رکن‌الملک شیرازی
| نائب‌الحکومه اصفهان | |
 تصویری از میرزا سلیمان‌خان شیرازی ملقب به «رُکن‌المُلْک شیرازی» | |
| شناسنامه | |
|---|---|
| نام کامل | میرزا سلیمان‌خان رکن‌الملک شیرازی |
| لقب | رکن‌الملک |
| نسب | از خاندان خلف‌بیگ طالش (از امیران شاه اسماعیل صفوی) |
| زادروز | سال ۱۲۵۴ یا ۱۲۵۵ق |
| شهر درگذشت | اصفهان |
| آرامگاه | مسجد رکن‌الملک در قبرستان تخت فولاد اصفهان |
| مذهب | شیعه |
| اطلاعات سیاسی | |
| مناصب | نائب‌الحکومه اصفهان، کنسول ایران در بحرین، ریاست دیوان‌خانه عدلیه |
رُکْن‌ُالمُلک شیرازی (۱۲۵۴-۱۳۳۱ق)از صاحب‌منصبان دوره قاجار و نایب‌الحکومه اصفهان بود که افزون بر فعالیت‌های حکومتی، در ساخت و مرمت بناهای مذهبی، از جمله مسجد و مدرسه رکن‌الملک، و تعمیر حرم عسکریین(ع) در سامرا نقش داشت. او با چاپ کتاب‌های دینی، مانند قرآن و صحیفه سجادیه، تأسیس انجمن‌های فرهنگی و ترویج معارف اسلامی نیز به فعالیت‌های فرهنگی پرداخت. رکن‌الملک در امور اجتماعی و رسیدگی به شکایات مردم مشارکت داشت و بیشتر اموال خود را وقف امور خیریه کرد.
معرفی و جایگاه
رُکن‌ُالمُلْک شیرازی از صاحب‌منصبان دوره قاجار و نایب‌الحکومه اصفهان در دوران حکومت ظل‌السلطان، فرزند ناصرالدین‌شاه، بود.[۱] او در ساخت و مرمت بناهای مذهبی و عام‌المنفعه،[۲] چاپ کتاب‌های دینی، تأسیس انجمن‌های فرهنگی و ترویج معارف اسلامی نقش داشت[۳] و بیشتر اموالش را وقف امور خیریه کرد.[۴]
رکن‌الملک پیش از رسیدن به این مقام، در سال ۱۲۷۶[۵] یا ۱۲۷۷ق کارگزار بحرین شد[۶] و سپس در سال ۱۲۸۱ق به خدمت ظل‌السلطان در فارس درآمد. به‌دلیل مهارت در نگارش، منشی‌باشی[۷] و رئیس دفتر حکومت فارس شد.[۸] با گسترش قلمرو ظل‌السلطان به اصفهان منتقل شد[۹] و در سال ۱۲۹۶ق نایب‌الحکومه آنجا شد[۱۰] و تا سال ۱۳۲۵ق در این منصب ماند. در سال ۱۳۰۴ق نیز لقب رکن‌الملک را دریافت کرد.[۱۱] ریاست دیوان‌خانه عدلیه از دیگر مناصب او بود.[۱۲]
شخصیت‌شناسی
میرزا سلیمان‌خان شیرازی ملقب به «رکن‌الملک» در سال ۱۲۵۴[۱۳] یا ۱۲۵۵ق[۱۴] در شیراز متولد شد.[۱۵] رکن‌الملک در خوش‌نویسی،[۱۶] نویسندگی[۱۷] و شعر مهارت داشت و با تخلّصِ «خَلَف» شعر می‌سرود.[۱۸] بنا بر گزارشی، دیوان او حدود پنجاه هزار بیت داشت.[۱۹]
در برخی منابع آمده است که رکن‌الملک به‌سبب اعتقادات مذهبی، نسبت به مردم مخصوصا عالمان دینی، تواضع داشت.[۲۰] همچنین از مظلومان حمایت می‌کرد[۲۱] و در برابر بدگویی‌ها و اتهام‌های مطرح‌شده درباره خود، واکنش تندی نشان نمی‌داد.[۲۲]
