عبدالله جوادی آملی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
عبدالله جوادی آملی
آیت الله جوادی آملی.jpg
اطلاعات فردی
تاریخ تولد: ۱۳۱۲ هجری شمسی
زادگاه: آمل
محل زندگی: قم
استادان: آیت الله بروجردیمحمدحسین طباطباییسید محمد محقق دامادامام خمینی
محل تحصیل: آمل، تهران، قم
تألیفات: تفسیر تسنیم، مفاتیح الحیات، رحیق مختوم، زن در آیینه جمال و جلال، شریعت در آیینه معرفت، ادب فنای مقربان (شرح زیارت جامعه کبیره)، توضیح المسائل و ...
سیاسی: عضو مجلس خبرگان قانون اساسی، نمایندگی دوره اول و دوم مجلس خبرگان رهبری، امام جمعه قم،

عبدالله جوادی آملی (۱۳۱۲ش)، فیلسوف، فقیه، مفسر قرآن، مدرّس حوزه علمیه قم و از مراجع تقلید شیعه. او از شاگردان امام خمینی و علامه طباطبایی بوده و حدود شصت سال در حوزه‌های علمیه قم و تهران، علومی چون فلسفه، عرفان، فقه و تفسیر را تدریس کرده است. وی کتاب‌های بسیاری نوشته است که تفسیر تسنیم و رحیق مختوم (شرح اسفار اربعه) از جمله آنها است.

جوادی آملی پس از انقلاب اسلامی ایران مسئولیت‌هایی چون عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و مجلس خبرگان رهبری، را برعهده داشته است. وی همچنین در دهه‌های هفتاد و هشتاد شمسی، امام جمعه قم بوده است. او در سال ۱۳۶۷ش، در سفر به کشور شوروی سابق، پیام امام خمینی را به گورباچف، رهبر وقت آن کشور رساند.

جوادی آملی در فلسفه پیرو حکمت مُتعالیه است. او وجود علم دینی در حوزه علوم انسانی و تجربی را می‌پذیرد. برخی از فتواهای متفاوت وی عبارت است از: جایزبودن تقلید زنان از مرجع تقلید زن، جایزبودن تغییر جنسیت و طهارت اهل کتاب.

تحصیل

عبدالله جوادی آملی در سال ۱۳۱۲ شمسی در آمل به دنیا آمد.[۱] پدر وی از روحانیون این شهر بود.[۲] در سال ۱۳۲۵ تحصیلات دینی را در حوزه علمیه آمل آغاز کرد و در مدت پنج سال دروسی چون ادبیات عرب، منطق، اصول فقه، فقه، تفسیر قرآن و حدیث را در سطح متوسط حوزه آموخت.[۳]

در سال ۱۳۲۹ش به تهران رفت و پنج سال در مدرسه مروی به تحصیل علوم دینی ادامه داد. در این مدت در دروس محمدتقی آملی، ابوالحسن شعرانی، مهدی الهی قمشه‌ای و محمدحسین تونی حاضر شد. او در کنار فقه و اصول، فلسفه و عرفان هم تحصیل کرد و هم‌زمان به تدریس دروس حوزوی مشغول شد.[۴] وی در سال ۱۳۳۴ش به حوزه علمیه قم رفت و سطوح تخصصی دروس حوزوی را از عالمانی همچون آیت‌الله بروجردی، آیت‌الله سیدمحمد محقق داماد، میرزا هاشم آملی، امام خمینی و علامه طباطبایی فراگرفت.[۵]

تدریس

تفسیر تسنیم.JPG

جوادی آملی تدریس علوم حوزوی را از جوانی و زمانی که در حوزه تهران درس می‌خوانده، آغاز کرده است. وی سابقه حدود شصت سال تدریس دروس مختلف حوزوی ازجمله فقه، فلسفه، عرفان و تفسیر قرآن را در کارنامه علمی‌اش دارد. در این مدت سه دوره کتاب اسفار اربعه ملاصدرا را در حوزه علمیه قم تدریس کرده است.[۶]

