محمدرضا کلباسی اشتری
 | |
| شناسنامه | |
|---|---|
| زادروز | ۲۵ ذی‌القعده سال ۱۲۹۵ق |
| شهر تولد | اصفهان |
| تاریخ درگذشت | ۴ شوال سال ۱۳۸۳ق |
| شهر درگذشت | مشهد |
| آرامگاه | صحن انقلاب در حرم امام رضا(ع) |
| خویشاوند سرشناس | حاجی کلباسی (جدّ) |
| اطلاعات علمی و مذهبی | |
| اساتید | آخوند خراسانی، سید محمدکاظم یزدی، میرزا محمدتقی شیرازی |
| شاگردان | میرزا علی‌آقا شیرازی، محمدعلی معلم حبیب‌آبادی |
| تألیفات | اَنیس الليل، مفتاح الجنان و... |
محمدرضا کلباسی اَشْتَری (۱۲۹۵ـ۱۳۸۳ق)، از مجتهدان و مبارزان سیاسی دوران رضاخان پهلوی بود. او در نهضت ملی‌شدن صنعت نفت ایران و نیز در بازسازی برخی مساجد اصفهان و تأسیس حسینیه اصفهانی‌ها در مشهد مشارکت داشت.
میرزا محمدرضا کلباسی در حوزه‌های علمیه اصفهان، تهران، نجف نزد استادانی چون جهانگیرخان قشقایی، آخوند خراسانی و سید محمدکاظم یزدی تحصیل کرد. او پس از بازگشت به ایران در اصفهان و مشهد به تدریس علوم دینی پرداخت.
از آثار او می‌توان به اَنیس اللیل و نَفَحاتُ اللیل در شرح دعای کمیل، مِفْتاح الجِنَان فی شرح دعاء الصَباح و مَقامات العارِفین فی مَنازِل السالِکین اشاره کرد. کلباسی در سال ۱۳۸۳ق در مشهد درگذشت و در حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد.
فعالیت‌های سیاسی
محمدرضا کلباسی اشتری از فقیهان اصفهان و مشهد بود[۱] که با سیاست‌های رضاشاه در حوزه دین مخالفت می‌کرد.[۲] بر پایه برخی منابع، او در سال ۱۳۴۶ق، در اعتراض به این سیاست‌ها، همراه با نورالله اصفهانی (درگذشت: ۱۳۴۶ق) از اصفهان به قم رفت و با سخنرانی به انتقاد از آنها پرداخت. به همین دلیل، هفت ماه به زندان افتاد و سپس به مشهد تبعید شد و دو سال در مشهد بود.[۳]
حمایت از ملی‌شدن صنعت نفت در ایران
کلباسی در اصفهان[۴] و مشهد در فعالیت‌های سیاسی مختلفی مشارکت داشت.[۵] او در جریان ملی‌شدن صنعت نفت (سال ۱۳۲۹ش)، با صدور اعلامیه، ایراد سخنرانی، مکاتبه با محمد مصدق و سید ابوالقاسم کاشانی و دعوت مردم به شرکت در تحصن‌ها، از این نهضت حمایت کرد.[۶] وی نخستین مجتهد مشهد دانسته شده که در تأیید ملی‌شدن صنعت نفت فتوا داد.[۷]
کلباسی همچنین از تصویب قانون منع مُسکرات حمایت می‌کرد. او مقابله با دخالت بیگانگان و دفاع از جان، ناموس و اموال مسلمانان را وظیفه شرعی هر مسلمان می‌دانست. مخالفت با حزب توده و فعالیت علیه آن نیز از دیگر فعالیت‌ها او در مشهد بود.[۸]
فعالیت‌های مذهبی و عمرانی
محمدرضا کلباسی سال‌ها در مسجد رکن‌الملک اصفهان، که رُکْن‌ُالمُلْک شیرازی برای او ساخته بود، امام جماعت بود و شب‌های جمعه در آن دعای کمیل می‌خواند.[۹] او همچنین در طول هفته در مسجد تِکیه (تکیه محمدعلی یزدی) در محله بِیدآباد[۱۰] و شماری دیگر از مساجد اصفهان امامت جماعت می‌کرد.[۱۱] کلباسی، در بازسازی مساجد مخروبه اصفهان[۱۲] از جمله مسجد خیّاط‌ها در بازار اصفهان، مسجد سلام، مسجد تکیه و مسجد حاج محمدجعفر آباده‌ای نقش داشت.[۱۳]
