عبدالله جوادی آملی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
عبدالله جوادی آملی
آیت الله جوادی آملی.jpg
اطلاعات فردی
تاریخ تولد: ۱۳12 هجری شمسی
زادگاه: آمل
محل زندگی: قم
اطلاعات علمی
استادان: آیت الله بروجردیمحمد حسین طباطباییسید محمد محقق داماد
محل تحصیل: آمل، تهران، قم
تألیفات: تفسیر تسنیم، مفاتیح الحیات، زن در آیینه جمال و جلال، شریعت در آیینه معرفت، جرعه‌ای از صهبای حج، شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی: عضو مجلس خبرگان قانون اساسی، نمایندگی دوره اول و دوم مجلس خبرگان رهبری، امام جمعه قم،


عبدالله جوادی آملی (۱۳۱۲ش)، فیلسوف، فقیه، مفسر قرآن، اندیشمند، مدرس حوزه علمیه قم و از مراجع تقلید شیعه . عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، مجلس خبرگان رهبری، شورای عالی قضایی از فعالیت های او است وی همچنین سالها یکی از امامان جمعه قم بوده است. او بیشتر از ۵۰ سال در حوزه تدریس کرده است، درس تفسیر و فلسفه او مهمترین دروس حوزه علمیه قم در این موضوعات هستند. تاکنون ۳۹ جلد از تفسیر تسنیم منتشر شده است. رحیق مختوم دروس فلسفی او است که در ۳۵ جلد تدوین شده و ۱۰ جلد آن منتشر شده است.

زندگی نامه و تحصیلات

آیت‌الله عبدالله جوادی آملی در سال ۱۳۱۲ شمسی در آمل متولد شد پس از تحصیلات ابتدایی در سال تحصیلی ۲۵-۲۴ در امتخابات ششم ابتدایی قبول شد اما به دبیرستان نرفت، چراکه معتقد بود که «ممکن است به فضای دبیرستان انس بگیرم و دیگر نتوانم به حوزه بروم.»[۱] در سال ۱۳۲۵ به حوزه علمیه آن شهر وارد شد و مقدمات علوم حوزوی و بخشی از سطوح متوسط (ادبیات عرب، منطق، اصول فقه، فقه، تفسیر قرآن و حدیث) را به مدت پنج سال آموخت.[۲]

مفاتیح الحیاة.jpg

در سال ۱۳۲۹ به تهران هجرت کرد و پنج سال در مدرسه مروی به تحصیل علوم دینی ادامه داد و در دروس محمدتقی آملی، ابوالحسن شعرانی، مهدی الهی قمشه‌ای و محمدحسین تونی حاضر شد و در کنار دروس فقه و اصول به تحصیل علوم عقلی و عرفانی پرداخت و همزمان، تدریس علوم اسلامی را آغاز کرد.[۳]

در سال ۱۳۳۴ به حوزه علمیه قم هجرت کرد و در دروس آیت‌الله سیدحسین بروجردی، آیت‌الله سیدمحمد محقق داماد، آیت‌الله میرزا هاشم آملی، امام خمینی و علامه طباطبایی حاضر شد.[۴]

اساتید

تدریس

تفسیر تسنیم.JPG

آیت الله جوادی آملی نزدیک به پنجاه سال است در حوزه علمیه تدریس علوم اسلامی دارد، تفسیر قرآن، فلسفه و عرفان عمده موضوعای است که همواره وی تدریس کرده است. در حال حاضر درس تفسیر و فلسفه او از مهمترین دروس حوزه علمیه قم در این موضوعات است.