درس تفسیر او از سال ۱۳۵۵ش آغاز شده و تاکنون ادامه داشته است.[۷] درس تفسیر و درس خارج فقه جوادی آملی در مسجد اعظم قم برگزار می‌شود.[۸]

مرجعیت

استفتائات آیت الله جوادی، اولین بار در سال ۱۳۸۷ش منتشر شد و رساله عملیه وی، در سال ۱۳۹۴ش انتشار یافته است. پس از آن، دفاتر مرجعیت آیت الله جوادی آملی، در قم، تهران، مشهد، تبریز، ارومیه و زنجان دایر شد.

اندیشه‌ها

به باور برخی شاگردان جوادی آملی، محور اندیشه‌های وی، حکمت متعالیه است. ازاین‌رو به هماهنگی عقل و عرفان و قرآن اعتقاد دارد و معارف آنها را با هم ناسازگار نمی‌بیند.[۹] از دیدگاه وی عقل در مقابل دین نیست؛ چراغ دین است و می‌توان از آن برای فهم آموزه‌های اعتقادی و اخلاقی و قوانین فقهی و حقوقی دین بهره برد.[۱۰]

علم دینی

جوادی آملی به علم دینی باور دارد. در اندیشه وی، مقصود از عقل تنها عقل نظری نیست؛ بلکه «عقل تجربی» را نیز شامل می‌شود و بنابراین علوم تجربیِ طبیعی و انسانی را نیز دربرمی‌گیرد.[۱۱] او می‌گوید: علم به خودی خود با دین تعارض ندارد.[۱۲] علوم تجربی جهان طبیعت را به ما نشان می‌دهد و به جهت آنکه جهان مخلوق خدا است، این علوم فعل خدا را به ما می‌نمایاند. بنابراین این علوم را باید دینی دانست.[۱۳]

او از این استدلال نتیجه می‌گیرد که علم اگر واقعا علم باشد، نمی‌تواند غیردینی و الحادی باشد.[۱۴]

اندیشه سیاسی

جوادی آملی از معتقدان نظریه ولایت فقیه است. او در کتاب «ولایت فقیه، ولایتِ فقاهت و عدالت» دیدگاهش را شرح داده است. به باور وی وجود حدود و مقررات و قوانین اجتماعی چون امر به معروف و نهی از منکر و جهاد نشان می‌دهد که اسلامْ دینی همه‌جانبه است و به اخلاق و عرفان و وظایف فرد نسبت به خدا محدود نمی‌شود. او معتقد است در دوره غیبت اجرای قوانین اجتماعی اسلام، برعهده کسانی است که گرچه معصوم نیستند، به آموزه‌های دینی آگاهی کافی داشته و از عدالت و تقوا برخوردار باشند. از نظر وی این افراد فقیهان جامع‌الشرایط هستند.[۱۵]

فتواهای خاص

در توضیح المسائل جوادی آملی، برخلاف دیگر کتاب‌های توضیح المسائل، احکام موضوعاتی چون فرقه‌ها، انتخابات، تذهیب قرآن، حقوق تألیف و نشر، واگذاری حق وام‌گیری، پرداخت دِین باتوجه به تورّم، تشریح، تغییر جنسیت، عزاداری، امدادرسانی در حوادث و احکام اهل کتاب هم سخن آمده است.[۱۶]

جایزبودن تقلید زنان از مجتهد اعلم زن،[۱۷] طهارت اهل کتاب،[۱۸] جایزبودن تغییر جنسیت[۱۹] و معتبربودن حق چاپ، ترجمه، نشر و تولید نرم‌افزار[۲۰] ازجمله فتواهای متفاوت وی است.