کلباسی پس از بازگشت از تبعید به مشهد، مدتی در اصفهان اقامت کرد[۱۴] و در سال ۱۳۴۸ق بار دیگر به مشهد بازگشت و تا پایان عمر در آن شهر ماند.[۱۵] او در مسجد گوهرشاد امام جماعت بود[۱۶] و سحرگاه شب‌های جمعه، در ایوان حصیرباف‌های این مسجد، دعای کمیل می‌خواند.[۱۷] کلباسی همچنین با همکاری گروهی از عالمان و نیکوکاران، حسینیه بزرگ اصفهانی‌ها را در مشهد تأسیس کرد.[۱۸]
تحصیلات و جایگاه علمی
محمدرضا کلباسی در حوزه‌های علمیه اصفهان، تهران، نجف و سامرا تحصیل کرد.[۱۹] او فلسفه را نزد اساتیدی چون میرزا ابوالحسن جِلوه[۲۰] و جهانگیرخان قَشْقایی[۲۱] در تهران و اصفهان آموخت. کلباسی در سال ۱۳۲۳[۲۲] یا ۱۳۲۴ق[۲۳] برای ادامه تحصیل به عراق رفت و در نجف و سامرا در درس خارج فقه و اصول استادانی چون آخوند خراسانی، سید محمدکاظم یزدی، شیخ‌الشریعَه اصفهانی،[۲۴] میرزا محمدتقی شیرازی و شیخ عبدالله مازندرانی حضور یافت.[۲۵] او از شیخ‌الشریعه و سید محمدکاظم یزدی، اجازه اجتهاد[۲۶] و اجازه نقل روایت دریافت کرد.[۲۷] همچنین محمدعلی شاه‌آبادی به او اجازه نقل روایت داد.[۲۸]
تدریس و شاگردان
کلباسی در سال ۱۳۲۶ق، پس از بازگشت از نجف به اصفهان، به تدریس علوم دینی و ترویج معارف اسلامی پرداخت.[۲۹] او همچنین از سال ۱۳۴۸ق تا پایان عمر در مسجد گوهرشاد تدریس می‌کرد.[۳۰] او دروس مقدماتی را نیز به طلاب جدید آموزش می‌داد.[۳۱] کلباسی شاگردان متعددی داشت. از شاگردان او می‌توان به میرزا علی‌آقا شیرازی،[۳۲] عبدالجواد فَلاطوری،[۳۳] سید ضیاء‌الدین اصفهانی، محمدعلی معلم حبیب‌آبادی[۳۴] و محمد واعظ‌زاده خراسانی[۳۵] اشاره کرد. او همچنین به برخی عالمان، از جمله سید محمدعلی روضاتی[۳۶] و محمدباقر ساعدی خراسانی[۳۷] اجازه نقل روایت داد.
تألیفات
کلباسی در حوزه‌های عرفان، حکمت، حدیث، دعا و معارف دینی آثار متعددی تألیف کرد. از جمله آنها می‌توان به اَنیس الليل و نفحات اللیل در شرح دعای کمیل،[۳۸] مفتاح الجنان فی شرح دعاء الصباح،[۳۹] مقامات العارفین فی منازل السالکین، هدیة السالکین، الدعوة الحسينية في نصرة الإسلامية و شرح حدیث اهلیلجه اشاره کرد. او همچنین آثاری در شرح کتاب‌های فقهی، اصولی و کلامی داشت.[۴۰]
انیس اللیل که مشهورترین اثر او دانسته شده[۴۱] در سال ۱۳۴۳ق همراه با مقامات العارفین و مکیال الیقین به صورت سنگی چاپ شد.[۴۲]
زندگی‌نامه
محمدرضا کلباسی اشتری فرزند میرزا عبدالرحیم کلباسی در ۲۵ ذی‌القعده سال ۱۲۹۵ق در اصفهان متولد شد.[۴۳] او از نوادگان محمدابراهیم کلباسی (درگذشت: ۱۲۶۱ق) مشهور به حاجی کلباسی بود.[۴۴] نسب او از سوی مادر به میرداماد (درگذشت: ۱۰۴۱ق) می‌رسید.[۴۵] همچنین گفته شده است که نسب خاندان کلباسی از طرف پدر به مالک اشتر نَخَعِی، صحابی امام علی(ع) می‌رسد.[۴۶]
میرزا رضا کلباسی در ۴ شوال سال ۱۳۸۳ق (۱۳۴۲ش) در مشهد درگذشت و در صحن عتیق (صحن انقلاب) حرم امام رضا(ع)، در ایوان مجاور دفتر کشیک‌خانه، به خاک سپرده شد.[۴۷] کتاب مِرآت‌المُصَنِّف اثر میرزا یحیی مدرس بیدآبادی در شرح حال او تألیف شده و در سال ۱۳۴۳ق به صورت سنگی چاپ شده است.[۴۸]
پانویس
- ↑ مهدوی، دانشمندان و بزرگان اصفهان، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۶۲۵.