تفسیر

تفسیر قرآن کریم یکی از فعالیت های علمی آیت الله جوادی بوده است که تدریس آن بعد از انقلاب اسلامی آغاز شده و با عنوان « تفسیر تسنیم» تاکنون ۳۹ جلد از آن منتشر شده است تفسیر تسنیم جامع با سه روش تفسیری «قرآن به قرآن» و قرآن با سنت و«قرآن با عقل» است این درس با از درسهای پرجمعیت حوزه علمیه است که در مسجد اعظم قم برگزار می شود. [۶]

علوم عقلی

رحیق مختوم.gif

آیت الله جوادی تدریس علوم عقلی را از دوران تحصیل در حوزه علمیه تهران آغاز كرد و حدود شصت سال از عمر تدریس او می‌گذرد.محصول تدریس در علوم عقلی در شاخه‌های گوناگون فلسفه، كلام، عرفان و فلسفه‌های مضاف بوده است. آیت ‌الله جوادی سه دوره كتاب اسفار اربعه را در حوزه علمیه قم تدریس كرد محصول سومین دوره تدریس اسفاركتاب رحیق مختوم است كه در ۳۵ جلد آماده نشر شده و تاكنون ده جلد آن منتشر شده است. از بزرگ‌ترین ویژگی‌های رحیق مختوم ارائه هماهنگی برهان، عرفان و قرآن است.[۷]

فقه

به نوشته سایت موسسه اسرا درس خارج فقه آیت الله جوادی آملی بر اساس ساختاری منطقی ارائه می شود، اولویت استدلال به قرآن، نگاه حكومتی به فقه، تطبیق قواعد و احكام فقهی بر مسائل جهان و جامعه معاصر از ویژگی های دروس فقه وی است. [۸]

مرجعیت

استفتائات آیت الله جوادی اولین بار در سال ۱۳۸۷ منتشر شد و در سال ۱۳۹۴ رساله عملیه او منتشر شد و بعدها دفتار مرجعیت در قم، تهران، مشهد، تبریز و ارومیه دایر شد.

  • در رساله او سعی شده است با بکارگیری نثر روان، پرداختن به مسائل کاربردی، نگاهی اجتماعی به دین، تلفیق بیان ابتدایی مسائل با پرسش و پاسخ و چاپ مناسب بیشتر مورد استفاده مخاطب قرار گیرد.[۹]
  • اضافه کردن بخش «مسائل جدید» از قبیل خدمات، فرقه‌ها، انتخابات، تذهیب قرآن، حقوق تالیف و نشر، واگذاری حق وامگیری، پرداخت دین با لحاظ تورم، احکام تشریح، تغییر جنسیت، احکام عزاداری، احکام امداد رسانی در حوادث و احکام اهل کتاب از ابتکارات این رساله است.[۱۰]
  • آیت الله جوادی تقلید زنان از مجتهد اعلم زن را بعید نمی داند.[۱۱]
  • آیت‌الله جوادی آملی در باره حق تالیف که مورد اختلاف فقها است نوشته است: «حق طبع، ترجمه و نشر آثار، مختص به صاحب تالیف است. اگر بدون اذن قبلی وی چنین کاری انجام شود، باید با تادیه حقوق مزبور، رضایت وی تحصیل شود.» و یا در باره رایت سی دی و شکستن قفل آن می‌نویسند: «اگر تولید برنامه، نظیر تالیف حق پدیدآورنده آن است و قفل گذاشتن به معنای منع استفاده غیر مجاز دیگران است، رایت و استفاده از آن، مشروط به کسب رضایت صاحب حق است، مگر آنکه صاحب حق، پس از شکستن قفل از حق خود اعراض کرده باشد و اعراض او احراز شود.»[۱۲]
  • چنان که در باره طهارت اهل کتاب می‌گویند: «اهل کتاب ذاتاً پاک‌اند و اگر بر اثر آلوده شدن به چیزهای نجس، متنجس شوند، با تطهیر پاک می‌شوند». و نیز «استفاده از غذاهای اهل کتاب، در صورتی که به چیزهای نجس مانند شراب، گوشت خوک و... آلوده نشده باشد، جایز است».[۱۳]
  • در باره تغییر جنسیت هم که از موضوعات اختلافی در دوره جدید است نوشته است: “تغییر جنسیت حرام نیست».[۱۴]
  • همچنین درباره عزاداری امام حسین(ع) نیز می گوید: «چیزی که در شرایط کنونی، مایه وهن اسلام است، مانند قمه زدن و... جایز نیست. چیزی که مایه تعظیم شعائر است یا سبب هتک نیست، مانند زنجیر زدن جایز است».[۱۵]

