عبدالله جوادی آملی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
عبدالله جوادی آملی
آیت الله جوادی آملی.jpg
اطلاعات فردی
تاریخ تولد: ۱۳۱۲ هجری شمسی
زادگاه: آمل
محل زندگی: قم
استادان: آیت الله بروجردیمحمدحسین طباطباییسید محمد محقق داماد
محل تحصیل: آمل، تهران، قم
تألیفات: تفسیر تسنیم، مفاتیح الحیات، زن در آیینه جمال و جلال، شریعت در آیینه معرفت، جرعه‌ای از صهبای حج، شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی
سیاسی: عضو مجلس خبرگان قانون اساسی، نمایندگی دوره اول و دوم مجلس خبرگان رهبری، امام جمعه قم،

عبدالله جوادی آملی (۱۳۱۲ش)، فیلسوف، فقیه، مفسر قرآن، مدرس حوزه علمیه قم و از مراجع تقلید شیعه است. او مسئولیت‌هایی از جمله عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، مجلس خبرگان رهبری، و شورای عالی قضایی را در جمهوری اسلامی ایران بر عهده داشته است. وی همچنین مدتی امام جمعه قم بوده است. جوادی آملی در سال ۱۳۶۷ش در سفر به شوروی سابق، پیام امام خمینی را به گورباچف، رهبر وقت آن کشور رساند. وی بیش از پنجاه سال در حوزه علمیه تدریس کرده و درس تفسیر و فلسفه او، مهمترین دروس حوزه علمیه قم در این موضوعات است.

آثار متعددی از آیت الله جوادی آملی منتشر شده است که از مهمترین آنها می‌توان تفسیر تسنیم را نام برد که تاکنون ۴۹ جلد از آن چاپ شده است. همچنین کتاب رحیق مختوم (شرح اسفار اربعه) که ۱۹ جلد از آن انتشار یافته است. آیت الله جوادی آملی معتقد به وجود علم دینی در حوزه علوم انسانی و تجربی است. او تقلید زنان را از مرجع تقلید زن جایز می‌داند. وی همچنین معتقد است زنان در زمینه قضاوت تکلیف ندارند، اما حق قضاوت از آنان سلب نشده است.

زندگی‌نامه و تحصیلات

عبدالله جوادی آملی در سال ۱۳۱۲ شمسی در آمل متولد شد. در سال ۱۳۲۵ وارد حوزه علمیه آمل شد و مقدمات علوم حوزوی و بخشی از سطوح متوسط (ادبیات عرب، منطق، اصول فقه، فقه، تفسیر قرآن و حدیث) را در مدت پنج سال آموخت.[۱]

مفاتیح الحیاة.jpg

در سال ۱۳۲۹ش به تهران رفت و پنج سال در مدرسه مروی به تحصیل علوم دینی ادامه داد و در دروس محمدتقی آملی، ابوالحسن شعرانی، مهدی الهی قمشه‌ای و محمدحسین تونی حاضر شد و در کنار دروس فقه و اصول به تحصیل علوم عقلی و عرفانی پرداخت و همزمان، تدریس دروس حوزوی را آغاز کرد.[۲] وی همچنین در سال ۱۳۳۴ش به حوزه علمیه قم رفت و در دروس عالمانی از جمله سید حسین بروجردی، سید محمد محقق داماد، میرزا هاشم آملی، امام خمینی و علامه طباطبایی حاضر شد.[۳]

اساتید

تدریس

تفسیر تسنیم.JPG

آیت الله جوادی آملی، نزدیک به پنجاه سال در حوزه علمیه به تدریس دروس حوزوی پرداخته است؛ تفسیر قرآن، فلسفه و عرفان، موضوعات اصلی تدریس وی بوده است.[نیازمند منبع] درس تفسیر و فلسفه جوادی آملی، از مهمترین دروس حوزه علمیه قم در این موضوعات است.[نیازمند منبع]

تفسیر

تفسیر قرآن کریم، یکی از فعالیت‌های علمی آیت الله جوادی بوده است که تدریس آن بعد از انقلاب اسلامی آغاز شده و با عنوان تفسیر تسنیم تاکنون ۴۹ جلد از آن منتشر شده است.[نیازمند منبع] تفسیر تسنیم، از سه روش تفسیری «قرآن به قرآن»، «قرآن با سنت» و «قرآن با عقل» بهره برده است.[نیازمند منبع] درس تفسیر قرآن آیت الله جوادی آملی، از درس‌های پرجمعیت حوزه علمیه است که در مسجد اعظم قم برگزار می‌شود. [۵]

