زید بن صوحان

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
زید بن صوحان

درگذشت جنگ جمل
محل زندگی کوفه
نقش‌های برجسته یاران امام علی علیه السلام
دین اسلام
مذهب شیعه
منصب رییس قبیله عبدالقیس
خویشاوندان صعصعه بن صوحان

زید بن صوحان از شیعیان و یاران امام علی(ع). برخی منابع او را از صحابه پیامبر اسلام دانسته‌اند. برادر او صعصعة بن صوحان نیز از یاران امام علی(ع) بوده است.

زید پیش از جنگ جمل، کوفیان را به حمایت از امام علی(ع)‌ دعوت کرد و خود به همراه قبیله‌اش به این جنگ رفت و در همان نیز به شهادت رسید. زید بسیاری از روزها را روزه می‌گرفت و شب‌ها را به عبادت می‌گذراند.

نسب

زید بن صوحان بن حجر از قبیله عبد القیس[۱] که کنیه‌‌اش ابو سلمان و ابو عبدالله بوده است.[۲] زید برادر بزرگ صعصعه بن صوحان بوده است.[۳]

دوران پیامبر و خلفا

برخی منابع، زید را در زمره صحابه پیامبر دانسته‌اند.[۴] و برخی دیگر ایشان را از تابعان برشمرده‌اند.[۵]

پیامبر اسلام در گفتاری از شخصی به نام زید نام برده و فرمودند: قسمتی از جسم او زودتر از خودش به بهشت می‌رود و سپس خود او به بهشت برده می‌شود.[۶] منابع این گفتار را در مورد زید دانسته‌اند که در نبرد با ایران دستش قطع شد.[۷]

زید علاقه بسیاری به سلمان فارسی داشت و به همین جهت به او کنیه «ابو سلمان» داده‌اند.[۸]

زید از جمله کوفیانی بود که عثمان آن‌ها را به شام تبعید کرد.[۹] با این حال به جهت گفتگوی نرمی که به معاویه داشت، به کوفه بازگردانده شد[۱۰]

او همچنین در گفتاری عثمان را چنین نصیحت می‌کند: «ملت فمالت أمتك. اعتدل تعتدل أمتك» البته در عین حال خود را مطیع او نیز می‌داند.[۱۱]

صحابه امام علی

زید از اصحاب امام علی(ع) بوده[۱۲] و از ایشان، روایت نقل کرده است.[۱۳]

امام علی(ع) در مورد زید گفته بود: «ای زید، خدا تو را رحمت کند که کم خرج و پرفایده بودی.[۱۴]

پیش از آغاز جنگ جمل، میان کوفیان اختلاف شد که آیا از امام علی(ع) در مقابل عایشه حمایت کنند یا هر دو طرف را رها کنند. زید از افرادی بود که مردم را به سپاه امام علی(ع) دعوت می‌کرد.[۱۵]

عایشه نامه‌ای برای زید فرستاد و او را به خانه‌نشینی و ترک حمایت از علی(ع) فراخواند و حتی دستور داد که مردم را به رها کردن علی(ع) دعوت کند. اما زید اعتنایی به نامه نکرده و به حمایت از علی(ع) ادامه داد.[۱۶] با این حال براساس برخی منابع،‌ عایشه پس شنیدن خبر شهادت زید ناراحت شده و برای او رحمت الهی را طلبید.[۱۷]

زید در جنگ جمل حضور یافت و فرمانده قبیله عبدالقیس[۱۸] و پرچم‌دار آن‌ها بود.[۱۹]

زید لحظاتی پیش از شهادت به امام علی(ع) که بر بالای بالین او آمده بود، چنین گفت: «ای امیر المومنین، خداوند جزای خیرت دهد. تو خداشناس، آگاه به قرآن، و تمام وجودت پر از خداوند است. به خدا سوگند، از روی نادانی به یاری‌ات نشتافتم. من از امّ‌سلمه همسر پیامبر(ص) شنیدم که رسول خدا(ص) فرمود: «مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ، فَعَلِی مَوْلاهُ، اَللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ، وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ، وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ، وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ؛ هر کس من مولای اویم، علی(ع) مولای اوست. خدایا! کسی که او را دوست دارد، دوست بدار و آنکه با او دشمنی می‌ورزد، دشمن باش؛ کسی که او را یاری دهد، یاری کن و آنکه به او ستم کند، خوار ساز». به خدا سوگند، من از آنکه به سبب دشمنی با تو، نزد خداوند خوار گردم، بیزارم.[۲۰]

زهد

زید را از زهاد زمان خودش دانسته‌اند.[۲۱] او را همچنین از ابدال‏ معرفی کرده‌اند.[۲۲]

زید هر روز را روزه می‌گرفت و هر شب را به عبادت می‌گذراند. او به حدی بر این امور اصرار می‌ورزید که سلمان فارسی او را به اعتدال در این موارد سفارش کرده و حقوق اعضای بدن را به او یادآوری کرد.[۲۳]

زید در نبرد با ایرانیان از ناحیه دست مجروح شد و در حالی که خون از او می‌رفت، می‌خندید. شخصی به او گفت که اینجا و این حالت، مکان خنده نیست. زید گفت: من انتظار ثواب الهی را بر این امر دارم. حال چرا این‌را به فریاد درد از بین ببرم.[۲۴]

شهادت

در نهایت زید در سال ۳۶ در جنگ جمل[۲۵] به دست عمرو بن یثری و یا عمرو بن سبرة[۲۶] به شهادت رسید.