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی

ابلاغ پیام امام خمینی به گورباچف توسط آیت الله جوادی

گرچه همواره فعالیت علمی بیشترین مشغولیت جوادی آملی بوده است، در سالهای پیش و پس از انقلاب اسلامی ایران در فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی هم مشارکت داشته است. او پیش از انقلاب از مروجان اندیشه امام خمینی بود و به این جهت چند بار از تبلیغ و سخنرانی ممنوع و بازداشت شد.[۲۱]

ریاست قوه قضائیه، عضویت در شورای عالی قضایی،[۲۲] تهیه پیش‌نویس لوایح قضایی،[۲۳] دو دوره عضویت در مجلس خبرگان و عضویت در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ازجمله فعالیت‌های وی پس از انقلاب بوده است.[۲۴]

جوادی‌آملی، در سال ۱۳۷۶ش پس از سخنرانی آیت الله منتظری، در جمع طلاب معترض در مسجداعظم قم حضور یافت و از ولایت فقیه دفاع کرد. همچنین در سال ۱۳۷۸ش در اعتراض به چاپ کاریکاتوری درخصوص مصباح یزدی در جمع متحصنانْ سخنرانی و به سیاست‌های فرهنگی دولت وقت انتقاد کرد.[۲۵]

جوادی‌آملی از اوائل دهه هفتاد شمسی تا سال ۱۳۸۸ش از امامان جمعه قم بود. در این سال او از اقامه نماز جمعه استعفا داد.[۲۶]

سفر به شوروی و آمریکا

جوادی آملی در سال ۱۳۶۷ش، همراه محمدجواد لاریجانی و مرضیه حدیده‌چی (دباغ)[۲۷] مأموریت پیدا کرد تا پیام امام خمینی را به میخائیل گورباچف رهبر وقت شوروی برساند و پیام را برای او بخواند.[۲۸] او پس از این دیدار شرحی بر پیام امام خمینی با نام «آوای توحید» نوشت و به برخی مقام‌های مذهبی کشورهای اروپایی هدیه داد.[۲۹] وی در سال ۱۳۷۹ش مطابق با ۲۰۰۰ میلادی، برای قرائت پیام رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله خامنه‌ای در نشست هزارهٴ ادیان، به نیویورک سفر کرد.[۳۰]

بنیاد اِسراء و مؤسسه امام حسن عسکری(ع)

«بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اِسراء» از مراکز علمی شهر قم، زیر نظر جوادی آملی اداره می‌شود. هدف این مرکز تبیین و گسترش علوم اسلامی از دیدگاه وی و همچنین آموزش پژوهشگر در زمینه علوم اسلامی است.[۳۱] جوادی آملی همچنین بر مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام حسن عسکری(ع) نظارت دارد که در سال ۱۳۸۷ش در شهر آمل تأسیس شده است.[۳۲]

آثار

جوادی آملی در زمینه‌های مختلفی چون فقه، تفسیر، فلسفه و حدیث کتاب نوشته است. کتاب تفسیر او تسنیم نام دارد و حاصل درس‌های تفسیر او است.[۳۳] تا آذرماه ۱۳۹۶ش، ۴۴ جلد از این کتاب منتشر شده است.[۳۴] کتاب دیگر او رحیق مختوم حاصل سومین دوره تدریس اسفار وی است[۳۵] که در اردیبهشت ۱۳۹۷ش، از جلد بیستم آن رونمایی شد.[۳۶]

مفاتیح الحیات، زن در آیینه جمال و جلال، شریعت در آیینه معرفت، ادب فنای مقربان (شرح زیارت جامعه کبیره) و توضیح المسائل از دیگر کتاب‌های جوادی آملی است.

