هانی بن عروه

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از هانی بن عروة)
پرش به: ناوبری، جستجو
هانی بن عروه
درگذشت ۸ ذی‌حجه ۶۰ق - کوفه
محل زندگی کوفه
تبار قبیلهٔ مذحج
نقش‌های برجسته از یاران امام علی، امام حسن، امام حسین
دین اسلام
مذهب شیعه
خویشاوندان یحیی بن هانی بن عروه

هانی بن عروة بن غران مرادی (شهادت در ۸ ذی‌حجه ۶۰ق)، از بزرگان کوفه و یاران خاص امام علی(ع). وی در جنگ جمل و صفّین حضور داشت. هانی از ارکان قیام حُجْر بن عَدی در برابر زیاد بن ابیه، و از مخالفان بیعت با یزید به شمار می‌رفت. خانهٔ او از زمان ورود عبیدالله بن زیاد به کوفه مرکز فعالیت‌های سیاسی و نظامی بود، وی نقش مهمی در قیام مسلم بن عقیل داشت. در هشتم ذی‌حجهٔ سال۶۰ق، پس از شهادت مسلم بن عقیل، و به دستور عبیدالله بن زیاد، سر از بدنش جدا کردند. خبر شهادت او در میانهٔ راه کوفه، در منزلگاه زرود به امام حسین(ع) رسید. امام بر مرگ او گریست و آیهٔ استرجاع را خواند و برایش درخواست رحمت کرد. هانی را در کنار دارالامارهٔ کوفه به خاک سپردند. آستانهٔ هانی بن عروه هم اکنون از زیارتگاه‌های شیعیان است.

شخصیت و خاندان

هانی بن عروه از شیعیان مخلص امام علی(ع)[۱] و از اصحاب آن حضرت[۲]، از طایفهٔ بنی مراد، از قبیلهٔ مَذحِج[۳]، شیخ و زعیم بنی مراد[۴]، و نزد مردم کوفه، بسیار وجیه و دارای اعتبار بود.[۵]

پسر هانی، یحیی، محدّث و از راویان اصح و ثقه نزد اهل سنت شمرده می‌شود.[۶]

زندگی هانی تا ورود مسلم به کوفه

دربارهٔ زندگی او تا ورود مسلم بن عقیل به کوفه، به عنوان سفیر امام حسین(ع) در جریان واقعهٔ کربلا، اطلاعات اندکی وجود دارد. وی در جنگ جمل[۷] و صفّین[۸] حضور داشت و در صفّین، امام علی(ع) با او مشورت می‌کرد. هنگامی که امام، اشعث بن قیس را از ریاست دو قبیلهٔ ربیعه و کنده بر کنار کرد، هانی به امام پیشنهاد داد جانشینی همتای اشعث برای ریاست این دو قبیله انتخاب کند.[۹] هانی بن عروه به قبیلهٔ خود تعصب داشت؛ زمانی که کثیر بن شهاب مذحجی، والی خراسان، متهم به اختلاس شد و به کوفه گریخت، هانی به وی پناه داد و از این رو معاویه به او عتاب کرد.[۱۰] زمانی که معاویه برای پسرش یزید، از مردم کوفه بیعت می‌گرفت، هانی از مخالفان بود و حتی می‌گفت که از معاویه بخاطر انجام چنین کاری تعجب می‌کند و خصوصیات زشت یزید را برمی‌شمرد.[۱۱] هانی یکی از ارکان قیام حجر بن عدی بر ضد زیاد بن ابیه بود.[۱۲]

نقش هانی در قیام مسلم بن عقیل

مسلم بن عقیل، پس از آگاهی از آمدن عبیدالله بن زیاد به کوفه و تهدیدهای او، از خانهٔ مختار بن ابوعبید ثقفی به خانهٔ هانی بن عروه رفت.[۱۳]

بنا بر نقلی، هانی مایل نبود مسلم وارد خانهٔ او شود، اما پس از ورود مسلم، با تمام وجود از او دفاع کرد.[۱۴] خانهٔ هانی از این رو انتخاب شد که از نظر اجتماعی، او بانفوذتر از مختار بود. خانهٔ هانی از زمان ورود عبیدالله بن زیاد به کوفه مرکز فعالیت‌های سیاسی و نظامی بود و شیعیان به خانهٔ او آمد و شد می‌کردند.[۱۵]