- ↑ جلالی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۶۳.
- ↑ جلالی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۶۳.
- ↑ سعیدی، یاد‌نامه استاد محمدتقی شریعتی، ۱۳۷۰ش، ص۱۸۳-۱۸۴.
- ↑ جلالی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۶۳.
- ↑ «آیت الله کلباسی؛ سردمدار نهضت ملی شدن نفت در خراسان»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «نگاهی دیگر بر رابطه نیروهای مذهبی و حزب توده در مشهد»، وبگاه موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ «نگاهی دیگر بر رابطه نیروهای مذهبی و حزب توده در مشهد»، وبگاه موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ کلباسی، «مقدمه» انیس اللیل، ۱۳۹۱ش، ص۳.
- ↑ قاسمی، در محضر آقانجفی، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۹۲.
- ↑ مهدوی، دانشمندان و بزرگان اصفهان، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۶۲۵.
- ↑ مهدوی، دانشمندان و بزرگان اصفهان، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۶۲۵.
- ↑ جلالی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۶۴.
- ↑ جلالی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۶۳.
- ↑ قاسمی، در محضر آقانجفی، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۶۹.
- ↑ قاسمی، در محضر آقانجفی، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۷۱-۳۷۲.
- ↑ قاسمی، در محضر آقانجفی، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۷۱.
- ↑ جلالی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۶۴.
- ↑ قاسمی، در محضر آقانجفی، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۶۷.
- ↑ قاسمی، در محضر آقانجفی، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۶۹.
- ↑ رضوی، «مقدمه» نسخه خطی مفتاح الجنان در شرح دعای صباح، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۴۰.
- ↑ کلباسی، «مقدمه» انیس اللیل، ۱۳۹۱ش،ص۳.
- ↑ باقری سیانی، «مؤلف انیس اللیل...»، ص۵۳.
- ↑ کلباسی، «مقدمه» انیس اللیل، ۱۳۹۱ش،ص۳.
- ↑ قاسمی، در محضر آقانجفی، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۸۶-۳۸۷.
- ↑ کلباسی، «مقدمه» انیس اللیل،۱۳۹۱ش، ص۳.
- ↑ باقری سیانی، «مؤلف انیس اللیل...»، ص۵۶ و ۵۹.
- ↑ قاسمی، درة الصدف، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۴۴۶-۴۴۷.
- ↑ رضوی، «مقدمه» نسخه خطی مفتاح الجنان در شرح دعای صباح، ج۳، ص۴۰.
- ↑ قاسمی، در محضر آقانجفی، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۶۹-۳۷۲.
- ↑ قاسمی، در محضر آقانجفی، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۶۹-۳۷۰.
- ↑ کلباسی، «مقدمه» انیس اللیل، ص۵.
- ↑ حکیمی، شیخ آقابزرگ تهرانی،۱۳۸۲ش، ص۱۴۰.
- ↑ رضوی، «مقدمه» نسخه خطی مفتاح الجنان در شرح دعای صباح، ج۳، ص۴۴.
- ↑ قاسمی، در محضر آقانجفی، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۷۲.
- ↑ نجفی، طريق الوصول إلى أخبار آل الرسول(ع)، ۱۳۹۵ش، ص۳۳۴.
- ↑ ساعدی، «مقدمه»، رياض العلماء، ج۱، ص۶۲.
- ↑ کلباسی، «مقدمه» انیس اللیل، ۱۳۹۱ش، ص۴.
- ↑ رضوی، «مقدمه» نسخه خطی مفتاح الجنان در شرح دعای صباح، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۳۷.
- ↑ قاسمی، در محضر آقانجفی، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۷۴.
- ↑ مهدوی، اعلام اصفهان، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۱۳۳.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، طبقات أعلام الشيعة، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۷۵۹.