اندیشه ها

محمد رضا مصطفی پور که از سال ۱۳۵۰ در دروس آیت الله جوادی حاضر بوده است می گوید که محور اندیشه های استادش را حکمت متعالیه تشکیل می دهد. به تعبیر او آیت الله جوادی در همه جا می خواهد قرآن را با برهان، و برهان را با عرفان هماهنگ کند. از نظر مصطفی پور تنوع آثار استاد هم نشان دهنده همین مبنا است، چرا که هم اسفار تدریس می کند و هم شفا، و در کنار اینها درس تفسیر هم دارد و در همه این دورس یک منظومه فکری بر اساس حکمت متعالیه ترسیم می کند. از نظر وی آن چیزی که خورشید افکار آیت الله جوادی آملی است، حکمت متعالیه یعنی هماهنگی قرآن و برهان و عرفان است.[۱۶]

اندیشه سیاسی

«ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت» تالیف آیت‌الله جوادی آملی کتابی است که وی به تبیین نظریه ولایت فقیه در اسلام می‌پردازد. وی، بحث ضرورت تشکیل حکومت اسلامی را از ضرورت وجود نظم و قانون در جامعه آغاز می‌کنند و به ضرورت وجود دین، قانون الهی و حکومت در اسلام می‌رسند. وی در ضرورت تشکیل حکومت اسلامی می گوید اگر اسلام، نظارت و ارشاد، امر به معروف و نهی از منکر ، جهاد و دفاع دارد‌ و اگر حدود و مقررات و قوانین اجتماعی و جامع دارد، این نشان می‌دهد که اسلام یک تشکیلات همه‌جانبه و یک حکومت است و تنها به مسأله اخلاق و عرفان و وظیفة فرد نسبت به خالق خود یا نسبت به انسانهای دیگر نپرداخته است. از نظر او در دوره غیبت اجرای این قوانین، نیازمند مجریانی است که هر چند معصوم نیستند، ولی آشنایی و آگاهی لازم از مسائل و دستورات دینی را داشته و از عدالت و تقوا برخوردار هستند از نظر آیت الله جوادی این مجریان در عصر غیبت فقه جامع الشرایط است.

گفتگوی مکتوب دو استاد فلسفه یعنی دکتر مهدی حائری یزدی و آیت الله جوادی آملی یکی از منابع مهم درباره ماهیت و چارچوب حکومت اسلامی است که در شماره های اول، دوم و سوم مجله حکومت اسلامی در سال ۱۳۷۵ منتشر شد در این گفتگوها آیت‌الله جوادی آملی با توسعه در معنای ولایت الهی به مباحث سیاسی و حکومتی و شمول آن نسبت به فقیه، ولایت فقیه را شعبه‌ای از ولایت الهی دانسته و جایگاه احکام ثانوی ولی فقیه را در رتبه احکام امامان و معصومان می‌بیند. از این منظر وی ولایت فقیه را بحثی صرفا فقهی و از جنس ولایت بر محجور، صغیر و مجنون ندانسته بلکه این بحث را بحثی کلامی می‌داند و بر این اساس به همان دلیل که وجود امام معصوم برای هدایت بشر لازم است، وجود نایب امام معصوم نیز که فقیه عادل است برای هدایت بشر ضرورت دارد. دکتر مهدی حائری یزدی اما از یک سو معنای ولایت را ضیق دانسته و شامل سیاست و حکومت نمی‌داند. از سوی دیگر بر شمول مفهوم آن صرفا نسبت به پیامبر و امام معصوم تأکید می‌نماید. از سوی دیگر او بحث ولایت فقیه را نه بحثی کلامی که بحثی فقهی می‌داند که باید آن را در حدود فقهی خود دید. از سوی دیگر ایشان حکم حاکم را از احکام متناسب با نیاز زمان و مکان دانسته‌ است که به هیچ وجه قابل مقایسه با احکام ثابت دین نیست.[۱۷]

