عطار نیشابوری
 | مقالات ویکیشیعه با رویکرد «ارتباط با مکتب اهلبیت» نوشته میشوند. برای آگاهی از دیگر ابعاد موضوع، منابع دیگر را جویا شوید. |
 آرامگاه عطار نیشابوری، نیشابور | |
| اطلاعات | |
|---|---|
| نام کامل | فریدالدین محمد عطار نیشابوری |
| لقب | عطار، شیخ عطار، عطار نیشابوری |
| زمینه فعالیت | شعر و عرفان |
| ملیت | ایرانی |
| محل زندگی | نیشابور |
| محل دفن | نیشابور |
| همزمان با | خوارزمشاهیان، مغولان |
| مذهب | اهل سنت و شیعه به روایتی |
| دیوان اشعار | دیوان عطار، خسرونامه، منطقالطیر، اسرارنامه و.. |
| تخلص | فرید، عطار |
فریدالدین محمد عطار نیشابوری، مشهور به عطار و عطار نیشابوری، شاعر و عارف ایرانی سدههای ششم و هفتم قمری بود.[۱] برخی از اندیشمندان، از جمله مطهری[۲] و علامه طهرانی،[۳] او را از برجستهترین عارفان جهان اسلام دانستهاند. درباره استادِ عرفانی عطار اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی او را مرید نجمالدین کبری، بنیانگذار طریقه کبرویه، دانستهاند[۴] و برخی دیگر وی را از مریدان مجدالدین بغدادی، عارف نامدار اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم قمری، معرفی کردهاند.[۵]
درباره مذهب عطار نیشابوری، برخی از محققان، با استناد به اشعار عطار در مدح خلفا، ابوحنیفه و شافعی، او را از پیروان مذهب اهلسنت دانستهاند؛[۶] هرچند ارادت ویژه او به اهلبیت(ع) را نیز پذیرفتهاند.[۷] در مقابل، گروهی به سبب ستایشهای فراوان عطار از امام علی(ع) و اهلبیت(ع)، او را شیعه شمردهاند[۸] و قاضی نورالله شوشتری[۹] و علامه طهرانی[۱۰] نیز بر این نظر تأکید کردهاند. همچنین برخی، با استناد به کتاب مظهرالعجایب ــ که در آن از امام علی(ع) تا امام رضا(ع) در قالب اشعاری درباره انسان کامل یاد شده است ــ[۱۱] عطار را شیعه دانستهاند؛[۱۲] اما پژوهشگران ادبیات فارسی انتساب این اثر به عطار نیشابوری را نپذیرفتهاند.[۱۳]
عطار نیشابوری در مقدمه دو کتاب خسرونامه و مختارنامه، از ده اثر خود شامل نُه کتاب منظوم و یک اثر منثور نام برده است.[۱۴] هرچند آثار فراوان دیگری نیز به او نسبت داده شده،[۱۵] پژوهشگران در انتساب بسیاری از آنها تردید دارند[۱۶] و این امر را تا حدی ناشی از وجود شاعران متعدد با تخلص «عطار» دانستهاند.[۱۷]
آثار شناختهشده عطار شامل منظومههایی چون الهینامه، اسرارنامه، جواهرنامه، خسرونامه، شرحالقلب، مصیبتنامه، منطقالطیر، دیوان اشعار و مختارنامه است.[۱۸] از میان آثار منثور او، تذکرةالاولیا شهرت بیشتری دارد که در آن شرح احوال و سخنان عارفان و اولیای الهی از امام صادق(ع) تا منصور حلاج گرد آمده[۱۹] و از شخصیتهایی همچون امام باقر(ع)،[۲۰] ابوحنیفه،[۲۱] شافعی[۲۲] و احمد بن حنبل[۲۳] نیز یاد شده است. از ده اثر اصلی او، هشت اثر باقی مانده و دو کتاب جواهرنامه و شرحالقلب از میان رفتهاند.[۲۴] وی در اشعار خود بیشتر از تخلصهای «فرید» و «عطار» استفاده میکرد.[۲۵]
عطار نیشابوری در آثار خود اشعار متعددی در فضیلت امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) سروده است.[۲۶] او در این اشعار به فضایل و مناقب امام علی(ع)، از جمله لیلةالمبیت و ماجرای درددل با چاه، پرداخته[۲۷] و امام حسن(ع) را به نیکویی اخلاق ستوده است.[۲۸] همچنین درباره امام حسین(ع)، به امامت، تداوم نسل امامان(ع) از او[۲۹] و شهادتش در واقعه کربلا اشاره کرده است.[۳۰]
درباره زندگی عطار اطلاعات دقیقی در دست نیست.[۳۱] براساس منابع، عطار در سال ۵۳۷[۳۲] یا ۵۴۰ق[۳۳] در کدکنِ نیشابور متولد شد[۳۴] و در جریان حمله مغول به نیشابور، در سال ۶۱۷،[۳۵] ۶۱۸[۳۶] یا ۶۲۷ق[۳۷] کشته شد. عطار در آغاز به شغل عطاری و داروفروشی، که از پدرش به او رسیده بود، اشتغال داشت.[۳۸] او برای کسب دانش به سرزمینهایی چون هند، عراق، شام و مصر سفر کرد و پس از بازگشت به نیشابور تا پایان عمر در آنجا ماند.[۳۹] آشنایی گسترده او با علوم قرآن، حدیث، فقه، تفسیر، طب، نجوم و کلام در آثارش بازتاب یافته است.[۴۰]
۲۵ فروردین در ایران به نام روز بزرگداشت عطار نیشابوری نامگذاری شده است.[۴۱]
پانویس
- ↑ یثربی، «عطار، عرفان را به معنی عمیق آن وارد ادبیات فارسی کرد»، خبرگزاری مهر.
