما در لوکیشن مسجد کوفه، ساخت این مجموعه تلویزیونی با ۱۱۰ بازیگر اصلی و ۴۰۰ بازیگر فرعی و ۲۰۰۰ نفر سیاهی‌لشکر و به شیوه ۳۵ میلیمتری، رسماً کلید می‌خورد و شش سال بعد، در پایان سال ۸۸ کار تصویربرداری به پایان می‌رسد.[۴]

بودجه ساخت مجموعه تاریخی مختارنامه از سوی تهیه‌کننده ۲۴ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان اعلام شده است.[۵]

لوکیشن

دكورهای اصلی مختارنامه که شامل شهر كوفه، مكه و مدائن است در زمین‌های كشاورزی احمدآباد مستوفی واقع در جنوب غربی اتوبان آزادگان تهران به وسعت ۲۴ هکتار بنا شده. بخش‌های دیگری از مجموعه در شهرستان شاهرود و روستای طرود، حاشیه رودخانه اروند كنار در آبادان، شهرك سینمایی دفاع مقدس و ورامین مقابل دوربین رفته است.[۶]

موسیقی

موسیقی این مجموعه تلویزیونی را امیر توسلی ساخته است. توسلی در بخشی‌هایی از مجموعه كه تم عاشورایی دارد از ریشه‌های موسیقی سنتی استفاده کرده. تیتراژ را اکبر سلطانعلی (بازیگر نقش رستم، غلام شمر) خوانده و همنوایی لالایی صدیقه بحرانی، نوحه‌خوان بوشهری را به همراه دارد. بقیه موسیقی نیز ریشه‌های عربی دارد.[۷]

انتقادها

این مجموعه تلویزیونی به دلیل موضوع تاریخی و مذهبی، با نقدها و واکنش‌های مختلفی از طرف مراجع تقلید شیعه، مورخین و اهل سنت مواجه شد.

واکنش علما و مراجع شیعه

تنها واکنش مراجع تقلید شیعه، همچون آیت الله وحید خراسانی، مخالفت با نمایش چهره عباس بن علی(ع) بود. به همین دلیل، قسمت شهادت عباس بن علی(ع) از مجموعه مختارنامه حذف شد.[۸]

واکنش اهل سنت

محمد رفاعه الطهطاوی سخنگوی رسمی الازهر مصر در گفتگو با «الشرق الاوسط» پخش این مجموعه را اهانت به صحابه پیامبر اسلام(ص) به ویژه عبدالله بن زبیر و همسرانش می‌دانست و به پخش این مجموعه اعتراض کرد.[۹] داود الشريان چهره سرشناس رسانه‌اى سعودى هم در مقاله‌اى در روزنامه «الحیات» مدعی شد اين مجموعه تلویزیونی تاريخ دست‌ساز ایران به جاى تاريخ جهان عرب و امت اسلامى است. تاریخی كه نام اسلام را يدک مى‌كشد اما قومی‌گرى فارسى بر آن سايه افكنده است. [۱۰]

نگاه منتقدین

در داخل ایران، این مجموعه با نقدهای متفاوتی مواجه شد. انتقاد به صدای زن (لالایی صدیقه بحرانی، نوحه‌خوان بوشهری) در تیتراژ پایانی،[۱۱] گریم حرمله و چگونگی کشته شدن وی که همانند دوئل در فیلم‌های وسترن هالیوود بود و همچنین خشونت بیش از حد برخی صحنه‌ها[۱۲]، عمیق و پررنگ بودن شخصیت‎های منفی داستان و عدم تعادل و همگونی در نوع ادبیات ثقیل گفتاری و محاوره‌ای در دیالوگ‌ها[۱۳] و شخصیت‎پردازی ظاهری غلط و غیرواقعی افرادی چون عبدالله بن زبیر و محمد بن حنفیه و حتی شخصیت اصلی داستان از جمله آن‎ها بود.[۱۴]

تبلیغ مجموعه تلویزیونی مختارنامه در پیاده روی اربعین

این مجموعه تلویریونی در بخش روایت تاریخ هم نقدهایی برانگیخت. روایت قدسی و بدون اشکال از شخصیت مختار با توجه به شبهات متعددی که درباره او در تاریخ وجود دارد(چون عدم همراهی با امام مجتبی(ع)، حاضر نبودن در کربلا، وصلت نمودن با خانواده دو شخصیت منفور یعنی سمرة بن جندب و نعمان بن بشیر) و همچنین تحریف تاریخ و تقویت شبهه‎ای قدیمی در یکی از حساس‎ترین سکانس‌های این مجموعه، یعنی صحنه رویارویی مسلم بن عقیل و عبید الله بن زیاد،[۱۵] عدم توجه به شهر مدینه، محل استقرار امام سجاد(ع) و وقایعی که در آن رخ داد؛ مانند قیام حره و عدم شخصیت‌پردازی ابوالطفيل عامر بن واثله که برای آزاد نمودن محمد حنفیه از محاصره آل زبیر به مکه رفت و در قیام مختار حضوری فعال داشته و پرچمدار بود[۱۶] و همچنین عدم انطباق مستندات تاریخی چگونگی کشته شدن عمر سعد و پسرش حفص[۱۷] [۱۸] با آنچه در این مجموعه نمایش داده شد، از نقدهای وارد شده بر مختارنامه است.

استقبال شبکه‌های عربی

شبکه‌های الانوار(۱و۲)، اهل البيت، المنار، العالم، آی فيلم(عربی)، المهدی، فدک، الفرات، بلادی، كربلاء، الثـقلين، الغدير، العهد، الكوثر ،الفرقان، طه، السلام، الاتجاه، المصطفى، الامام الرضا و الصراط، مهمترين شبکه‌های تلويزيونی و ماهواره‌ای هستند که مجموعه تلویزیونی مختارنامه را پخش کرده‌اند.[۱۹]

پانویس

منابع