شریک بن الاعور نیز – که از یاران خاص امام علی(ع)[۱۶] و از شیعیان بزرگ بصره بود و به همراه عبیدالله به کوفه آمده بود – بیمار گردید و او نیز به خانهٔ هانی، که از دوستانش بود، وارد شد[۱۷] و هانی را به یاری مسلم تشویق کرد و در خانهٔ هانی نقشهٔ کشتن عبیدالله را کشید[۱۸] به این ترتیب که در زمان عیادت عبیدالله از او، در خانهٔ هانی انجام گیرد.[۱۹] به هر حال، این طرح به این سبب که هانی مایل نبود مهمانش در خانه‌اش کشته شود، عملی نشد.[۲۰]

دستگیری و شهادت

ضریح هانی بن عروه

عبیدالله بن زیاد یکی از بردگان شامی خود را مأمور تحت نظر گرفتن خانهٔ هانی کرد[۲۱] و چون هانی به دیدار ابن زیاد نرفت، با مکر و حیله، به واسطهٔ محمد بن اشعث و اسماء بن خارجه[۲۲] و عمرو بن حجاج زبیدی[۲۳] – که هر سه از اقوام و دوستان هانی بودند – او را به دارالاماره کشاند و بین او و مسلم بن عقیل جدایی افتاد و به شکست قیام مسلم انجامید.

از آنجا که هانی حاضر نشد مسلم بن عقیل را به عبیدالله تسلیم کند، شکنجه شد، به طوری که بینی او شکستند و وی را به زندان انداختند.[۲۴]

در هشتم ذیحجهٔ سال۶۰ و پس از شهادت مسلم بن عقیل، هانی را دست بسته به بازار قصابان بردند و به دستور عبیدالله بن زیاد، غلام ترک عبیدالله، به نام رشید، سر از بدنش جدا کرد.[۲۵]

بنا بر نقل مسعودی،[۲۶] هانی هرگاه قبیلهٔ بنی مراد را به یاری می‌خواند، ۴۰۰۰ مرد زره‌پوش سواره و ۸۰۰۰ نظامی پیاده با او حرکت می‌کردند و اگر قبایل هم‌پیمان خود را دعوت می‌کرد، ۳۰۰۰۰ زره پوش نظامی در رکابش بودند، اما هنگامی که به سوی قتلگاه می‌رفت، از آن همه مردان جنگی، هیچ کس درخواست یاری‌اش را اجابت نکرد.[۲۷] امام علی علیه‌السلام مرگ او را پیش بینی کرده بود.[۲۸]

عبیدالله بن زیاد سر مسلم و هانی را، توسط هانی بن ابی حَیه همدانی و زبیر بن اَروَج تمیمی، نزد یزید فرستاد ویزید او را تشویق کرد.[۲۹] جسد آن دو را در بازار کناسه بر زمین کشیدند[۳۰] و سپس به‌دار آویختند.[۳۱]

واکنش امام حسین(ع) به شهادت هانی

خبر شهادت هانی و مسلم در میانهٔ راه کوفه، در منزلی به نام ثعلبیه[۳۲] یا زرود[۳۳] یا قادسیه[۳۴] و یا قطقطانه[۳۵]، به امام حسین(ع) رسید. امام بر مرگ آن دو گریست و آیه استرجاع را خواند و چندین مرتبه از خداوند برای آنان درخواست رحمت کرد.[۳۶] عبدالله بن زبیر اسدی، در قطعه شعری، شهادت آن دو را وصف کرده است.[۳۷]

مزار

هانی را در کنار دارالامارهٔ کوفه به خاک سپردند. اکنون مزارش به مسجد کوفه متصل است و پشت قبر مسلم بن عقیل و در جهت شمال آن قرار دارد.[۳۸] آستانهٔ هانی بن عروه هم اکنون یکی از زیارت‌گاه‌های شیعیان است. هانی دارای زیارت نامه مخصوصی است که در آن، وی عبدصالح و از اصحاب امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) خوانده شده است.[۳۹]