آثار

  • تفسیر موضوعی قرآن
  • قرآن در قرآن
  • توحید در قرآن
  • وحی و نبوت در قرآن
  • معاد در قرآن (۲ جلد
  • سیره پیامبران در قرآن (۲ جلد)
  • سیره رسول اکرم در قرآن (۲ جلد)
  • مبادی اخلاق در قرآن
  • مراحل اخلاق در قرآن
  • فطرت در قرآن
  • معرفت‌شناسی در قرآن
  • صورت وسیرت انسان در قرآن
  • حیات حقیقی انسان در قرآن
  • هدایت در قرآن
  • جامعه در قرآن
  • ادب توحیدی انبیاء در قرآن
  • تفسیر انسان به انسان
  • کلام
  • انتظار بشر از دین
  • نسبت دین و دنیا (بررسی و نقد نظریه سکولاریسم)
  • دین شناسی
  • شریعت در آیینه معرفت
  • ولایت فقیه (ولایت فقاهت و عدالت)
  • عرفان
  • ادب فنای مقربان (شرح زیارت جامعه کبیره) (۷ جلد): در حدیث و عرفان
  • عصاره خلقت
  • حماسه و عرفان: در عرفان ولایی
  • الحماسه و العرفان
  • توحید ربوبی
  • توحید عبادی
  • گنجور عشق
  • مراثی اهل بیت
  • عید ولایت
  • حکمت علوی
  • ولایت علوی
  • تجلی ولایت در آیه تطهیر
  • قرآن در کلام امام علی(ع)
  • وحدت جوامع در نهج البلاغه
  • علی «علیه السلام» مظهر اسمای حسنای الهی: در عرفان ولایی
  • دنیاشناسی و دنیاگرایی در نهج البلاغه
  • شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی
  • ظهور ولایت در صحنه غدیر
  • حیات عارفانه‌امام علی «علیه السلام»: در عرفان ولایی
  • حکمت نظری و عملی در نهج البلاغه
  • شمیم ولایت
  • ولایت در قرآن
  • نسیم اندیشه
  • امام مهدی موجود موعود: در عرفان ولایی
  • معارف
  • صهبای حج
  • جرعه‌ای از صهبای حج
  • رازهای نماز
  • قرآن حکیم از منظر امام رضا
  • حکمت عبادات
  • قرآن حکیم از منظر امام رضا «علیه السلام»
  • زن در آیینه جمال و جلال
  • نزاهت قرآن از تحریف
  • حکمت نظری و عملی در نهج البلاغه
  • زن در اسلام
  • فلسفه
  • رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه) (۱۰ جلد)
  • فلسفه صدرا
  • فلسفه حقوق بشر
  • تبیین براهین اثبات خدا
  • علی بن موسی الرضا «علیه السلام» و الفلسفة الالهیة
  • فلسفه زیارت
  • حق و تکلیف در اسلام
  • منزلت عقل در هندسه معرفت دینی
  • شمس الوحی تبریزی (سیره علمی علامه طباطبایی)
  • فقه
  • توضیح المسائل به همراه استفتائات
  • کتاب الخمس
  • استفتائات
  • کتاب الحج (۴ جلد)
  • الوحی و النبوه
  • حقوق اجتماعی
  • سروش هدایت (۵ جلد)
  • سرچشمه اندیشه (۶ جلد)
  • بنیان مرصوص امام خمینی
  • نسیم اندیشه (۲ جلد)
  • اسلام و محیط زیست
  • منبع الفکر