پانویس

  1. «زندگی‌نامه حضرت آیة الله جوادی آملی از زبان خودشان»، وب‌گاه پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۱۸ تیر ۱۳۸۵ش، دیده‌شده در ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷.
  2. «زندگی‌نامه حضرت آیة الله جوادی آملی از زبان خودشان»، وب‌گاه پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۱۸ تیر ۱۳۸۵ش، دیده‌شده در ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷.
  3. بندعلی، مهر استاد، ۱۳۹۱، ص۳۷.
  4. «حیات علمی و قرآنی آیت‌الله جوادی آملی»، ووب‌گاه بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء، دیده‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۷.
  5. «حیات علمی و قرآنی آیت‌الله جوادی آملی»، ووب‌گاه بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء، دیده‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۷.
  6. «حیات علمی و قرآنی آیت‌الله جوادی آملی»، ووب‌گاه بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء، دیده‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۷.
  7. «حیات علمی و قرآنی آیت‌الله جوادی آملی»، ووب‌گاه بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء، دیده‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۷.
  8. «برنامه دروس آیت‌الله جوادی آملی»، وب‌گاه پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۳۰ شهریور ۱۳۸۹، دیده‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۷.
  9. مصطفی‌پور، «منظومه فکری آیت الله جوادی آملی»، وب‌گاه پژوهشگاه معارج، دیده‌شده‌در ۲۵ تیر ۱۳۹۶ش.
  10. واعظی، «علم دینی از منظر آیت‌الله جوادی آملی»، ص۱۰.
  11. واعظی، «علم دینی از منظر آیت‌الله جوادی آملی»، ص۱۱و۱۲.
  12. واعظی، «علم دینی از منظر آیت‌الله جوادی آملی»، ص۱۵.
  13. واعظی، «علم دینی از منظر آیت‌الله جوادی آملی»، ص۱۶.
  14. واعظی، «علم دینی از منظر آیت‌الله جوادی آملی»، ص۱۶.
  15. غفاریان، «گفتگوی خردمندانه»، ص۸تا۱۱.
  16. روزنامه جمهوری اسلامی، ۱۲ مهر ۱۳۹۵، ص۱۲.
  17. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۲۲.
  18. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۴۱۳.
  19. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۴۰۱.
  20. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۳۹۰.
  21. بندعلی، سعید، مهر استاد، نسخه الکترونیک، ۱۳۹۱، ص۱۹۱ و ۱۹۲.
  22. بندعلی، سعید، مهر استاد، نسخه الکترونیک، ۱۳۹۱، ص۲۰۱.
  23. بندعلی، سعید، مهر استاد، نسخه الکترونیک، ۱۳۹۱، ص۲۰۴.
  24. مدرسی، «تاریخچه زندگی آیت‌الله شیخ عبدالله جوادی آملی».
  25. مدرسی، «تاریخچه زندگی آیت‌الله شیخ عبدالله جوادی آملی».
  26. «آخرین خطبه نماز جمعه آیت‌الله جوادی آملی قرائت شد»، وب‌گاه خبرگزاری فارس، ۶ آذر ۱۳۸۸، دیده‌شده در ۲۴ تیر ۱۳۹۶.
  27. «ماجرای نامه امام به گورباچف به قلم حضرت آیت الله جوادی آملی»، وب‌گاه پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۱۲ بهمن ۱۳۹۵، دیده‌شده در ۱ خرداد ۱۳۹۷.
  28. مدرسی، «تاریخچه زندگی آیت‌الله شیخ عبدالله جوادی آملی».
  29. مدرسی، «تاریخچه زندگی آیت‌الله شیخ عبدالله جوادی آملی».
  30. مدرسی، «تاریخچه زندگی آیت‌الله شیخ عبدالله جوادی آملی».
  31. «اساسنامه بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء»، وب‌گاه مرکز پژوهش‌های مجلس، ۲۴ آذر ۱۳۹۲، دیده‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۶.
  32. «نیم‌نگاهی به بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اِسراء»، افق حوزه، ص۱۲.
  33. نگاه کنید به جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۲۵.
  34. «جلد چهل و چهارم تفسیر تسنیم منتشر شد»، وب‌گاه بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء، ۱۹ آبان ۱۳۹۶، دیده‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۷.
  35. «حیات علمی و قرآنی آیت‌الله جوادی آملی»، وب‌گاه بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء، دیده‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۷.
  36. «رونمایی از جلدهای ۱۷ تا ۲۰ رحیق مختوم در کنگره بین المللی توسعه و تعالی علوم بر پایه عقلانیت وحیانی»، وب‌گاه بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء، ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، دیده‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۷.

منابع