علوم عقلی

رحیق مختوم.gif

آیت الله جوادی آملی، تدریس علوم عقلی را از دوران تحصیل در حوزه علمیه تهران آغاز كرده است. او كتاب اسفار اربعه را سه دوره در حوزه علمیه قم تدریس كرد. محصول سومین دوره تدریس اسفار، كتاب رحیق مختوم است كه در ۳۵ جلد آماده نشر شده و تاكنون ده جلد از آن منتشر شده است.[۶] از ویژگی‌های کتاب رحیق مختوم، ارائه هماهنگ بر اساس برهان، عرفان و قرآن دانسته شده است.[۷]

فقه

به نوشته سایت موسسه اسرا، وابسته به دفتر آیت الله جوادی آملی، درس خارج فقه وی بر اساس ساختاری منطقی ارائه می‌شود؛ اولویت استدلال به قرآن، نگاه حكومتی به فقه، تطبیق قواعد و احكام فقهی بر مسائل جهان و جامعه معاصر، از ویژگی‌های دروس فقه وی بیان شده است.[۸]

مرجعیت

استفتائات آیت الله جوادی، اولین بار در سال ۱۳۸۷ش منتشر شد و رساله عملیه وی، در سال ۱۳۹۴ش انتشار یافته است. پس از آن، دفاتر مرجعیت آیت الله جوادی آملی، در قم، تهران، مشهد، تبریز ، ارومیه و زنجان دایر شد.

اندیشه‌ها

برخی شاگردان آیت الله جوادی آملی، بر این باورند که محور اندیشه‌های وی، حکمت متعالیه است و علاوه بر این، آیت الله جوادی، همواره به دنبال آن است که قرآن را با برهان و برهان را با عرفان هماهنگ کند.[۹]

علم دینی

آیت الله جوادی آملی از معتقدان به علم دینی است از نظر وی دین مجموعه‌ای از عقاید، اخلاق، قوانین فقهی و حقوقی است که از طرف خدا برای هدایت بشر، تعیین شده است. به باور وی،‌ مقصود از عقل، عقل تجریدی محض نیست، بلکه گستره آن شامل «عقل تجربی» که در علوم تجربی و انسانی استفاده می‌شود، «عقل نیمه تجریدی» که عهده‌دار ریاضیات است و «عقل ناب» که از عهده عرفان نظری برمی‌آید هم می‌شود. آیت الله جوادی آملی، در کتاب منزلت عقل در هندسه معرفت دینی به توضیح دیدگاه خود درباره علم دینی پرداخته است.[۱۰]

از نکات کلیدی این دیدگاه لزوم تفکیک وحی از نقل است. الفاظ قرآن همانند مطالب آن وحی الهی است و بشر عادی لفظی را که تلاوت میکند عین وحی است و هیچ افزایش یا کاهش در متن الفاظ وحی راه نیافته و نمییابد؛ امّا فهم مفسّر، فقیه، متکلم و فیلسوف از آیات قرآنی، قابل مقایسه با فهم پیامبر و معصومان(ع) از آیات قرآنی نیست. آنچه بر این مبنا مترتب میشود این است که عقل همتای نقل است نه همتای وحی؛ بنابراین علوم نقلی نظیر تفسیر و فقه در برابر علوم عقلی نظیر فلسفه و عرفان نظری و کلام (در بخش‌هایی از آن) قرار میگیرند و اساساً سخن گفتن از نسبت وحی و فلسفه یا وحی و عرفان نظری، به کلّی نارواست؛ زیرا هیچ دانشمند عادی دسترسی به عین وحی ندارد و محتوا و مضمون وَحْیانی قرآن فقط در دسترس معصومان است. علم عقلی همانند علم نقلی صواب و خطابردار است و فیلسوف و متکلم همتای اصولی و فقیه و محدّث اند؛ نه همسان نبی و وصی او.[۱۱]

عقل چراغ دین و در کنار نقل، منبع معرفت بشر از دین و کاشف محتوای اعتقادی و اخلاقی و قوانین فقهی و حقوقی دین است. اگر اراده و علم الهی مبدأ هستی‌شناختی دین است، به کمک عقل و نقل میفهمیم که خدا چه چیزی را اراده کرده و چه اموری را در مجموعه دین قرار داده است.[۱۲]

