پرش به محتوا

قبرستان

از ویکی شیعه

قبرستان مکانی که مردگان در آن دفن می‌شوند. در فرهنگ مسلمانان، قبرستان مکانی محترم شمرده می‌شود. رفتن به قبرستان و زیارت قبور از سنت‌هایی است که در میان مسلمانان رواج دارد. طبق روایات، وادی‌السّلام نجف در میان قبرستان‌ها دارای اهمیت و برتری است. برخی از قبرستان‌های مسلمانان، مانند بقیع، مَعلاة، تخت‌فولاد، باب‌الصَّغیر و شیخان دارای شهرت هستند. در متون اسلامی، احکام و آدابی مخصوص قبرستان ذکر شده که از جمله آنها سلام‌دادن به مردگان، حفظ احترام و نظافت قبرستان و دفن‌نکردن کفار در قبرستان مسلمانان است.

مفهوم‌شناسی و اهمیت

قبرستان مکانی است که در آن، مردگان را دفن می‌کنند.[۱] در آموزه‌های دینی و نیز فرهنگ مسلمانان، قبرستان مکانی محترم شمرده می‌شود.[۲] در میان قبرستان‌های مسلمانان، برخی مانند بقیع[۳] و وادی السلام[۴] از جایگاه ویژه‌ای برخوردار هستند. شیعیان به‌جهت ارادت به ائمه(ع) و فرزندانشان، مردگانشان را در نزدیکی مزار آنها دفن می‌کنند.[۵] به قبرستان، آرامستان و گورستان هم گفته می‌شود.[۶]

قبرستان‌های معروف

قبرستان‌های معروف
نام قبرستان موقعیت و معرفی
قبرستان وادی‌السلام قبرستانی بزرگ و تاریخی در شهر نجف است که به سبب وجود احادیثی درباره فضیلت آن، برای شیعیان اهمیت دارد. دو مقبره منسوب به هود و صالح پیامبر نیز در این قبرستان واقع است.[۷]
قبرستان بقیع قبرستانی قدیمی در مدینه و نزدیک مسجدالنبی است.[۸] چهار امام شیعیان، امام حسن(ع)، امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) در آن مدفون هستند.[۹]
قبرستان وادی ایمن گورستانی قدیمی در کربلا است که در جنوب شرقی حرم حضرت عباس(ع) قرار دارد.[۱۰]
قبرستان معلاة قبرستانی قدیمی در شمال شرقی مکه است.[۱۱] عبدمناف، هاشم و عبدالمطلب، از اجداد پیامبر(ص)، در آنجا مدفون هستند.[۱۲]
قبرستان ابن‌بابوَیه قبرستانی بزرگ و تاریخی در شهرری است که شکل‌گیری آن به دوره فتحعلی‌شاه قاجار می‌رسد.[۱۳]
قبرستان باب‌الصغیر قبرستانی قدیمی در دمشق و مدفن برخی فرزندان امامان شیعه، صحابه و تابعین است.[۱۴] قدمت آن به نخستین سال‌های ورود اسلام به سرزمین شام می‌رسد. مقام رئوس‌الشهداء در نزدیکی آن واقع شده است.[۱۵]
قبرستان دارالسلام از قدیمی‌ترین گورستان‌های تاریخی ایران در شیراز است و قدمت آن به قرن سوم و چهارم هجری می‌رسد.[۱۶]
قبرستان شیخان قبرستانی در قم است که مرقد دو مُحَدِّث مشهور، زکریا بن ادریس و زکریا بن آدم، در آن قرار دارد.[۱۷]
قبرستان نو پس از تخریب قبرستان بابلان قم به دست حکومت پهلوی در سال ۱۳۰۸ش، قبرستان جدیدی جایگزین آن شد که به قبرستان نو شهرت یافت.[۱۸]
قبرستان تخت‌فولاد قبرستانی قدیمی در اصفهان است که به دلیل مشاهیر مدفون در آن و وجود بناهای تاریخی، از مکان‌های تاریخی و فرهنگی ایران به شمار می‌رود.[۱۹]
بهشت زهرا قبرستانی بزرگ در جنوب تهران است که در سال ۱۳۴۹ش تأسیس شد و بعدها به بهشت زهرا(س) شهرت یافت.[۲۰]
قبرستان وادی‌السلام (قم) گورستانی در قم است که بین سال‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۴۰ش تأسیس شد.[۲۱]
قبرستان هلسینکی قدیمی‌ترین قبرستان مسلمانان در اسکاندیناوی است که در سال ۱۸۷۰م در هلسینکی، پایتخت فنلاند، تأسیس شد و محل دفن مسلمانان است.[۲۲]

احکام و آداب قبرستان

در متون اسلامی، احکام و آدابی برای قبرستان ذکر شده که از جمله آنها سلام‌دادن به مردگان، حفظ احترام و نظافت قبرستان و دفن‌نکردن کفار در قبرستان مسلمانان است:[۲۳]

  • سلام دادن به مردگان: علامه مجلسی در بحارالانوار در ذکر آداب زیارت مؤمنان، حدیثی را نقل می‌کند که طبق آن، امام علی(ع) در زیارت اهل قبور چنین گفت:

    بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِیمِ اَلسَّلاَمُ عَلَی أَهْلِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ مِنْ أَهْلِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ یا أَهْلَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ بِحَقِّ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ کَیفَ وَجَدْتُمْ قَوْلَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ مِنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ یا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ بِحَقِّ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ اِغْفِرْ لِمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ اُحْشُرْنَا فِی زُمْرَةِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اَللَّهِ عَلِی وَلِی اَللَّهِ.[۲۴]

