کیسان

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

کَیسان از ماده (کیس) و به معنای باهوش و با کیاست است.[۱] در تاریخ نام کَیسان برای افراد مختلفی نقل شده است:

  1. غلام علی(ع) که در جنگ صفین (سال ۳۷ق) به شهادت رسید.[۲]
  2. لقب یا نام مختار بن ابی‌عبید ثقفی که فرقه کیسانیه به او منسوب ‏است.[۳] به روایتی حضرت علی (ع)، مختار را کیسان نامید. پدر مختار، او را پس از تولد نزد حضرت علی برد. آن حضرت دست بر سر نوزاد کشید و فرمود: کَیس (یعنی زیرک) و از همان زمان او کیسان نام گرفت.[۴] برخی هم گفته‌اند محمد بن حنفیه هنگامی که مختار را برای خونخواهی امام حسین(ع) به عراق فرستاد او را به دلیل هوشیاری و فراستش کیسان نامید.[۵]
  3. کیسان لقب یکی از یاران مختار، با کنیه ابوعمره است.[۶]
  4. برخی از منابع، کیسان را لقب ابوعمره سائب بن مالک اسعدی (درگذشته ۶۷ق.) دانسته‌اند.[۷]
  5. برخی احتمال داده‌اند که شخصیت کیسان، مثل عبدالله بن سبا مجهول و ساختگی است.[۸]

به نظر می‌رسد چون کیسان‌های غیر از مختار، شهرت چندانی نداشته‌اند، کیسانیه که نام خود را از او گرفتند، بر این اعتقاد شدند که کیسان لقب مختار است.[۹]

پانویس

  1. الفیروز آبادی،۱۴۱۵، ج ۲، ص۳۸۶.
  2. رک: نصربن مزاحم، وقعة صِفّین، ص۲۴۹؛ طبری، تاریخ طبری، ج۵، ص۱۹
  3. اخبارالدولة العباسیة، ص۱۶۵؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۳، ص۲۷۶؛ مقدسی، البدء والتاریخ، ج۵، ص۱۳۱
  4. مسعودی، مروج الذهب، ج۳، ص۲۷۷
  5. مفید، الفصول المختارة، ص۲۹۶؛ ابن نما حلی، ذوب النضار فی شرح الثار، ص۶۱
  6. نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳؛ کشّی، رجال، ص۱۲۸؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۳، ص۲۷۷؛ کشی، رجال، ص۱۲۸
  7. صابری، تاریخ فرق اسلامی، ج۲، ص ۳۷
  8. نک: سیدعلوی، «‌کیسانیه، افسانه یا حقیقت؟!»
  9. پلّا، تعلیقات، ج۷، ص۶۱۰

منابع

  • ابن مزاحم، نصر، وقعة صِفّین، قاهره، چاپ عبدالسلام محمد هارون، ۱۳۸۲ق.
  • ابن نماحلی، جعفر بن محمد، ذوب النضار فی شرح الثار، قم، چاپ فارس حسون کریم، ۱۴۱۶ق.
  • اخبارالدولةالعباسیة، بیروت، چاپ عبدالعزیز دوری و عبدالجبار مطلبی، ۱۳۹۱ق.
  • پلا، شارل، تعلیقات.
  • سیدعلوی، سیدابراهیم، «‌کیسانیه، افسانه یا حقیقت؟! (۱)»، فصلنامه کلام اسلامی، پاییز ۱۳۷۵، شماره ۱۹.
  • طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، تاریخ طبری، بیروت.
  • فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط،‌دار الکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
  • کَشّی، محمد بن عمر، اختیار معرفةالرجال المعروف برجال الکشی (برگزیدۀ محمدبن حسن طوسی)، مشهد، چاپ حسن مصطفوی، ۱۳۴۸ش.
  • مسعودی، مروج الذهب، بیروت.
  • مفید، محمد بن نعمان، الفصول المختارة، قم، چاپ علی میرشریفی، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۳م.
  • مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء والتاریخ، پاریس، چاپ کلمان هوار، ۱۸۹۹ـ ۱۹۱۹م.
  • نوبختی، حسن بن موسی، فرق الشیعة، تهران، چاپ محمدجواد مشکور، ۱۳۶۱ش.