نتیجه منطقی جای گرفتن عقل در درون هندسه معرفت دینی و برابر نشستن آن همردیف نقل، آن است که معرفت نسبت به دین و شناخت از اسلام زمانی شکل می‌گیرد که همه منابع معرفتی آن در کنار هم و با هم ملحوظ شوند؛ بنابراین کسی مجاز نیست به صرف مراجعه به همه قرآن، در مسئلهای مدّعی شود که دین و اسلام چنین میگویند، چه رسد به اینکه با انتخاب یک یا دو آیه بخواهد نظر اسلام را درباره مطلبی بیان کند. اولین ثمره‌ی هماهنگی عقل و نقل، حل مشکلِ تعارض علم به معنای مصطلح آن یعنی علم تجربی و دین می‌باشد.[۱۳]

اسلامی‌کردن دانشگاه‌ها

با توجه به نگاه آیت الله جوادی درباره امکان علم دینی، او از معتقدان به اسلامی شدن دانشگاه ها است از نظر او علم تجربی موجود، طبیعت را به عنوان خلقت نمی‌بیند و برای آن خالق و هدفی در نظر نمی‌گیرد، بلکه فقط به مطالعه پوسته طبیعت می‌پردازد و علم را زاییده فکر خود می داند. از نظر او اسلامی کردن دانشگاه به ساختن نمازخانه ، مسجد و انتشار کتاب با آرم جمهوری اسلامی نیست بلکه باید متون درسی و علمی در راستای بازگشت طبیعیات به دامن الهیات باشد.[۱۴]

اندیشه سیاسی

آیت الله جوادی از مدافعان نظریه ولایت فقیه است او در کتاب «ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت» به توضیح نگاه خود پرداخته است. وی، بحث ضرورت تشکیل حکومت اسلامی را از ضرورت وجود نظم و قانون در جامعه آغاز می‌کند و به ضرورت وجود دین، قانون الهی و حکومت در اسلام می‌رسند. وی در ضرورت تشکیل حکومت اسلامی می‌گوید اگر اسلام، نظارت و ارشاد، امر به معروف و نهی از منکر ، جهاد و دفاع دارد‌ و اگر حدود و مقررات و قوانین اجتماعی و جامع دارد، این نشان می‌دهد که اسلام یک تشکیلات همه‌جانبه و یک حکومت است و تنها به مسأله اخلاق و عرفان و وظیفه فرد نسبت به خالق خود یا نسبت به انسانهای دیگر نپرداخته است. از نظر او در دوره غیبت اجرای این قوانین، نیازمند مجریانی است که هر چند معصوم نیستند، ولی آشنایی و آگاهی لازم از مسائل و دستورات دینی را داشته و از عدالت و تقوا برخوردار هستند. از نظر آیت الله جوادی این مجریان در عصر غیبت فقهای جامع الشرایط هستند.

گفتگوی مکتوب دو استاد فلسفه یعنی دکتر مهدی حائری یزدی و آیت الله جوادی آملی یکی از منابع مهم درباره ماهیت و چارچوب حکومت اسلامی است که در شماره‌های اول، دوم و سوم مجله حکومت اسلامی در سال ۱۳۷۵ منتشر شد در این گفتگوها آیت‌الله جوادی آملی با توسعه در معنای ولایت الهی به مباحث سیاسی و حکومتی و شمول آن نسبت به فقیه، ولایت فقیه را شعبه‌ای از ولایت الهی دانسته و جایگاه احکام ثانوی ولی فقیه را در رتبه احکام امامان و معصومان می‌بیند. از این منظر وی ولایت فقیه را بحثی صرفا فقهی و از جنس ولایت بر محجور، صغیر و مجنون ندانسته بلکه این بحث را بحثی کلامی می‌داند و بر این اساس به همان دلیل که وجود امام معصوم برای هدایت بشر لازم است، وجود نایب امام معصوم نیز که فقیه عادل است برای هدایت بشر ضرورت دارد. دکتر مهدی حائری یزدی اما از یک سو معنای ولایت را ضیق دانسته و شامل سیاست و حکومت نمی‌داند. از سوی دیگر بر شمول مفهوم آن صرفا نسبت به پیامبر و امام معصوم تأکید می‌نماید. از سوی دیگر او بحث ولایت فقیه را نه بحثی کلامی که بحثی فقهی می‌داند که باید آن را در حدود فقهی خود دید. از سوی دیگر ایشان حکم حاکم را از احکام متناسب با نیاز زمان و مکان دانسته‌ است که به هیچ وجه قابل مقایسه با احکام ثابت دین نیست.[۱۵]