فعالیت‌های سیاسی، فرهنگی

ابلاغ پیام امام خمینی به گورباچف توسط آیت الله جوادی
  • آیت‌الله جوادی آملی حدود سیزده سال در درس امام خمینی حاضر شد و در سالهای پیش از انقلاب از مروجان اندیشه امام خمینی بود و چند بار در دوران حکومت پهلوی از تبلیغ و سخنرانی ممنوع و بازداشت شد.[۱۸]
  • پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در سال ۱۳۵۸ با حکمی از سوی امام خمینی در مسند قضاوت قرار گرفت و همچنین به عضویت شورای عالی قضایی درآمد[۱۹] و در آن نهاد تهیه پیش‌نویس لوایح قضایی را بر عهده گرفت.[۲۰]
  • در مجلس خبرگان رهبری (دور اول و دوم) از سوی مردم استان مازندران منتخب شدند.
  • همچنین جوادی‌آملی، پس از ۱۳ رجب سال ۷۶ و سخنرانی آیت الله منتظری، در جمع طلبه‌های معترض در مسجداعظم قم حضور یافت و به دفاع از ولایت فقیه پرداخت. همچنین در سال ۱۳۷۸ زمانی که کاریکاتوری در یکی روزنامه‌ها چاپ شد و به آیت‌الله مصباح یزدی توهین شد، او در جمع متحصنین حاضر شد و در دفاع از انقلاب و اعتراض به سیاست های فرهنگی دولت وقت سخنرانی کرد.[۲۲]

سفر به شوروی

  • او در سال ۱۳۶۴ به همراه محمدجواد لاریجانی و مرضیه حدیده‌چی دباغ، مامور رساندن پیام امام خمینی را به میخائیل گورباچف رهبر وقت شوروی می شود آن هیأت چهارشنبه ۱۴ دی ۶۷ به دیدار گورباچف رفت پیام به مدت یک ساعت توسط آیت الله جوادی‌آملی قرائت شد و این جلسه پس از دو ساعت پایان یافت او پس از حضور در ایران، شرح مبسوطی بر این پیام، تحت عنوان «آوای توحید» نوشت و در سفرهای بعدی که به کشورهای اروپایی در سال ۶۹ صورت گرفت، این پیام را به برخی مقام‌های مذهبی هدیه داد. در این سفر به کشورهای فرانسه، سوئیس، اتریش، آلمان، ایتالیا، انگلستان، سوریه و لبنان رفت و به بیان نگاه امام خمینی برای شخصیت‌های مذهبی پرداخت. او در مناظره‌ای در ایتالیا با حضور «کاردینال آرینزه»، رئیس مجمع گفت‌وگوهای بین‌المللی واتیکان، بر مبارزه با ظالم پای فشرد. همچنین در سال ۱۳۷۹ مطابق دو هزار میلادی برای ارائه پیام رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله خامنه‌ای به نشست هزارهٴ ادیان به نیویورک سفر کرد.[۲۳]

امامت جمعه قم

آیت‌الله عبدالله جوادی‌آملی از اوائل دهه هفتاد از امامان جمعه قم بود، و خطبه های نماز جمعه او از خطبه های مهم محسوب می شد آیت الله جوادی پس از سالها اقامه نماز جمعه در ۶ آذر ۱۳۸۸ در آخرین خطبه نماز جمعه از ادامه حضور در نماز جمعه و اقامه نماز استعفا داد و گفته بود که اگر تقصیری در طول این برنامه‌ها داشته است از همه عذرخواهی می‌كند. به گفته آیت الله جوادی خداوند فرموده است كه اگر مردم مشكلی داشتند به نماز پناه برده و مشكل خود را برطرف كنند، مردم صدها مشكل دارند كه باید این را امام جمعه بیان كند و اگر بیان كرد و مشكل مردم رفع شد، نشانه این است كه خوب بیان كرده اما اگر مشكل مردم رفع نشد، امام جمعه نتوانسته است مطلب را خوب بیان كند.[۲۴]

  • آیت‌الله جوادی‌ آملی در سال های اخیر چند بار از وضعیت سود وام های بانک ها انتقاد کرده است یکبار هم وی گفته بود که حقوق کارمندان بانک‌های ربوی حرام است، زیرا حقوق حلال در برابر کار حلال گرفته می‌شود.[۲۵]