میرزا سلیمان‌خان رکن‌الملک در سال ۱۳۳۱ق در اصفهان درگذشت.[۲۳] پیکر او در ورودی مسجد رکن‌الملک در تخت فولاد اصفهان در بقعه‌ای اختصاصی به خاک سپرده شد.[۲۴]
فعالیت‌های عمرانی
رکن‌الملک در ساخت و تعمیر بناهای مذهبی و عام‌المنفعه فعالیت داشت. او در قبرستان تخت فولاد اصفهان، مسجد و مدرسه علمیه رکن‌الملک را بنا کرد و بر مزار آقا محمد بیدآبادی (درگذشت: ۱۱۹۷ یا ۱۱۹۸ق) نیز بنایی چهارطاقی ساخت.[۲۶] رکن‌الملک شماری از مساجد[۲۷] (مانند مسجد سُرخی یا سفره‌چی[۲۸]) و مدارس علمیه اصفهان (مثل مدرسه علمیه مریم‌بیگم[۲۹])، تکیه‌های میرفندرسکی و حاج محمدجعفر آباده‌ای[۳۰] و مقبره بابا رکن‌الدین شیرازی در تخت فولاد را تعمیر کرد.[۳۱] مرمت و آینه‌کاری ایوان حرم عسکریین(ع) در سامرا از دیگر اقدامات عمرانی او بود.[۳۲]
رکن‌الملک هجده روز پیش از وفات، وقف‌نامه‌ای تنظیم کرد[۳۳] و بیشتر اموال خود را برای امور خیریه وقف کرد.[۳۴] همچنین بخشی از اموال او برای تأمین هزینه اماکنی اختصاص یافت که ساخته یا تعمیر کرده بود؛ از جمله حرم امام حسن عسکری(ع).[۳۵]
فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی
رکن‌الملک برای گسترش معارف دینی، نسخه‌هایی از قرآن کریم، صحیفه سجادیه و زادالمعاد را چاپ کرد و به‌صورت رایگان در اختیار مردم قرار داد.[۳۶] او یک نوبت نیز جامع عباسی، نوشته شیخ بهایی (درگذشت: ۱۰۳۱ق)، را نیز چاپ و منتشر کرد.[۳۷]
گفته شده، رکن‌الملک از مؤسسان شرکت اسلامیه اصفهان بود[۳۸] و در انجمن ولایتی اصفهان عضویت داشت.[۳۹] همچنین در سال ۱۳۲۱ق، با همکاری فقیهانی همچون نورالله اصفهانی (درگذشت: ۱۳۴۶ق) و محمدتقی آقا نجفی (درگذشت: ۱۳۳۲ق) در تأسیس انجمن صفاخانه مشارکت کرد. این انجمن با هدف مناظره میان عالمان مسلمان و مبلغان مسیحی فعالیت می‌کرد.[۴۰] مجله الاسلام نیز برای انتشار آن مناظره‌ها منتشر می‌شد.[۴۱] تأسیس اداره دعوت اسلامی نیز از اقدامات منسوب به اوست.[۴۲]
اقدامات اجتماعی
بر پایه گزارش برخی منابع، رکن‌الملک در دوران مسئولیت خود در اصفهان، برای حفظ نظم شهری و رسیدگی به امور مردم اقداماتی انجام داد؛ از جمله در ماه رمضان سال ۱۲۹۶ق از اوباش تعهد گرفت که فساد و قمار را تعطیل کنند. همچنین برای رسیدگی به شکایات مردم در محاکم حضور می‌یافت و شبانه در کوچه‌ها و بازارها گشت‌زنی می‌کرد. تعقیب دزدان فراری، تعویض داروغه اصفهان در سال ۱۳۰۳ق و بهبود وسایل حمل‌ونقل عمومی نیز از اقدامات منسوب به اوست.[۴۳]
پانویس
- ↑ رکن‌زاده، دانشمندان و سخن‌سرایان فارس، ۱۳۳۷ش، ج۲، ص۴۵۴.