جایگاه زن

از نظر آیت‌الله جوادی‌ ‌ اصالت انسان‌ به روح‌ او است‌ و جنسیت، امری‌ بدنی‌ است‌ و روح‌ جنسیت‌ ندارد. شأن‌ زن‌ و مرد در قرآن، تفاوتی‌ از جهت جنسیت ندارند ‌ روح، موجودی‌ مجرد است‌ که‌ مذکر و مؤ‌نث‌ ندارد و در اسلام تزکیه روح‌ مهم تلقی شده است[۱۶] در قرآن، هیچیک‌ از ارزشها و ضد‌ ارزشها‌ مذکر و مونث نیست. دعوت‌ خداوند اختصاصی‌ به‌ مردان‌ ندارد و مخاطب انبیا زنان و مردان بوده اند.[۱۷] مقام‌ خلیفه، مقام‌ انسانیت‌ است‌ و اختصاص به‌ مردان ندارد و شامل همه انسان ها می شود.[۱۸]

قضاوت‌ زن

او معتقد است زنان‌ نیز می‌توانند قاضی‌ و مرجع‌ تقلید باشند(یعنی زنان از او تقلید کنند) اما برخی‌ از کارهای‌ دشوار تکلیف‌ مرد است‌. پذیرفتن‌ مسئوولیت‌ ‌ قضاوت بر مرد واجد شرائط، واجب‌ است‌ (گاهی‌ عینی‌ و گاهی‌ کفایی) اما بر زن‌ واجب‌ نیست‌ و این عدم وجوب تنها سلب‌ تکلیف‌ قضاوت‌ از زن است‌ نه‌ نفی‌ حق‌ قضاوت.[۱۹]

فتاوای خاص

در رساله آیت الله جوادی سعی شده است با بکارگیری نثر روان، پرداختن به مسائل کاربردی، نگاهی اجتماعی به دین، تلفیق بیان ابتدایی مسائل با پرسش و پاسخ و استفاده از چاپ مناسب بیشتر مورد استفاده مخاطب قرار گیرد.[۲۰]

  • اضافه کردن بخش «مسائل جدید» از قبیل خدمات، فرقه‌ها، انتخابات، تذهیب قرآن، حقوق تالیف و نشر، واگذاری حق وامگیری، پرداخت دِین با لحاظ تورم، احکام تشریح، تغییر جنسیت، احکام عزاداری، احکام امداد رسانی در حوادث و احکام اهل کتاب از ابتکارات این رساله است.[۲۱]
  • آیت الله جوادی تقلید زنان از مجتهد اعلم زن را بعید نمی‌داند.[۲۲]
  • آیت‌الله جوادی آملی درباره حق تالیف که مورد اختلاف فقها است نوشته است: «حق طبع، ترجمه و نشر آثار، مختص به صاحب تالیف است. اگر بدون اذن قبلی وی چنین کاری انجام شود، باید با تادیه حقوق مزبور، رضایت وی تحصیل شود.» و یا درباره رایت سی دی و شکستن قفل آن می‌نویسند: «اگر تولید برنامه، نظیر تالیف حق پدیدآورنده آن است و قفل گذاشتن به معنای منع استفاده غیر مجاز دیگران است، رایت و استفاده از آن، مشروط به کسب رضایت صاحب حق است، مگر آنکه صاحب حق، پس از شکستن قفل از حق خود اعراض کرده باشد و اعراض او احراز شود.»[۲۳]
  • درباره طهارت اهل کتاب می‌گوید: «اهل کتاب ذاتاً پاک‌اند و اگر بر اثر آلوده شدن به چیزهای نجس، متنجس شوند، با تطهیر پاک می‌شوند». و نیز «استفاده از غذاهای اهل کتاب، در صورتی که به چیزهای نجس مانند شراب، گوشت خوک و... آلوده نشده باشد، جایز است».[۲۴]
  • درباره تغییر جنسیت هم که از موضوعات اختلافی در دوره جدید است نوشته است: «تغییر جنسیت حرام نیست».[۲۵]
  • همچنین درباره عزاداری امام حسین(ع) نیز می‌گوید: «چیزی که در شرایط کنونی، مایه وهن اسلام است، مانند قمه زدن و... جایز نیست. چیزی که مایه تعظیم شعائر است یا سبب هتک نیست، مانند زنجیر زدن جایز است».[۲۶]
  • آیت‌الله جوادی‌ آملی در سال‌های اخیر چند بار از وضعیت سود وام‌های بانک ها انتقاد کرده است در یکی از سخنرانی ها گفته بود که حقوق کارمندان بانک‌های ربوی حرام است، زیرا حقوق حلال در برابر کار حلال گرفته می‌شود.[۲۷]