حضور شیعیان در قبرستانی در اراک، در آخرین پنج‌شنبه سال شمسی برای زیارت اهل قبور (۲۸ اسفند ۱۳۹۹ش).[۲۵]
  • عدم تجدیدبنای قبرستان: برخی از فقیهان، تجدیدبنای قبرستان، بعد ازبین‌رفتن آن را مکروه معرفی کرده‌اند؛ مگر در مواردی که قبر مربوط به پیامبران و امامان و عالمان باشد.[۲۷]
  • دفن‌نکردن کفار در قربستان مسلمانان: به‌فتوای فقیهان، دفن کفار در قبرستان مسلمانان جایز نیست.[۲۸]

زیارت اهل قبور

مقالهٔ اصلی: زیارت قبور

زیارت قبور و رفتن بر سر مزار اموات در روزهای پنج‌شنبه و جمعه از سنت‌هایی است که در برخی کشورهای اسلامی مانند ایران متعارف و مرسوم است. قرائت فاتحه و خواندن قرآن، شستن سنگ‌های قبور، و روشن‌کردن شمع از جمله آدابی است که برخی از مردم در زیارت قبور اموات خود انجام می‌دهند.[۲۹] به‌گفته جعفر سبحانی، زیارت قبر پیامبر(ص)، اهل‌بیت او و قبور مؤمنان از اصول فرهنگ اسلامی است.[۳۰]

نگارخانه تصاویر

پانویس

  1. ↑ عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه «قبر»؛ انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ذیل واژه «قبر».
  2. ↑ لطیفی، «احترام به قبور بزرگان دین سیره ائمه چهارگانه اهل سنت است»، خبرگزاری شبستان.
  3. ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۹۰ش، ص۳۵۳-۳۵۶.
  4. ↑ عبدالصاحب مظفر، «بررسی تاریخ خاکسپاری در نجف و وادی السلام»، ص۱.
  5. ↑ فقیه بحرالعلوم، «تاریخچه انتقال جنائز به عتبات عالیات (شهر کربلا)»، ص۱.
  6. ↑ رئیس سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور خواستار جایگزینی واژه آرامستان به جای گورستان شد، سایت آفتاب‌نیوز.
  7. ↑ عبدالصاحب مظفر، «بررسی تاریخ خاکسپاری در نجف و وادی السلام»، ص۱.
  8. ↑ رفعت پاشا، مرآت الحرمین (ترجمه)، ۱۳۷۷ش، ص۴۴۷.
  9. ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۹۰ش، ص۳۵۳-۳۵۶.
  10. ↑ نبوی، «نیم‌روزی در وادی ایمن»، ص۲۸۷.
  11. ↑ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرّمه و مدینه منوّره، ۱۳۸۴ش، ص۱۲۹.
  12. ↑ ازرقی، کتاب اخبار مکة شرفها الله تعالی و ما جاء فیها من الآثار، ص۴۳۳.
  13. ↑ منصوری، «شناخت عوامل مؤثر در شکل‌گیری گورستان‌های تاریخی»، ص۲۲.
  14. ↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ۱۹۹۵ق، ج۲، ص۴۶۸.
  15. ↑ فهری، مراقد اهل البیت، ۱۴۲۸ق، ص۳۹-۴۰.
  16. ↑ شیبانی و همکاران، شناخت و بررسی مضامین ونقوش تصویری گورستان دارالسلام شیراز، ص۳.
  17. ↑ احمدیان، شیخان قم، ۱۳۸۳ش، ص۳۲-۳۵.
  18. ↑ «قبرستان نو در انتظار نگاه نو»، پایگاه خبری قم گویا.
  19. ↑ ترکی، «نقش آرامستان‌ها در برنامه‌ریزی توسعه و رشد گردشگری مذهبی به عنوان الگوی برتر اقتصادی نمونه موردی تخت فولاد اصفهان»، ص۵۶.
  20. ↑ خاوری، «بهشت زهرا(س)»، ص۸۲۲.
  21. ↑ «وادی‌السلام؛ آرامستانی که قربانی اختلاف مسئولان شده است»، پایگاه خبری شفقنا.
  22. ↑ «ماه و ستاره ویژگی قدیمی ترین قبرستان مسلمانان در اسکاندیناوی»، خبرگزاری شبستان.
  23. ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۲۸؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۹۹، ص۳۰۱.
  24. ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۹۹، ص۳۰۱.
  25. ↑ «آخرین پنجشنبه سال ۹۹ - آرامستان اراک»، خبرگزاری ایسنا.
  26. ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۲۸.
  27. ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۲۸.
  28. ↑ آقابابائی بنی، «تأملی بر تفکیک قبور مسلمانان از غیر مسلمانان»، ص۱.
  29. ↑ «یاد از دست رفتگان؛ رسم ارزشمند ایرانیان/ برخی اعتقادات پنجشنبه آخر سال»، سایت خبرگزاری مهر.
  30. ↑ سبحانی، منشور عقاید امامیه، ۱۳۷۶ش، ص۲۵۴.
  31. ↑ «عکس تابلوی مزار شهدا و گلزار شهدای استان خوزستان»، قاب عشق.

منابع

برگرفته از «https://fa.wikishia.net/w/index.php?title=قبرستان&oldid=1547204»