پانویس

  1. امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۳۴۴.
  2. طوسی، رجال، ص۸۵
  3. ابن عبدربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۶۳؛ ابن حزم اندلسی، جمهرةالانساب العرب، ص۴۰۶
  4. تستری، قاموس الرجال، ج۱۰، ص۴۹۰.
  5. ابن قتیبه، الامامه والسیاسه، ج۲، ص۴.
  6. ابن سعد، طبقات الکبری، ج۱، ص۳۳۰؛ ذهبی، ج۸، ص۳۰۲؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۱۵؛ ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۱۸۸.
  7. ابن اعثم کوفی، کتاب الفتوح، ج۵، ص۴۰.
  8. ابن مزاحم،وقعة الصفین، ص۱۳۷
  9. ابن مزاحم،وقعة الصفین، ص۱۳۷.
  10. زرکلی، الاعلام، ج۸، ص۶۸.
  11. ابوعلی مسکویه، تجارب الامم، ج۲، ص۳۲؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۸، ص۴۰۷؛ تستری، قاموس الرجال، ج۱۰، ص۴۹۱.
  12. بلاذری،انساب الاشراف، ج۵، ص۲۵۵.
  13. رجوع کنید به بلاذری،انساب الاشراف، ج۲، ص۳۳۶؛ دینوری، الاخبار الطوال، ص۲۳۳؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۳۶۲؛ ابن اعثم کوفی، کتاب الفتوح، ج۵، ص۴۰؛ مسعودی، مروج، ج۳، ص۲۵۲؛ طبرسی، اعلام الوری، ج۱، ص۴۳۸؛ مقدسی،البدء و التاریخ، ج۶، ص۹.
  14. طبری، تاریخ، ج۵، ص۳۶۲؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۲۵.
  15. رجوع کنید به دینوری، الاخبار الطوال ص۲۳۳؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۹۷۹۸.
  16. ثقفی،الغارات، ج۲، ص۷۹۳.
  17. رجوع کنید به ثقفی،الغارات، ج۲، ص۷۹۳-۷۹۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۳۳۷؛ دینوری،الاخبار الطوال، ص۳۳۳-۳۳۴.
  18. بلاذری، انساب الاشراف، ج۵، ص۲۵۵؛ دینوری،الاخبار الطوال، ص۲۳۴-۲۳۵؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۳۶۳؛ ابن اعثم کوفی، کتاب الفتوح، ج۵، ص۴۲-۴۳؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۹۸-۹۹.
  19. بلاذری، انساب الاشراف، ج۵، ص۲۵۵؛ ابن قتیبه، الامامة والسیاسة، ج۲، ص۴؛ یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۴۳؛ قس طبری، ج۵، ص۳۶۳، که گفته است عمارة بن عبید سلولی پیشنهاد دهنده بود.
  20. بلاذری، انساب الاشراف، ج۵، ص۲۵۵؛ دینوری،الاخبار الطوال، ص۲۳۴-۲۳۵؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۳۶۳؛ ابن اعثم کوفی، کتاب الفتوح، ج۵، ص۴۲-۴۳؛ قس ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۹۹، که نوشته است همسر هانی موافق نبود.
  21. رجوع کنید به بلاذری، ج۲، ص۳۳۶-۳۳۷؛ دینوری، ص۲۳۵-۲۳۶؛ طبری، ج۵، ص۳۴۸، ۳۶۲؛ ابن اعثم کوفی، ج۵، ص۴۱-۴۲؛ مفید، ص۴۵-۴۶.
  22. دینوری، ص۲۳۶
  23. طبری، ج۵، ص۳۴۹؛ ابن اعثم کوفی، ج۵، ص۴۵؛ ابن اثیر، ج۴، ص۲۸؛ طبرسی، ج۱، ص۴۴۰.
  24. رجوع کنید به دینوری، ص۲۳۷۲۳۸؛ طبری، ج۵، ص۳۶۵-۳۶۷؛ مسعودی، ج۲، ص۲۵۲؛ابن اعثم کوفی، ج۵، ص۴۶-۴۷.
  25. ابن سعد، ج۵، ص۱۲۲؛ طبری، ج۵، ص۳۶۵۳۶۷؛ ابن اعثم کوفی، ج۵، ص۶۱؛ طبرسی، ج۱، ص۴۴۴.
  26. مسعودی، ج۳، ص۲۵۵.
  27. ابن اعثم کوفی، ج۵، ص۶۱؛ طبری، ج۵، ص۳۶۷؛ تستری، ج۱۰، ص۴۹۳.
  28. امین، ج۷، ص۷.
  29. بلاذری، ج۲، ص۳۴۱۳۴۲؛ دینوری، ص۲۴۰-۲۴۱؛ طبری، ج۵، ص۳۸۰.
  30. ابن کثیر، ج۸، ص۱۵۷.
  31. ابن خلدون، ج۳، ص۲۹.
  32. ابن اثیر، ج۴، ص۴۲
  33. دینوری، ص۲۴۰۲۴۱
  34. مسعودی، ج۳، ص۲۵۶.
  35. یعقوبی، ج۲، ص۲۴۳.
  36. رجوع کنید به دینوری، ص۲۴۰۲۴۱؛ طبری، ج۵، ص۳۸۰.
  37. بلاذری، ج۲، ص۳۴۰؛ ابن سعد، ج۲، ص۴۲؛ مقدسی، ج۶، ص۹؛ ابوالفرج اصفهانی، ص۱۰۸؛ قس ابن حبیب، ص۲۴۵، که اسم شاعر را عبدالرحمان بن زبیر اسدی بیان کرده است؛ ابن طقطقی، ص۱۱۴، نیز اسم شاعر را فرزدق ذکر کرده است.
  38. براقی نجفی، ص۸۴
  39. رجوع کنید به قمی، ذیل زیارت هانی بن عروه».