- ↑ قاسمی، در محضر آقانجفی، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۳۶۷.
- ↑ جلالی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۶۳.
- ↑ کلباسی، «مقدمه» انیس اللیل،۱۳۹۱ش، ص۲.
- ↑ رضوی، «مقدمه» نسخه خطی مفتاح الجنان در شرح دعای صباح، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۳۹.
- ↑ کلباسی، «مقدمه» انیس اللیل، ص۲.
- ↑ مشار، مؤلفین کتب چاپی...، ۱۳۴۴ش، ج۶، ص۸۲۱.
منابع
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات أعلام الشيعة و هو نقباء البشر في القر الرابع عشر، مشهد، دار المرتضى للنشر، ۱۴۰۴ق.
- «آیت الله کلباسی؛ سردمدار نهضت ملی شدن نفت در خراسان»، وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مهر ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.
- باقری سیانی، مهدی، «مؤلف انیس اللیل در امالی معلم حبیب‌آبادی»، مجموعه مقالات برگزیده کنگره بزرگداشت علامه حاجی کلباسی، قم، نشر دانش حوزه، ۱۳۹۱ش.
- جلالی، غلامرضا، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، مشهد، آستان قدس رضوی بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۳۸۶ش.
- حکیمی، محمدرضا، شیخ آقابزرگ تهرانی، قم، دلیل ما، ۱۳۸۲ش.
- رضوی، مهدی، «مقدمه» نسخه خطی «مفتاح الجنان در شرح دعای صباح»، تالیف میرزارضا کلباسی، در میراث حوزه اصفهان، دفتر سوم، قم، موسسه فرهنگی مطالعاتی الزهراء(ع)، ۱۳۸۶ش.
- ساعدی، محمدباقر، «مقدمه»، رياض العلماء و حياض الفضلاء، تألیف افندی، عبدالله بن عیسی بیگ، مشهد، آستان قدس رضوی بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۳۸۹ش.
- سعیدی، جعفر، یاد‌نامه استاد محمدتقی شریعتی مزینانی، قم، نشر خرم، ۱۳۷۰ش.
- قاسمی، رحیم، «مقدمه»، اشراقات الايام الافاضات الانام: بحثهایی درباره اخلاق اسلامی، تألیف محمدرضا کلباسی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.
- قاسمی، رحیم، در محضر آقانجفی: شاگردان فقیه اصفهان شیخ محمد تقی نجفی معروف به آقانجفی اصفهانی، قم، مجمع ذخائر اسلامی، ۱۳۹۴ش.
- قاسمی، رحیم، درة الصدف فيمن تلمذ من علماء اصفهان بالنجف، قم، مجمع الذخائر الإسلامية، ۱۳۹۳ش.
- کلباسی، اسماعیل، «مقدمه»، انیس اللیل، تالیف محمدرضا کلباسی، قم، روح، چاپ سوم، ۱۳۶۲ش.
- مشار، خان‌بابا، مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی از آغاز چایی تاکنون، جلد ۶، تهران، چاپخانه رنگین، فروردین ۱۳۴۴ش.
- مهدوی، سید مصلح‌الدین، ارمغان اصفهان در شرح حال علامه بهبهان میر سيد علي موسوي بهبهاني، اصفهان، حسینیه عمادزاده، ۱۳۹۵ق.
- مهدوی، سید مصلح‌الدین، اعلام اصفهان، اصفهان، سازمان فرهنگی اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۶ش.
- مهدوی، سید مصلح‌الدین، دانشمندان و بزرگان اصفهان، اصفهان، گلدسته، ۱۳۸۴ش.
- مهدوی، سید مصلح‌الدین، زندگی نامه آیت‌الله العظمي آقا نجفي اصفهانی، اصفهان، آرما، ۱۳۹۰ش.
- موحد ابطحی، حجت، ریشه‌ها و جلوه‌های تشیع و حوزه علمیه اصفهان در طول تاریخ، اصفهان، دفتر تبلیغات المهدی (عج)، ۱۴۱۸ق.
- نجفی، هادی، طريق الوصول إلى أخبار آل‌الرسول(ع) (المشيخة - الإجازات)، قم، دار التفسیر، ۱۳۹۵ش.
- «نگاهی دیگر بر رابطه نیروهای مذهبی و حزب توده در مشهد»، وبگاه موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۴ آبان ۱۴۰۵ش.