فعالیت‌های سیاسی، فرهنگی

ابلاغ پیام امام خمینی به گورباچف توسط آیت الله جوادی

شخصیت علمی آیت الله جوادی آملی بر سایر وجوه شخصیتی او غالب است اما وی سالهای پیش و پس از انقلاب در فعالیت های سیاسی-اجتماعی مشارکت داشته است و برخی از مواضع تاثیرگذار بوده است:

  • آیت‌الله جوادی آملی حدود سیزده سال در درس امام خمینی حاضر شد و در سالهای پیش از انقلاب از مروجان اندیشه امام خمینی بود و چند بار در دوران حکومت پهلوی از تبلیغ و سخنرانی ممنوع و بازداشت شد.[۲۸]
  • پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در سال ۱۳۵۸ با حکمی از سوی امام خمینی در مسند قضاوت قرار گرفت و همچنین به عضویت شورای عالی قضایی درآمد[۲۹] و در آن نهاد تهیه پیش‌نویس لوایح قضایی را بر عهده گرفت.[۳۰]
  • در مجلس خبرگان رهبری (دور اول و دوم) از سوی مردم استان مازندران منتخب شدند.
  • همچنین جوادی‌آملی، پس از سخنرانی آیت الله منتظری در ۱۳ رجب سال ۷۶، در جمع طلبه‌های معترض در مسجداعظم قم حضور یافت و به دفاع از ولایت فقیه پرداخت. همچنین در سال ۱۳۷۸ زمانی که کاریکاتوری در یکی روزنامه‌ها چاپ شد و به آیت‌الله مصباح یزدی توهین شد، او در جمع متحصنین حاضر شد و در دفاع از انقلاب و اعتراض به سیاست‌های فرهنگی دولت وقت سخنرانی کرد.[۳۲]

سفر به شوروی

  • او در سال ۱۳۶۷ به همراه محمدجواد لاریجانی و مرضیه حدیده‌چی (دباغ)، مامور رساندن پیام امام خمینی به میخائیل گورباچف رهبر وقت شوروی می‌شود آن هیأت چهارشنبه ۱۴ دی ۶۷ به دیدار گورباچف رفت پیام به مدت یک ساعت توسط آیت الله جوادی‌آملی قرائت شد و این جلسه پس از دو ساعت پایان یافت او پس از حضور در ایران، شرح مبسوطی بر این پیام، تحت عنوان «آوای توحید» نوشت و در سفرهای بعدی که به کشورهای اروپایی در سال ۶۹ صورت گرفت، این پیام را به برخی مقام‌های مذهبی هدیه داد. در این سفرها وی به کشورهای فرانسه، سوئیس، اتریش، آلمان، ایتالیا، انگلستان، سوریه و لبنان رفت و به بیان نگاه امام خمینی برای شخصیت‌های مذهبی پرداخت. او در مناظره‌ای در ایتالیا با حضور «کاردینال آرینزه»، رئیس مجمع گفت‌وگوهای بین‌المللی واتیکان، بر مبارزه با ظالم پای فشرد. همچنین در سال ۱۳۷۹ مطابق دو هزار میلادی برای ارائه پیام رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله خامنه‌ای به نشست هزارهٴ ادیان به نیویورک سفر کرد.[۳۳]