منابع

  • ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره ۱۳۸۵ ۱۳۸۷/ ۱۹۶۵ ۱۹۹۷.
  • ابن اثیر، اسدالغابه فی معرفةالصحابه، قاهره ۱۲۸۰ ۱۳۸۶، چاپ افست بیروت.
  • ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت ۱۳۸۵ ۱۳۸۶/ ۱۹۶۵ ۱۹۶۶.
  • ابن اعثم کوفی، کتاب الفتوح، چاپ علی شیری، بیروت ۱۴۱۱/ ۱۹۹۱.
  • ابن حبیب، المحبر، چاپ ایلزه لیختن شتیتر، حیدرآباد، دکن ۱۳۶۱.
  • ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییزالصحابه، چاپ علی محمد بجاوی، بیروت ۱۴۱۲/ ۱۹۹۲.
  • ابن حزم اندلسی، جمهرةالانساب العرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون.
  • ابن خلدون، کتاب العبر و دیوان المبتداء و الخبر، بیروت ۱۳۹۱/ ۱۹۷۱.
  • ابن سعد، الطبقات الکبری، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۶۸-۱۹۷۷
  • محمدبن علی ابن-طقطقی، الفخری فی الآداب السلطانیه و الدول الاسلامیه، بیروت، دارصادر، بی‌تا.
  • ابن عبدربه، العقد الفرید، چاپ علی شیری، بیروت ۱۴۱۱/ ۱۹۹۰.
  • ابن قتیبه دینوری، الامامة والسیاسة، چاپ طه محمد زینی، قاهره ۱۳۷۸/ ۱۹۶۷.
  • ابن کثیر، البدایه والنهایه، بیروت، مکتبة المعارف.
  • نصر ابن مزاحم منقری، وقعة الصفین، چاپ عبدالسلام محمد هارون، ۱۴۰۴.
  • ابوعلی مسکویه، تجارب الامم، چاپ ابوالقاسم امامی، ۱۳۶۶ش/ ۱۹۸۷.
  • ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، چاپ سیداحمد صقر، قاهره ۱۳۶۸/ ۱۹۴۹.
  • سید محسن امین، اعیان الشیعه.
  • حسین بن احمد نراقی، تاریخ الکوفه، چاپ محمدصادق بحر العلوم، بیروت ۱۴۰۷/ ۱۹۸۷.
  • احمدبن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، چاپ زکار.
  • شیخ محمدتقی تستری، قاموس الرجال، چاپ مؤسسةالنشرالاسلامی.
  • ابراهیم بن محمد ثقفی، الغارات، چاپ میرجلال الدین حسینی ارموی.
  • احمدبن داود دینوری، الاخبار الطوال، چاپ عبدالمنعم عامر، قاهره ۱۹۶۰.
  • دهخدا، لغت نامه.
  • محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفی‌ات المشاهیر والاعلام، حوادث و وفی‌ات ۱۲۱ ۱۴۰ ه، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، بیروت ۱۴۰۷.
  • زرکلی، الاعلام، بیروت.
  • فضل بن حسن طبرسی، اعلام الوری به اعلام الهدی، چاپ مؤسسه آل البیت.
  • طوسی، محمدبن حسن، رجال الطوسی، چاپ جواد قیومی اصفهانی، ۱۴۲۰.
  • طبری، تاریخ (بیروت).
  • کفعمی، ابراهیم بن علی عاملی،المصباح للکفعمی(جنة الأمان الواقیة)،‌دارالرضی(زاهدی)، قم،۱۴۰۵ ق، چاپ دوم
  • قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان.
  • قمی، شیخ عباس، متهی الامال، تحقیق ناصر باقری بیدهندی، قم، انتشارات دلیل، ۱۳۷۹، چاپ اول.
  • مسعودی، مروج (بیروت).
  • مفید، محمدبن محمد، الارشاد، قم ۱۴۱۳.
  • مطهربن طاهر مقدسی، البدء و التاریخ، چاپ ارنست لروصحاف، ۱۸۹۹.
  • یعقوبی، تاریخ (بیروت).

پیوند به بیرون