فدک فی التاریخ (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
فدک فی التاریخ
کتاب فدک فی التاریخ.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: سید محمد باقر صدر
موضوع: ماجرای فدک
زبان: عربی
ناشر: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه
تاریخ نشر: ۱۴۱۵ق
مجموعه: یک جلد

فَدَک فِی التّاریخ کتابی به زبان عربی نوشته سید محمد باقر صدر (متوفای ۱۳۵۹ش). وی در این اثر، به مسئله تاریخی فدک پرداخته و مطالب آن را در پنج فصل گردآوری کرده است. مؤلف در این بخش‌ها، سرگذشت فاطمه زهرا(س) پس از درگذشت پیامبر اسلام (ص)، گوشه‌هایی از سخنان وی و گفت‌وگوهایش با خلیفه اول درباره میراث انبیاء را مطرح و نیز تاریخچه جغرافیایی و سیاسی فدک وارزش مادی و معنوی این سرزمین را بیان کرده است.

نویسنده

نوشتار اصلی: سید محمد باقر صدر

سید محمد باقر صدر(زادهٔ ۱۳۵۳ق/۱۳۱۳ش و درگذشتهٔ ۱۴۰۰ق/۱۳۵۹ش)، مرجع تقلید و متفکر شیعه و فعال سیاسی در عراق. او علوم دینی را نزد آیت الله خویی و برخی از علمای نجف آموخت، تحصیلاتش را پیش از ۲۰ سالگی به اتمام رساند و در حوزه علمیه نجف به تدریس علوم دینی پرداخت. کتاب‌های فلسفتنا، اقتصادنا، دروسٌ فی علم الاصول(مشهور به حلقات) از مهم‌ترین آثار او است.

کتابی تحلیلی و بی‌طرف

کتاب فدک فی التاریخ کتابی تحلیلی است و نویسنده آن تلاش کرده است کتاب را بی‌طرف بنویسد و تحت تأثیر گرایش‌های فرقه‌ای و مذهبی قرار نگیرد.[۱] به نظر شهید صدر، نویسنده کتاب، ماجرای فدک اختلاف بر سر مالکیت فدک نیست، بلکه موضوعی کاملا سیاسی است؛ بنابراین او در این کتاب به ابعاد سیاسی این واقعه پرداخته است.[۲]

چگونگی تألیف

مؤلف در مقدمه کتاب، این اثر را حاصل فرصتی معرفی می‌کند که برای او در یکی از دوره‌های تعطیلات در حوزه علمیه نجف به دست آمد. وی تصریح می‌کند که این فرصت را مغتنم شمرده و به بررسی یکی از مسائل عمده تاریخ اسلام اختصاص داده است. این مسئله تاریخی، مربوط به فدک و نزاعی است که بین حضرت زهرا و خلیفه اول، پیش آمد. شهید صدر توضیح می‌دهد که با گذشت ایام در این باره به برداشت‌هایی رسیده و اندیشه‌هایی در ذهنش متبلور شده و یادداشت‌هایی را نگاشته تا روزی که از مطالعه مدارک و اسناد فدک به بررسی موقعیت و شرایط و احوال حاکم بر آن بپردازد و آن یادداشت‌ها را پایه و مایه تحقیقی کافی قرار دهد. از این رو فصولی ترتیب داد تا در پایان کار، صورت رساله‌ای به خود گرفت. محمدباقر صدر نیت می‌کند تا آن را به منزله یادداشتی برای روز نیاز در نزد خود نگاه دارد تا اینکه یکی از دوستان او پیشنهاد کرد که چاپ آن را به عهده گیرد.[۳] [۴]

فصل‌های کتاب

کتاب در پنج فصل تدوین شده است:

  1. بر صحنه قیام (عَلی مَسْرَحِ الثّورَة):شهید صدر در این فصل، حرکت حضرت زهرا پس از رحلت پیامبر (ص) را قیامی بزرگ می‌داند که با تمام وسعت خود در تاریخ ثبت شده و در ادامه به شرح صحنه‌های این قیام می‌پردازد.
  2. معنای حقیقی و رمزی فدک (فَدَك بِمَعْناهَا الْحَقيقی وَ الرّمْزی): این فصل دربردارنده مشخصات جغرافیایی فدک و تاریخچه سیاسی آن بوده و درباره رد و بدل شدن آن میان خلفا و خاندان اهل‌بیت سخن می‌گوید.
  3. رقابت سیاسی خلفا با حضرت علی (تاريخُ الثّوْرَة): شهید صدر رقابت سیاسی خلفا با حضرت علی(ع) و نقش آنان در زمینه‌سازی برای خلافت امویان را توضیح می‌دهد.
  4. گوشه‌هایی از کلام فاطمه زهرا (قَبَسات مِنَ الْكَلام الْفاطِمی): تجزیه و تحلیل بخش‌هایی از خطبه حضرت زهرا
  5. ارزیابی نهایی ماجرا (مَحْكَمَةُ الْكِتاب) استناد حضرت زهرا به قرآن برای دفاع از ولایت.[۵]

ترجمه و چاپ

ترجمه کتاب با عنوان «فدک در تاریخ» توسط محمود عابدی در انتشارات بنیاد بعثت تهران انتشار یافت.

چاپ نخستین کتاب با تحقیق عبدالجبار شرارة در سال ۱۴۱۵ق در مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه صورت گرفت. همچنین این اثر در قالب کتابی از سه رساله نویسنده در موضوعات «فدک فی التاریخ»، «تشیع» و «حضرت مهدی(ع)» در کنگره جهانی شهید صدر در سال ۱۴۲۷ق منتشر شده است.

پانویس

  1. «کتابشناسی شهید آیت‌الله صدر»، مجله حاشیه، ص۴۳.
  2. سایت پاتوق کتاب فردا
  3. صدر، فدک فی التاریخ، ۱۴۱۵ق، ص۱۵.
  4. صدر، فدک در تاریخ، ص۵.
  5. صدر، فدک فی التاریخ، ۱۴۱۵ق، ص۲۰۵و۲۰۶.

منابع

  • صدر، محمدباقر، فدک فی التاریخ، تحقیق عبدالجبار شرارة، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه، ۱۴۱۵ق.
  • صدر، محمدباقر، فدک در تاریخ، ترجمه محمود عابدی، تهران، بنیاد بعثت.
  • «کتابشناسی شهید آیت‌الله صدر»، مجله حاشیه، شماره ۳.
  • سایت پاتوق کتاب فردا، تاریخ بازبینی (۲۰، فروردین، ۱۳۹۶).