- ↑ خدمات متقابل اسلام و ایران، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، ص۵۸.
- ↑ توحید علمی و عینی» ، وبگاه مکتب وحی.
- ↑ نفیسی، زندگینامه عطار نیشابوری، ۱۳۸۴ش، ص۹۸.
- ↑ جامی، نفحات الانس، بیتا، ص۶۹۷.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: عطار نیشابوری، مختارنامه، مقدمه محقق، ۱۳۸۶ش، ص۳۰؛ نفیسی، زندگینامه عطار نیشابوری، ۱۳۸۴ش، ص۹۲؛ فروزانفر، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۱۳۵۳ش، ص۵۷.
- ↑ عطار نیشابوری، مختارنامه، مقدمه محقق، ۱۳۸۶ش، ص۳۰.
- ↑ فاضلی، اندیشههای عطار، ۱۳۷۴ش، ص۱۳۱.
- ↑ فروزانفر، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۱۳۵۳ش، ص۵۷.
- ↑ «توحید علمی و عینی»، وبگاه مکتب وحی.
- ↑ نگاه کنید به فاضلی، قادر، اندیشههای عطار؛ تحلیل افق اندیشه شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، تهران، طلایه، ۱۳۷۴ش.
- ↑ شوشتری، مجالس المؤمنین، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۰۰؛ فاضلی، اندیشههای عطار، ۱۳۷۴ش، ص۱۲۵؛ حسینی تهرانی، توحید علمی و عینی، ۱۴۱۷ق، ص۳۹.
- ↑ فروزانفر، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۱۳۵۳ش، ص۷۶؛ نفیسی، زندگینامه عطار نیشابوری، ۱۳۸۴ش، ص۱۳۵؛ زرینکوب، با کاروان حُلّه، ۱۳۴۷ش، ص۱۸۳؛ عطار نیشابوری، مختارنامه، مقدمه محقق، ۱۳۸۶ش، ص۳۰.
- ↑ فروزانفر، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۱۳۵۳ش، ص۷۵-۷۶.
- ↑ فروزانفر، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۱۳۵۳ش، ص۷۴.
- ↑ فروزانفر، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۱۳۵۳ش، ص۷۵-۷۶؛ نفیسی، زندگینامه عطار نیشابوری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰۵-۱۱۱.
- ↑ نفیسی، زندگینامه عطار نیشابوری، ۱۳۸۴ش، ص۸۰-۸۱.
- ↑ فروزانفر، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۱۳۵۳ش، ص۷۵-۷۶.
- ↑ فروزانفر، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۱۳۵۳ش، ص۸۶.
- ↑ فروزانفر، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۱۳۵۳ش، ص۸۶.
- ↑ عطار نیشابوری، تذکرة الاولیاء، ۱۹۰۵م، ج۱، ص۲۰۲.
- ↑ عطار نیشابوری، تذکرة الاولیاء، ۱۹۰۵م، ج۱، ص۲۰۹.
- ↑ عطار نیشابوری، تذکرة الاولیاء، ۱۹۰۵م، ج۱، ص۲۱۴.
- ↑ فروزانفر، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۱۳۵۳ش، ص۷۵-۷۶.
- ↑ ٰزرینکوب، صدای بال سیمرغ، ۱۳۷۹ش، ص۲۵.
- ↑ نگاه کنید به عطار نیشابوری، مصیبتنامه.
- ↑ نگاه کنید به عطار نیشابوری، منطقالطیر؛ عطار نیشابوری، خسرونامه.
- ↑ عطار نیشابوری، مصیبتنامه، «فی فضیلة حسن رضی الله عنه»، سایت گنجور.