امامت جمعه قم

آیت‌الله عبدالله جوادی‌آملی از اوائل دهه هفتاد از امامان جمعه قم بود، و خطبه‌های نماز جمعه او از خطبه‌های مهم محسوب می‌شد آیت الله جوادی پس از سالها اقامه نماز جمعه در ۶ آذر ۱۳۸۸ در آخرین خطبه نماز جمعه از ادامه حضور در نماز جمعه و اقامه نماز استعفا داد و گفته بود که اگر تقصیری در طول این برنامه‌ها داشته است از همه عذرخواهی می‌كند. به گفته آیت الله جوادی خداوند فرموده است كه اگر مردم مشكلی داشتند به نماز پناه برده و مشكل خود را برطرف كنند، مردم صدها مشكل دارند كه باید این را امام جمعه بیان كند و اگر بیان كرد و مشكل مردم رفع شد، نشانه این است كه خوب بیان كرده اما اگر مشكل مردم رفع نشد، امام جمعه نتوانسته است مطلب را خوب بیان كند.[۳۴]

مراکز و موسسات

بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسرا یکی از مراکز علمی و پژوهشی در شهر قم است که زیر نظر آیت الله جوادی اداره می‌شود. این مرکز در راستای تبیین، بسط و گسترش علوم اسلامی از منظر آیت الله جوادی در حوزه‌های مختلف، آموزش و ‌تربیت پژوهشگران در حوزه‌های مذکور تاسیس شد.[۳۵] مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام حسن عسکری(ع) یکی دیگر از مراکز زیر نظر آیت‌الله جوادی آملی است که با هدف پرورش و ‌تربیت طلاب علوم و معارف اسلامی در سال ۱۳۸۷ فعالیت خود را در شهرستان آمل آغاز کرد و هم‌اکنون در ۲ مقطع تحصیلی در رشته‌های کلام اسلامی (سطح دو)، تفسیر و علوم قرآنی (سطح دو)، و تفسیر و علوم قرآنی (سطح سه) دارای دانش‌پژوه است. هم‌چنین از دیگر مراکز وابسته به بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسرا می‌توان از مدرسه علمیه سعادت قم، مؤسسه آموزش عالی حوزوی اسرا و مدرسه علمیه و مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام حسن عسکری(ع) در تهران نام برد.[۳۶]

آثار

  • تفسیر موضوعی قرآن
  • قرآن در قرآن
  • توحید در قرآن
  • وحی و نبوت در قرآن
  • معاد در قرآن (۲ جلد)
  • سیره پیامبران در قرآن (۲ جلد)
  • سیره رسول اکرم در قرآن (۲ جلد)
  • مبادی اخلاق در قرآن
  • مراحل اخلاق در قرآن
  • فطرت در قرآن
  • معرفت‌شناسی در قرآن
  • صورت و سیرت انسان در قرآن
  • حیات حقیقی انسان در قرآن
  • هدایت در قرآن
  • جامعه در قرآن
  • ادب توحیدی انبیاء در قرآن
  • تفسیر انسان به انسان
  • کلام
  • انتظار بشر از دین
  • نسبت دین و دنیا (بررسی و نقد نظریه سکولاریسم)
  • دین شناسی
  • شریعت در آیینه معرفت
  • ولایت فقیه (ولایت فقاهت و عدالت)
  • عرفان
  • ادب فنای مقربان (شرح زیارت جامعه کبیره) (۷ جلد): در حدیث و عرفان
  • عصاره خلقت
  • حماسه و عرفان: در عرفان ولایی
  • الحماسه و العرفان
  • توحید ربوبی
  • توحید عبادی
  • گنجور عشق
  • مراثی اهل بیت
  • عید ولایت
  • حکمت علوی
  • ولایت علوی
  • تجلی ولایت در آیه تطهیر
  • قرآن در کلام امام علی(ع)
  • وحدت جوامع در نهج البلاغه
  • علی «علیه السلام» مظهر اسمای حسنای الهی: در عرفان ولایی
  • دنیاشناسی و دنیاگرایی در نهج البلاغه
  • شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی
  • ظهور ولایت در صحنه غدیر
  • حیات عارفانه امام علی «علیه السلام»: در عرفان ولایی
  • حکمت نظری و عملی در نهج البلاغه
  • شمیم ولایت
  • ولایت در قرآن
  • نسیم اندیشه
  • امام مهدی موجود موعود: در عرفان ولایی
  • معارف
  • صهبای حج
  • جرعه‌ای از صهبای حج
  • اسرار الصوة (رازهای نماز)
  • قرآن حکیم از منظر امام رضا
  • حکمت عبادات
  • قرآن حکیم از منظر امام رضا «علیه السلام»
  • زن در آیینه جمال و جلال
  • نزاهت قرآن از تحریف
  • حکمت نظری و عملی در نهج البلاغه
  • زن در اسلام
  • فلسفه
  • رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه) (۱۰ جلد)
  • فلسفه صدرا
  • فلسفه حقوق بشر
  • تبیین براهین اثبات خدا
  • علی بن موسی الرضا «علیه السلام» و الفلسفة الالهیة
  • فلسفه زیارت
  • حق و تکلیف در اسلام
  • منزلت عقل در هندسه معرفت دینی
  • شمس الوحی تبریزی (سیره علمی علامه طباطبایی)
  • فقه
  • توضیح المسائل به همراه استفتائات
  • کتاب الخمس
  • استفتائات
  • کتاب الحج (۴ جلد)
  • الوحی و النبوه
  • حقوق اجتماعی
  • سروش هدایت (۵ جلد)
  • سرچشمه اندیشه (۶ جلد)
  • بنیان مرصوص امام خمینی
  • نسیم اندیشه (۲ جلد)
  • اسلام و محیط زیست
  • منبع الفکر