مراکز و موسسات

بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسرا یکی از مراکز علمی و پژوهشی در شهر قم استکه زیر نظر آیت الله جوادی اداره می شود. این مرکز در راستای تبیین، بسط و گسترش علوم اسلامی از منظر آیت الله جوادی در حوزه‌های مختلف، آموزش و ‌تربیت پژوهشگران در حوزه‌های مذکور تاسیس شد.[۲۶] مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام حسن عسکری(ع) یکی دیگر از مراکز زیر نظر آیت‌الله جوادی آملی است که با هدف پرورش و ‌تربیت طلاب علوم و معارف اسلامی در سال ۱۳۸۷ فعالیت خود را در شهرستان آمل آغاز کرد و هم‌اکنون در ۲ مقطع تحصیلی در رشته‌های کلام اسلامی (سطح دو)، تفسیر و علوم قرآنی، (سطح دو) و تفسیر و علوم قرآنی (سطح سه) دارای دانش‌پژوه است. هم‌چنین از دیگر مراکز وابسته به بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسرا می‌توان از مدرسه علمیه سعادت قم، مؤسسه آموزش عالی حوزوی اسرا و مدرسه علمیه و مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام حسن عسکری(ع) در تهران نام برد.[۲۷]

پانویس

  1. بندعلی، سعید، مهر استاد، نسخه الکترونیک، ص۲۲.
  2. بندعلی، سعید، مهر استاد، نسخه الکترونیک، ص۳۷.
  3. زندگی نامه آیت الله جوادی، پایگاه اطلاع رسانی بنیاد بین المللی اسرا، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶.
  4. زندگی نامه آیت الله جوادی، پایگاه اطلاع رسانی بنیاد بین المللی اسرا، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶.
  5. زندگی نامه آیت الله جوادی، پایگاه اطلاع رسانی بنیاد بین المللی اسرا، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶.
  6. زندگی نامه آیت الله جوادی، پایگاه اطلاع رسانی بنیاد بین المللی اسرا، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶.
  7. زندگی نامه آیت الله جوادی، پایگاه اطلاع رسانی بنیاد بین المللی اسرا، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶.
  8. زندگی نامه آیت الله جوادی، پایگاه اطلاع رسانی بنیاد بین المللی اسرا، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶.
  9. روزنامه جمهوری اسلامی، ۱۲ مهر ۱۳۹۵، ص۱۲.
  10. روزنامه جمهوری اسلامی، ۱۲ مهر ۱۳۹۵، ص۱۲.
  11. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۲۲.
  12. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۳۹۰.
  13. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۴۱۳.
  14. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۴۰۱.
  15. جوادی آملی، عبدالله، رساله عملیه، ج اول، ص۴۰۲.
  16. منظومه فکری آیت الله جوادی آملی، گفتگو با محمدرضا مصطفی پور، سایت پژوهشگاه معارج، تاریخ بازدید ۱۳۹۶/۴/۲۵
  17. غفاریان، متین، ۱۳۸۴ - ص ۸ تا ۱۱.
  18. بندعلی، سعید، مهر استاد، نسخه الکترونیک، ص۱۹۱ و ۱۹۲.
  19. بندعلی، سعید، مهر استاد، نسخه الکترونیک، ص۲۰۱.
  20. بندعلی، سعید، مهر استاد، نسخه الکترونیک، ص۲۰۴.
  21. مدرسی، فرید، نشریه شهروند، تیر۱۳۸۷، شماره ۵۵.
  22. مدرسی، فرید، نشریه شهروند، تیر۱۳۸۷، شماره ۵۵.
  23. مدرسی، فرید، نشریه شهروند، تیر۱۳۸۷، شماره ۵۵.
  24. آخرين خطبه نماز جمعه آيت‌الله جوادی آملی، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۴.
  25. مواضع مراجع تقلید درباره رباخواری بانک‌ها، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶.
  26. اساسنامه بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء، سایت مرکز پژ.هش های مجلس، تاریخ بازدید ۹۶/۴/۲۶.
  27. مجله افق حوزه، ۱ خرداد ماه، ۱۳۹۲، شماره ۳۶۴،

منابع