عبدالله بن مسلم بن عقیل

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
عبدالله بن مسلم بن عقیل
آرامگاه شهدای کربلا2.jpg
اطلاعات یاران امامان
نام کامل: عبدالله بن مسلم بن عقیل بن ابی‌طالب
نسب: بنی‌هاشم
خویشاوندان
سرشناس:
مسلم بن عقیلرقیه
محل زندگی: مدینه
وفات/شهادت: ۶۱ق کربلا
نحوه وفات/شهادت: شهادت
مدفن: حرم امام حسین(ع)
از یاران: امام حسین


عبدالله بن مسلم بن عقیل بن ابی‌طالب(ع) از شهدای واقعه کربلا، بنا بر قولی نخستین شهید خاندان پیامبر(ص) در روز عاشوراست.

نسب

عبدالله بن مسلم، فرزند مسلم بن عقیل بن ابی‌طالب و رقیه دختر حضرت علی است.[۱] طبری، مادر رقیه را کنیز می‌داند.[۲]

ابوالفرج اصفهانی گفته است که مسلم بن عقیل فرزند (پسری) نداشت.[۳][یادداشت ۱] ولی بسیاری از مورخان، پسران و برخی دختری را نیز برایش یاد کرده‌اند.

ذبیح الله محلاتی در ریاحین الشریعه عبدالله را شوهر سکینه دختر امام حسین دانسته است.[۴]

سن

عبدالله بن مسلم در روز عاشورا در کربلا به شهادت رسید. سن او در هنگام شهادت، ۲۶ سال گزارش شده است.[۵] ولی با توجه به این که سن مسلم بن عقیل در زمان شهادتش ۲۸ سال ذکر شده[۶] ظاهرا این درست نیست و در تنقیح المقال سن او در زمان شهادت ۱۴سال ذکر شده[۷] که این را هم بعید دانسته‌اند.

واقعه کربلا

به گزارش خوارزمی در مقتل الحسین هنگامی که یاران امام حسین(ع)، در روز عاشورا کشته شدند و جز خاندانش کسی نمانده بود، آنان گرد هم آمدند و با یکدیگر، خداحافظی کردند. نخستین فردی از خاندان حسین(ع) برای نبرد بیرون آمد، عبدالله بن مسلم بن عقیل بود.[۸]

شهادت

به گزارش منابع تاریخی عمرو بن صبیح صدائی، با تیری دست عبدالله را به پیشانی‌اش دوخت و سپس برخی دیگر او را کشتند.[۹] عمرو بن صبیح صدائی، تیری به سوی عبدالله بن مسلم انداخت. او دستش را بر پیشانی‌اش نهاد اما تیر، دستش را به پیشانیش دوخت. سپس تیری قلبش را شکافت.[۱۰]

در بیشتر منابع قاتل عبدالله، عمرو بن صبیح صیدائی معرفی شده است.[۱۱] شهادت او به اسید بن مالک حضرمی[۱۲] و زید بن رقاد[۱۳] نیز نسبت داده شده است.

رجزخوانی

شیخ صدوق در الامالی، به نقل از امام سجاد(ع)، آورده که پس از هلال بن حجاج، عبدالله بن مسلم بن عقیل، به میدان آمد، در حالی‌که چنین می‌خواند:

أقسمتُ لا أُقتل إلاّ حرّا وإنْ رأيتُ الموتَ شيئاً نُكرا
أكره أن أُدعى جبانا فرا إنّ الجبان من عصى وفرا
سوگند خورده‌ام که جز به آزادگی، کشته نشوم. گرچه مرگ را تلخ یافته‌ام.
ناپسند می‌دارم که ترسو و گریزان، خوانده شوم. ترسو، کسی است که سرپیچید و گریخت.[۱۴]

خوارزمی نیز در مقتل الحسین(ع)[۱۵] آورده که عبدالله بن مسلم این رجز را می‌خوانده:

الْیوم ألْقی مُسْلِماً وَ هُوَ أبی وَ فِتْیةٌ بادوا عَلی دِینِ النَّبِی
لَیسَ کقَوْمٍ عُرِفُوا بالْکذِبِ لکنْ خِیارٌ وَ کرامُ النْسَبِ

زیارت‌های ناحیه و رجبیه

نام عبدالله بن مسلم، در زیارت ناحیه مقدسه و زیارت رجبیه امام حسین(ع) آمده است.