- ↑ مهدوی، اعلام اصفهان، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۳۵۷.
- ↑ موحد ابطحی، ریشه ها و جلوه های تشیع...، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۲۹۴-۲۹۵.
- ↑ نورایی، «بازخوانی، معرفی و شرح وقفنامه رکن الملک...»، ص۲۳-۲۴.
- ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ج۸، ص۱۲۲۱۹، ذیل واژه «رکن‌الملک».
- ↑ فسایی، فارسنامه ناصری، ۱۳۸۲ش، ج۲، ص۹۱۶.
- ↑ حبیب‌آبادی، مکارم الآثار، ۱۳۶۲ش، ج۵، ص۱۴۷۶.
- ↑ «ستاره‌های مدفون در تخت فولاد»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ فسایی، فارسنامه ناصری، ۱۳۸۲ش، ج۲، ص۹۱۶.
- ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ج۸، ص۱۲۲۱۹، ذیل واژه «رکن‌الملک».
- ↑ حبیب‌آبادی، مکارم الآثار، ۱۳۶۲ش، ج۵، ص۱۴۷۶.
- ↑ جناب، رجال و مشاهیر اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص۲۶۴.
- ↑ فسایی، فارسنامه ناصری، ۱۳۸۲ش، ج۲، ص۹۱۶.
- ↑ حبیب‌آبادی، مکارم الآثار، ۱۳۶۲ش، ج۵، ص۱۴۷۵.
- ↑ همایی، تاریخ اصفهان، ۱۳۹۸ش، ص۲۷۹.
- ↑ حبیب‌آبادی، مکارم الآثار، ۱۳۶۲ش، ج۵، ص۱۴۷۶.
- ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ج۸، ص۱۲۲۱۹، ذیل واژه «رکن‌الملک».
- ↑ موحد ابطحی، ریشه ها و جلوه های تشیع...، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۲۹۴.
- ↑ هنرفر، «حاج میرزا سلیمان رکن الملک...»، ص۲۰۶.
- ↑ جناب، رجال و مشاهیر اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص۲۶۴.
- ↑ موحد ابطحی، ریشه ها و جلوه های تشیع...، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۲۹۴.
- ↑ جناب، رجال و مشاهیر اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص۲۶۵.
- ↑ رکن‌زاده، دانشمندان و سخن‌سرایان فارس، ۱۳۳۷ش، ج۲، ص۴۵۴.
- ↑ حبیب‌آبادی، مکارم الآثار، ۱۳۶۲ش، ج۵، ص۱۴۷۷.
- ↑ «ستاره‌های مدفون در تخت فولاد»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ مهدوی، اعلام اصفهان، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۳۵۷.
- ↑ مهدوی، اصفهان: دار العلم شرق...، ۱۳۸۶ش، ص۱۵۰.
- ↑ حبیب‌آبادی، مکارم الآثار، ۱۳۶۲ش، ج۵، ص۱۴۷۶.
- ↑ نورایی، «بازخوانی، معرفی و شرح وقفنامه رکن الملک...»، ص۲۴.
- ↑ حبیب‌آبادی، مکارم الآثار، ۱۳۶۲ش، ج۵، ص۱۴۷۶.
- ↑ همایی، «پیشگفتار»، نصوص الخصوص، ص۸.
- ↑ تهرانی نجفی، هدية الزائرين، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۴.
- ↑ جناب، رجال و مشاهیر اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص۲۶۷.
- ↑ نورایی، «بازخوانی، معرفی و شرح وقفنامه رکن الملک...»، ص۲۳-۲۴.
- ↑ نورایی، «بازخوانی، معرفی و شرح وقفنامه رکن الملک...»، ص۲۳-۲۵.