- ↑ عطار نیشابوری، خسرو نامه، ۱۳۸۲ش، ص۲۹.
- ↑ عطار نیشابوری، مصیبتنامه، «فی فضیلة حسین رضی الله عنه»، سایت گنجور.
- ↑ ٰزرینکوب، صدای بال سیمرغ، ۱۳۷۹ش، ص۲۶.
- ↑ نفیسی، زندگینامه عطار نیشابوری، ۱۳۸۴ش، ص۳۰.
- ↑ ابنعثمان، مفتاحالهدایة، ۱۳۸۰ش، ص۲۸۴؛ زرینکوب، صدای بال سیمرغ، ۱۳۷۹ش، ص۲۷.
- ↑ ٰزرینکوب، صدای بال سیمرغ، ۱۳۷۹ش، ص۲۷؛ نفیسی، زندگینامه عطار نیشابوری، ۱۳۸۴، ص۳۰.
- ↑ زرینکوب، با کاروان حله، ۱۳۴۷ش، ص۱۸۳.
- ↑ فروزانفر، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۱۳۵۳ش، ص۷.
- ↑ نفیسی، زندگینامه عطار نیشابوری، ۱۳۸۴ش، ص۶۹-۷۸.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه «عطار»؛ زرینکوب، با کاروان حُلّه، ۱۳۴۷ش، ص۱۸۲.
- ↑ حسینی تهرانی، توحید علمیو عینی، ۱۴۱۷ق، ص۳۷.
- ↑ زرینکوب، با کاروان حُلّه، ۱۳۴۷ش، ص۱۸۲؛ فروزانفر، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، ۱۳۵۳ش، ص۳۸.
- ↑ «مونسان: روز بزرگداشت عطار، گرامیداشت حمكت و عرفان است»، ایرنا.
منابع
- «مونسان: روز بزرگداشت عطار، گرامیداشت حمكت و عرفان است»، ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۱۸ بهمن ۱۳۹۹ش.
- ابن عثمان، محمود، مفتاح الهدایة و مصباح العنایة(سیرتنامه سید امینالدین بلیانی)، به تصحیح منوچهر مظفریان، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
- جامی، عبد الرحمن بن احمد، نفحات الأنس، به تحقیق مولوی غلام عیسی، ویلیام ناسو لیس، عبدالحمید مولوی، کلکته، مطبعة لیسی، بیتا.
- حسینی تهرانی، سید محمد حسین، توحید علمی و عینی در مکاتیب حکمی و عرفانی، مشهد، علامه طباطبایی، ۱۴۱۷ق.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه دهخدا، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۷ش.
- زرینکوب، عبدالحسین، با کاروان حُلّه، تهران، جاویدان، ۱۳۴۷ش.
- زرینکوب، عبدالحسین، دنباله جستجو در تصوف ایران، تهران، امیرکبیر، چاپ پنجم، ۱۳۸۰ش.
- زرینکوب، عبدالحسین، صدای بال سیمرغ، تهران، انتسارات سخن، چاپ دوم، ۱۳۷۹ش.
- شوشتری، نورالله بن شریفالدین، مجالس المؤمنین، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۷ش.
- عطار نیشابوری، شیخ فریدالدین، خسرو نامه، با مقدمه فرشید اقبال، تهران، موسسه فرهنگی اندیشه در گستر، ۱۳۸۲ش.
- عطار نیشابوری، فریدالدین، اسرارنامه، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۶ بهمن ۱۳۹۹ش.
- عطار نیشابوری، فریدالدین محمد بن ابراهیم، مختارنامه، مقدمه تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، انتشارات سخن، ۱۳۸۶ش.
- عطار نیشابوری، فریدالدین منطق الطیر، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۶ بهمن ۱۳۹۹ش.
- عطار نیشابوری، فریدالدین، مصیبتنامه، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۶ بهمن ۱۳۹۹ش.
- فاضلی، قادر، اندیشههای عطار؛ تحلیل افق اندیشه شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، تهران، طلایه، ۱۳۷۴ش.
- فروزانفر، بدیع الزمان، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، تهران، کتابفروشی دهخدا، چاپ دوم، ۱۳۵۳ش.
- نفیسی، سعید، زندگینامه عطار نیشابوری، تهران، اقبال، ۱۳۸۴ش.
- یثربی، سید یحیی، «عطار، عرفان را به معنی عمیق آن وارد ادبیات فارسی کرد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۱۸ بهمن ۱۳۹۹ش.
- «خدمات متقابل اسلام و ایران»، سامانه جامع استاد شهید مطهری، تاریخ بازدید: ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «توحید علمی و عینی»، وبگاه مکتب وحی، تاریخ بازدید: ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ش.