زید وصیت کرد پیش از دفن، خون را از چهره‌اش پاک نکنند و لباسش را بیرون نیاورند؛ تا با همین لباس در قیامت محشور شود. [۲۷]

مسجد زید بن صوحان.jpg

مسجد زید بن صوحان

نوشتار اصلی: مسجد زید بن صوحان

مسجد زید بن صوحان (جامع زید بن صوحان) از مساجد قدیمی کوفه که در جنوب مسجد سهله و در نزدیکی مسجد صعصعه قرار دارد. این بنا بارها مرمت و بازسازی شده و در کتب ادعیه، اعمال مخصوصی برای آن ذکر شده است.

پانویس

  1. زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۳، ص۵۹.
  2. ابن حجر عسقلانی، الإصابة، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۵۳۳.
  3. مامقانى، تنقیح المقال فی علم الرجال، ۱۴۳۱ق،‌ ج۲۹، ص۲۱۰.
  4. ابن اثیر، أسدالغابة، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۱۳۹.
  5. ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۹، ص۴۳۲.
  6. ابو نعیم إصفهانی، معرفة الصحابة، ۱۴۱۹ق، ج۲،‌ ص۳۶۶.
  7. ابو الفرج اصفهانی، الأغانی، ۱۴۱۵ق، ج۵،‌ ص۹۸.
  8. ابن حجر، الإصابة، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۵۳۳.
  9. ابن حجر عسقلانی، الإصابة، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۵۳۳.
  10. ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۹، ص۴۳۱.
  11. ابن سعد، الطبقات‏ الكبرى، ۱۴۱۸ق، ج۶، ص۱۷۷.
  12. مامقانى، تنقیح المقال فی علم الرجال، ۱۴۳۱ق،‌ ج۲۹، ص۲۱۰.
  13. ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۹، ص۴۳۴.
  14. کشی، اختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۸۴.
  15. ابن اعثم کوفی، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۴۶۰.
  16. کشی، اختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۸۴.
  17. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۵۵۷.
  18. فسوی، المعرفة و التاریخ، ۱۴۰۱ق، ج۳، ص۳۱۲.
  19. ابن اثیر، أسد الغابة، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۱۳۹.
  20. کشی، اختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۸۴.
  21. کشی، اختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ج۱،‌ ص۲۸۴.
  22. علامه حلی،‌ رجال، ۱۴۰۲ق، ص۷۳.
  23. ابن جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۱۱۱.
  24. عاملی‏، أعیان الشیعة، ۱۴۰۶ق، ج۷، ص۱۰۳.
  25. ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۹، ص۴۳۱.
  26. عاملی‏، أعیان الشیعة، ۱۴۰۶ق، ج۷، ص۱۰۱.
  27. سمعانی‏، الأنساب، ۱۳۸۲ق، ج۹، ص۱۹۷.

منابع

  • ابن اثیر جزری، علی بن محمد، اسد الغابة فی معرفة الصحابة، دار الفکر، بیروت، ۱۴۰۹ق.
  • ابن اعثم کوفی، احمد بن اعثم، الفتوح، تحقیق: شیری، علی، دار الاضواء، بیروت، ۱۴۱۱ق.
  • ابن جوزی، عبد الرحمن بن علی‏، المنتظم،‏ محقق: عطا، محمد عبد القادر، عطا، مصطفی عبد القادر، دار الکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
  • ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق: عبد الموجود، عادل احمد، معوض، علی محمد، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
  • ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‏، الطبقات الکبری‏، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، ۱۴۱۸ق.
  • ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله‏، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق: البجاوی، علی محمد، دار الجیل، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
  • ابن عساکر، ابو القاسم علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، دار الفکر، بیروت، ۱۴۱۵ق.
  • ابو الفرج اصفهانی، علی بن حسین‏، الاغانی،‌ بیروت‏، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۵ق.
  • ابو نعیم إصفهانی، أحمد بن عبد الله، معرفة الصحابة، تحقیق: عزازی، عادل بن یوسف، دار الوطن، ریاض، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
  • امین عاملی‏، سید محسن، اعیان الشیعة، بیروت، دار التعارف للمطبوعات‏، ۱۴۰۶ق.
  • زرکلی، خیر الدین، الاعلام، بیروت، دار العلم للملایین، چاپ هشتم، ۱۹۸۹م.
  • سمعانی‏، أبو سعید عبد الکریم بن محمد، الانساب، تحقیق: معلمی یمانی، عبد الرحمن بن یحیی، حیدر آباد، مجلس دائرة المعارف العثمانیة، چاپ اول، ۱۳۸۲ق.
  • علامه حلی،‌ رجال، مصحح: بحر العلوم، محمد صادق‏، قم، الشریف الرضی، ۱۴۰۲ق..
  • فسوی، أبو یوسف یعقوب بن سفیان، المعرفة و التاریخ، تحقیق: اکرم العمری، ضیاء، مؤسسة الرسالة، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۱ق.
  • کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال، محقق و مصحح: شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصطفوی، حسن،‏ مؤسسه نشر دانشگاه مشهد، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
  • مامقانى، عبدالله‏، تنقیح المقال فی علم الرجال‏، محقق: مامقانى محی الدین، مامقانى محمدرضا،‌ قم، موسسة آل البیت لإحیاء التراث‏، ۱۴۳۱ق.