پانویس

  1. بندعلی، مهر استاد، ۱۳۹۱، ص۳۷.
  2. حیات علمی و قرآنی آیت الله جوادی آملی، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶.
  3. حیات علمی و قرآنی آیت الله جوادی آملی، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶ .
  4. حیات علمی و قرآنی آیت الله جوادی آملی، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶ .
  5. حیات علمی و قرآنی آیت الله جوادی آملی
  6. حیات علمی و قرآنی آیت الله جوادی آملی .
  7. حیات علمی و قرآنی آیت الله جوادی آملی .
  8. حیات علمی و قرآنی آیت الله جوادی آملی
  9. محمد رضا مصطفی پور، منظومه فکری آیت الله جوادی آملی».
  10. واعظی، «علم دینی از منظر آیت الله جوادی آملی»، ص۱۱-۱۲.
  11. واعظی، احمد، ۱۳۸۷.
  12. واعظی، احمد، ۱۳۸۷.
  13. واعظی، احمد، ۱۳۸۷.
  14. واعظی، احمد، ۱۳۸۷.
  15. غفاریان، متین، ۱۳۸۴ - ص ۸ تا ۱۱.
  16. جوادی آملی، زن در آیینه جلال و جمال، ص۷۶.
  17. جوادی آملی، زن در آیینه جلال و جمال، ص۷۶.
  18. جوادی آملی، زن در آیینه جلال و جمال، ص۱۱۴.
  19. جوادی آملی، زن در آیینه جلال و جمال، ص ۳۵۰.
  20. روزنامه جمهوری اسلامی، ۱۲ مهر ۱۳۹۵، ص۱۲.
  21. روزنامه جمهوری اسلامی، ۱۲ مهر ۱۳۹۵، ص۱۲.
  22. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۲۲.
  23. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۳۹۰.
  24. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۴۱۳.
  25. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۴۰۱.
  26. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۴۰۲.
  27. مواضع مراجع تقلید درباره رباخواری بانک‌ها، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶.
  28. بندعلی، سعید، مهر استاد، نسخه الکترونیک، ۱۳۹۱، ص۱۹۱ و ۱۹۲.
  29. بندعلی، سعید، مهر استاد، نسخه الکترونیک، ۱۳۹۱، ص۲۰۱.
  30. بندعلی، سعید، مهر استاد، نسخه الکترونیک، ۱۳۹۱، ص۲۰۴.
  31. مدرسی، فرید، نشریه شهروند، تیر۱۳۸۷، شماره ۵۵.
  32. مدرسی، فرید، نشریه شهروند، تیر۱۳۸۷، شماره ۵۵.
  33. مدرسی، فرید، نشریه شهروند، تیر۱۳۸۷، شماره ۵۵.
  34. آخرين خطبه نماز جمعه آيت‌الله جوادی آملی، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۴.
  35. اساسنامه بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء، سایت مرکز پژ.هش‌های مجلس، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶.
  36. مجله افق حوزه، ۱ خرداد ماه، ۱۳۹۲، شماره ۳۶۴،

منابع