- ↑ موحد ابطحی، ریشه ها و جلوه های تشیع...، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۲۹۴-۲۹۵.
- ↑ حبیب‌آبادی، مکارم الآثار، ۱۳۶۲ش، ج۵، ص۱۴۷۶.
- ↑ موحد ابطحی، ریشه ها و جلوه های تشیع...، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۲۹۴-۲۹۵.
- ↑ مهدوی، خاندان شیخ الاسلام اصفهان...، گلبهار، ص۱۴۵.
- ↑ موسسه امام هادي(ع)، اتحاد و انسجام، ۱۳۸۹ش، ص۳۰۴.
- ↑ موسسه امام هادي(ع)، اتحاد و انسجام، ۱۳۸۹ش، ص۳۰۴.
- ↑ موحد ابطحی، ریشه ها و جلوه های تشیع...، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۲۹۴-۲۹۵.
- ↑ «ستاره‌های مدفون در تخت فولاد»، خبرگزاری تسنیم.
منابع
- تهرانی نجفی، هادی، هدية الزائرين، تصحیح سید محمد موسوی‌نژاد، تهران، مشعر، ۱۳۹۳ش.
- جناب، علی، رجال و مشاهیر اصفهان، تصحیح رضوان پور عصار، اصفهان، سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۵ش.
- حبیب‌آبادی، محمد علی، مکارم الآثار: در احوال رجال دوره قاجار مشتمل بر تراجم و شرح أحوال أعيان رجال علمى زمان قاجاریه از علماء و حکماء، و عرفاء و شعراء و سلاطین اسلامی و مشاهیر مستشرقین، اصفهان، کمال، ۱۳۶۲ش.
- دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۷ش.
- رکن‌زاده (آدمیّت)، محمدحسین، دانشمندان و سخن‌سرایان فارس، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۳۷ش.
- «ستاره‌های مدفون در تخت فولاد| رکن الملک؛ عارفی که همه مردم را با یک چشم می‌دید»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- فسایی، حسن بن حسن، فارسنامه ناصری، تحقیق منصور رستگار فسائی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۲ش.
- موسسه امام هادي(ع)، اتحاد و انسجام، قم، پیام امام هادی(ع)، ۱۳۸۹ش.
- مهدوی، سید مصلح‌الدین، اعلام اصفهان، تحقیق غلامرضا نصراللهی، اصفهان، سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، چاپ اول، ۱۳۸۶ش.
- مهدوی، سید مصلح‌الدین، خاندان شیخ الاسلام اصفهان در طول چهار صد سال از علامه محقق سبزواری تا دکتر علی شیخ الاسلام، اصفهان، گلبهار، بی‌تا.
- مهدوی، سید مصلح‌الدین، اصفهان دار العلم شرق: مدارس دینی اصفهان، تحقیق محمدرضا نیلفروشان، اصفهان، سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۶ش.
- موحد ابطحی، حجت، ریشه‌ها و جلوه‌های تشیع و حوزه علمیه اصفهان در طول تاریخ، اصفهان، دفتر تبلیغات المهدی(عج)، ۱۴۱۸ق.
- همایی، جلال‌الدین، تاریخ اصفهان جغرافیای اصفهان، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۹۸ش.
- همایی، جلال‌الدین «پیشگفتار»، نصوص الخصوص في ترجمة الفصوص، تألیف مسعود بن عبدالله بابا رکن‌الدین شیرازی، تهران، موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل، شعبه تهران، ۱۳۵۹ش.
- هنرفر، لطف‌الله، «حاج میرزا سلیمان رکن الملک و یادگارهای دوره خدمت او در اصفهان»، مجله وحید، شماره ۶۲ و ۶۳، بهمن و اسفند ۱۳۴۷ش.
- نورایی، مرتضی، «بازخوانی، معرفی و شرح وقفنامه رکن الملک ۱۲۵۴-۱۳۳۱ق)»، مجله گنجینه اسناد، شماره ۵۳، بهار ۱۳۸۳ش.