پانویس

  1. رجال الطوسی، ص۱۰۳؛ قاضی نعمان مغربی، شرح الأخبار، ج ۳، ص۱۹۵.
  2. طبری، ج ۴، ص۳۵۹.
  3. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۵۲.
  4. محلاتی، ریاحین‌الشریعة، ج۴، ص۲۵۵.
  5. محمدی ری شهری، دانشنامه امام حسین(ع)، ۱۳۸۸، ص۱۶۰-۱۶۱.
  6. شهیدی، پس از پنجاه سال: پژوهشی تازه پیرامون قیام حسین علیه‌السلام، ۱۳۸۰، ص۱۲۲.
  7. تنقیح المقال، به نقل محمدی ری شهری، دانشنامه امام حسین(ع)، ۱۳۸۸، ص۱۶۰-۱۶۱.
  8. خوارزمی، مقتل الحسین(ع)، ج۲، ص۲۶؛ الفتوح، ج۵، ص۱۱۰؛ المناقب لابن شهرآشوب، ج۴، ص۱۰۵؛ به نقل محمدی ری شهری، دانشنامه امام حسین(ع)، ۱۳۸۸، ص۱۶۰-۱۶۱.
  9. بلاذری، أنساب الأشراف، ج ۳، ص۲۰۰.
  10. تاریخ طبری، ج۴، ص۳۴۱؛ مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۰۷
  11. بلاذری، أنساب الأشراف، ج ۳، ص۲۰۰؛ تاریخ طبری، ج۴، ص۳۴۱؛ مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۰۷؛ القاضی النعمان المغربی، شرح الأخبار، ج ۳، ص۱۹۵.
  12. طبری، ج۴، ص۳۵۹؛ القاضی النعمان المغربی، شرح الأخبار، ج ۳، ص۱۹۵.
  13. طبری، ج۴، ص۵۳۴؛ بلاذری، أنساب الأشراف، ج ۶، صص ۴۰۷-۴۰۸.
  14. شیخ صدوق، الامالی، ص۲۲۵؛ و نیز روضه الواعظین، ص۲۰۷؛ به نقل محمدی ری شهری، دانشنامه امام حسین(ع)، ۱۳۸۸، ص۱۶۲-۱۶۳.
  15. خوارزمی، مقتل الحسین(ع)، ج۲، ص۲۶؛ به نقل محمدی ری شهری، دانشنامه امام حسین(ع)، ۱۳۸۸، ص۱۶۰-۱۶۱.
  1. (متن عربی: لا عقب له؛ که به معنای نداشتن فرزند پسر است).

منابع

  • بلاذری، أحمد بن یحیی بن جابر، أنساب الأشراف، ج ۲، تحقیق: الشیخ محمد باقر محمودی، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۴/۱۹۷۴.
  • الصدوق، الامالی، قم: مرکز الطباعة والنشر فی مؤسسة البعثة، ۱۴۱۷.
  • القاضی النعمان المغربی، شرح الأخبار، ج ۳، تحقیق: السید محمد الحسینی الجلالی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا، (نسخه موجود در لوح فشرده کتابخانه اهل بیت(ع)، نسخه دوم).
  • سیدجعفر شهیدی، پس از پنجاه سال: پژوهشی تازه پیرامون قیام حسین علیه‌السلام، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۰.
  • محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۹۶۷.
  • محلاتی، ذبیح الله، ریاحین الشریعة، دارالکتب الاسلامیة، تهران، ۱۳۷۳ش.
  • المفید، الارشاد، تحقیق: مؤسسة آل البیت(ع) لتحقیق التراث، بیروت:‌دار المفید، ۱۴۱۴/۱۹۹۳.
  • محمدی ری شهری، دانشنامه امام حسین(ع): برپایه قرآن و حدیث، قم: دارالحدیث، ۱۳۸۸.